do ministra klimatu i środowiska
w sprawie koniecznych korekt w systemie kaucyjnym, ochrony finansów samorządowych oraz dopuszczenia związków gmin do pełnienia roli operatorów systemu
Zgłaszający: Patryk Wicher, Andrzej Adamczyk, Waldemar Andzel, Dorota Arciszewska-Mielewczyk, Iwona Ewa Arent, Piotr Babinetz, Jacek Bogucki, Joanna Borowiak, Kazimierz Bogusław Choma, Tadeusz Chrzan, Arkadiusz Czartoryski, Lidia Czechak, Anna Dąbrowska-Banaszek, Bartłomiej Dorywalski, Magdalena Filipek-Sobczak, Andrzej Gawron, Piotr Gliński, Agnieszka Górska, Marcin Grabowski, Marek Gróbarczyk, Czesław Hoc, Zbigniew Hoffmann, Filip Kaczyński, Fryderyk Sylwester Kapinos, Janusz Kowalski, Bartosz Józef Kownacki, Jarosław Krajewski, Piotr Król, Mariusz Krystian, Wioletta Maria Kulpa, Władysław Kurowski, Anna Kwiecień, Ewa Leniart, Grzegorz Lorek, Sebastian Łukaszewicz, Ewa Malik, Dariusz Matecki, Michał Moskal, Bogumiła Olbryś, Teresa Pamuła, Anna Pieczarka, Jerzy Polaczek, Urszula Rusecka, Jarosław Sachajko, Jacek Sasin, Sławomir Skwarek, Kazimierz Smoliński, Krzysztof Sobolewski, Agnieszka Anna Soin, Dariusz Stefaniuk, Artur Szałabawka, Józefa Szczurek-Żelazko, Stanisław Szwed, Piotr Uruski, Małgorzata Wassermann, Rafał Weber, Marek Wesoły, Agata Wojtyszek, Michał Woś
Data wpływu: 16-07-2026
Szanowna Pani Minister,
działając na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, składam interpelację w sprawie konieczności pilnej nowelizacji i udoskonalenia ram prawnych systemu kaucyjnego w Polsce.
Choć system kaucyjny jest kłopotliwym, lecz nieodzownym elementem transformacji w stronę gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ), kształt wprowadzanych w Polsce przepisów budzi głęboki niepokój szerokiego grona ekspertów, organizacji konsumenckich, a przede wszystkim jednostek samorządu terytorialnego (JST). Utrzymanie obecnych założeń doprowadzi do chaosu organizacyjnego, uderzy w swobodę konsumentów i – co najgroźniejsze – drastycznie podniesie opłaty za wywóz śmieci dla przeciętnego obywatela.
Analiza krajowej dyskusji publicznej, postulatów branży odpadowej oraz modeli z innych państw europejskich wymusza wprowadzenie następujących, pilnych korekt w systemie:
Decentralizacja i dopuszczenie samorządów do roli operatorów – zasadniczym mankamentem systemu jest oparcie go wyłącznie na operatorach komercyjnych tworzonych przez producentów napojów. Skutkuje to „wywłaszczeniem” samorządów z najbardziej dochodowych frakcji surowcowych (PET, aluminium), co zachwieje budżetami gminnymi.
Postulat: Należy ustawowo dopuścić i ułatwić możliwość powoływania operatorów systemu kaucyjnego (bądź regionalnych suboperatorów) przez związki celowe gmin i powiatów. Samorządy, które dysponują własną infrastrukturą komunalną (sortownie, PSZOK-i), powinny mieć prawo zorganizowania własnego, zintegrowanego systemu odbioru kaucjonowanego, jeśli wyrażą taką wolę. Rola PSZOK-ów musi zostać w systemie wzmocniona – powinny one pełnić funkcję płatnych, masowych hubów zbiórki, z których operatorzy muszą obligatoryjnie odbierać surowiec na jasnych, rynkowych zasadach.
Ochrona wskaźników recyklingowych JST - wyjęcie czystego plastiku i aluminium ze strumienia odpadów komunalnych sprawi, że gminy nie będą w stanie osiągnąć rygorystycznych, unijnych poziomów recyklingu, co będzie skutkowało nakładaniem na nie milionowych kar.
Postulat: Tonaż odpadów zebranych przez system kaucyjny z terenu danej gminy (na podstawie kodów pocztowych sklepów/punktów lub danych z aplikacji) musi być automatycznie dopisywany do osiągniętych poziomów recyklingu i przygotowania do ponownego użycia dla tej konkretnej gminy.
Redystrybucja „kaucji nieodebranej” w celu ochrony opłat dla mieszkańców – gminy nie mogą ponosić strat z tytułu utraty surowców, podczas gdy zyski z tzw. kaucji nieodebranej (za zniszczone lub zgubione butelki) trafią do prywatnych operatorów.
Postulat: Środki z kaucji nieodebranej muszą podlegać rygorystycznemu podziałowi (np. w proporcji 30% dla operatora na koszty administracyjne, 70% do budżetu państwa z przeznaczeniem na fundusz celowy). Z funduszu tego gminy otrzymywałyby bezpośrednią subwencję ekologiczną na obniżenie (lub zamrożenie) opłat za odbiór odpadów komunalnych dla mieszkańców oraz na reorganizację logistyki (np. zmniejszenie częstotliwości odbioru żółtych worków do jednego razu w miesiącu).
Technologia odbioru masowego zamiast jednostkowego – obecne modele recyklomatów (RVM), oparte na wkładaniu butelek pojedynczo, są anachroniczne i generują potężne zatory, co skutecznie zniechęca obywateli.
Postulat: Przepisy techniczne powinny obligować podmioty prowadzące zbiórkę do masowego wdrażania innowacyjnych urządzeń wrzutowych (odbierających całe torby i worki opakowań naraz, z automatycznym rozdzielaniem i skanowaniem). Należy również zapewnić gęstszą, zrównoważoną terytorialnie sieć automatów, niezależną wyłącznie od dyskontów.
Uniwersalność zwrotu środków i eliminacja „niewolnictwa paragonowego” – ograniczenie formy zwrotu kaucji do wydruków z kodem kreskowym, możliwych do zrealizowania tylko w konkretnej sieci handlowej, uderza w prawa konsumenta i narusza zasady wolnej konkurencji.
Postulat: Prawo musi gwarantować obywatelowi zwrot kaucji w formie uniwersalnej – urządzenia i punkty odbioru powinny umożliwiać bezwarunkowy zwrot środków bezpośrednio na konto bankowe klienta, kartę płatniczą, BLIK lub gotówką.
W związku z ogromnym niepokojem wyrażanym przez społeczeństwo i samorządy proszę o odpowiedź na poniższe pytania: