w sprawie usprawnienia i zwiększenia skali repatriacji
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 21-08-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 18778 Pana Posła Grzegorza Płaczka w sprawie usprawnienia i zwiększenia skali repatriacji, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Odnosząc się do podniesionych zagadnień w pierwszej kolejności należy zauważyć, że postępowanie repatriacyjne jest postępowaniem wieloetapowym, w którym uczestniczy kilka podmiotów. Osoba zainteresowana repatriacją inicjuje procedurę za granicą, składając wniosek o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji. Wniosek ten należy złożyć do konsula właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej lub innego konsula, wyznaczonego na prośbę strony przez ministra właściwego do spraw zagranicznych. Na podstawie dołączonych dokumentów i poczynionych ustaleń, konsul wydaje decyzję o uznaniu bądź odmowie uznania wnioskodawcy za osobę polskiego pochodzenia. Od negatywnej decyzji konsula w sprawie stwierdzenia polskiego pochodzenia służy odwołanie do ministra właściwego do spraw wewnętrznych.
Złożone w konsulacie wnioski wraz z załącznikami oraz decyzją konsula, uznającą wnioskodawcę za osobę polskiego pochodzenia, są przesyłane do ministra właściwego do spraw wewnętrznych w celu uzyskania zgody na wydanie wizy (art. 12b ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji[1]). Minister przed udzieleniem zgody zwraca się z wnioskiem do komendanta głównego Straży Granicznej, komendanta głównego Policji oraz szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w razie potrzeby także do szefa Agencji Wywiadu, prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu lub wojewody o przekazanie danych i informacji o osobie ubiegającej się o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, mających znaczenie dla przeprowadzenia postępowania.
Po zgromadzeniu ww. opinii minister spraw wewnętrznych i administracji wydaje postanowienie o udzieleniu zgody lub o odmowie udzielenia zgody na wydanie wizy krajowej w celu repatriacji lub o udzieleniu zgody na wydanie decyzji o zakwalifikowaniu do wydania wizy krajowej w celu repatriacji, jeżeli wnioskodawca na tym etapie postępowania nie udokumentował warunków do osiedlenia się w Polsce. Strona może zaskarżyć ww. postanowienie składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie postanowienie ministra jest przesyłane do właściwego konsulatu i stanowi podstawę do wydania wnioskodawcy wizy krajowej w celu repatriacji lub decyzji o zakwalifikowaniu do wydania wizy krajowej w celu repatriacji. Wizę repatriacyjną otrzymują osoby, które przedstawią konsulowi dowody potwierdzające posiadanie lub zapewnienie lokalu mieszkalnego i źródeł utrzymania w Polsce, zwane warunkami do osiedlenia się.
W zależności od posiadanych warunków do osiedlenia się w Polsce, wyróżnia się kilka ścieżek repatriacji:
a) przyjazd na podstawie warunków do osiedlenia się zapewnionych we własnym zakresie (posiadanie warunków do osiedlenia się - art. 12 ust. 2 i 2a ustawy o repatriacji) - jeżeli kandydat na repatrianta przedstawi dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu mieszkalnego na okres nie krótszy niż 12 miesięcy oraz oświadczenie o zatrudnieniu lub umowę o pracę na okres nie krótszy niż 12 miesięcy. W przypadku uzasadnionym szczególną sytuacją zawodową osoby ubiegającej się o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, za dowód potwierdzający posiadanie źródeł utrzymania w Rzeczypospolitej Polskiej (RP) może być uznana również umowa, z której wynika powierzenie wykonywania innej pracy zarobkowej na okres nie krótszy niż 12 miesięcy, jeżeli umowa ta zapewnia uzyskiwanie stabilnego i regularnego dochodu w RP;
b) przyjazd na podstawie warunków do osiedlenia się zapewnionych przez inne podmioty (zapewnienie warunków do osiedlenia się - art. 12 ust. 3 ustawy o repatriacji), w tym:
Końcowym elementem procedury repatriacyjnej jest przyjazd osoby uprawnionej do Polski na podstawie wizy krajowej w celu repatriacji i nabycie przez nią obywatelstwa polskiego z dniem przekroczenia granicy polskiej na podstawie ww. wizy.
Należy zauważyć, że czas trwania procesu repatriacji jest uzależniony nie tylko od procedury administracyjnej, ale przede wszystkim od oczekiwanych przez repatrianta warunków do osiedlenia się w Polsce. W przypadku przedstawienia przez repatrianta samodzielnych warunków do osiedlenia się oraz zaproszenia ze strony bliskich krewnych, czas ten jest krótszy i może wynieść do 6 miesięcy od daty złożenia wniosku w konsulacie. Wprowadzenie w wyniku nowelizacji ustawy o repatriacji[2] możliwości wykazania przez kandydata na repatrianta, jako źródła utrzymania w RP, innej umowy zapewniającej stabilne i regularne źródło dochodu, aniżeli umowa o pracę, spowodowało, że więcej osób, które prowadzą działalność gospodarczą, czy też posiadają inną formę zatrudnienia mogło wykazać warunki do osiedlenia się w toku procedury repatriacyjnej.
Natomiast jeżeli wnioskodawca oczekuje na udostępnienie mieszkania przez gminę, bądź miejsce w ośrodku adaptacyjnym dla repatriantów, proces repatriacji może ulec wydłużeniu, ze względu na znaczną liczbę osób zainteresowanych przyjazdem w wyżej opisanych trybach, przy jednoczesnych ograniczeniach budżetowych w zakresie wysokości środków, które mogą być przeznaczone z budżetu państwa na pokrycie kosztów zapewnienia repatriantom lokali mieszkalnych przez gminy, bądź kosztów związanych z organizacją naboru do ośrodków adaptacyjnych dla repatriantów. W wymienionych przypadkach okres oczekiwania na zakończenie procedury repatriacyjnej może wynosić od kilku do kilkunastu lat.
Miejsca w ośrodkach adaptacyjnych dla repatriantów są przyznawane decyzjami Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji na okres 90 dni, z możliwością przedłużenia o kolejny okres do 90 dni. Miejsca są przyznawane z uwzględnieniem kryterium kolejności oczekiwania na wydanie wizy krajowej w celu repatriacji przez kandydatów na repatriantów, którzy wyrazili zgodę na tryb repatriacji przez ośrodki.
Określając czas trwania postępowania repatriacyjnego należy także uwzględnić indywidualną sytuację każdego z wnioskodawców. Niektórzy z nich, pomimo złożenia wniosku o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, nie są zainteresowani repatriacją do Polski w najbliższym czasie, wskazując ewentualną gotowość do repatriacji np. za rok lub w odleglejszym terminie. Na powyższy stan rzeczy mają wpływ m.in. kwestie takie, jak: zamiar ukończenia nauki w kraju pochodzenia, konieczność spłacenia zobowiązań finansowych, konieczność opieki nad członkami rodziny wymagającymi pomocy. Zdarzają się liczne przypadki odmowy przyjazdu w proponowanym terminie do ośrodka adaptacyjnego dla repatriantów, jak również brak zainteresowania ofertami mieszkaniowymi gmin, położonymi – w ocenie kandydatów na repatriantów - w nieatrakcyjnej z ich punktu widzenia lokalizacji. Kandydaci na repatriantów mają określone oczekiwania co do miejsca przyszłego osiedlenia się w Polsce i preferują gminy z rozwiniętą infrastrukturą komunikacyjną, z dostępem do placówek medycznych, edukacyjnych oraz do rynku pracy. W ostatnich latach jednym z czynników opóźniających decyzję o repatriacji ze strony osób uprawnionych, zwłaszcza z Kazachstanu, są obawy w związku z toczącymi się działaniami wojennymi na terytorium Ukrainy - państwa graniczącego z Polską.
Dane dotyczące średniego czasu oczekiwania na repatriację, liczonego od daty złożenia w polskim konsulacie wniosku o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji do faktycznego przyjazdu do Polski, nie dają pełnego obrazu procesu repatriacji. Przykładowo, średni czas postępowania dla przypadków, w których w jednym zakończono procedurę po 20 latach od daty złożenia wniosku, a w drugim po 2 latach, wyniesie 11 lat, co nie będzie prawdziwe dla żadnego z ww. postępowań. Ponadto ww. dane nie uwzględniają przypadków świadomego odłożenia decyzji o zakończeniu repatriacji przez wnioskodawców o np. kilkanaście lat z uwagi na sytuację osobistą lub zawodową. Z kolei uzupełnienie przez wnioskodawcę bezpośrednio przed przyjazdem do Polski akt postępowania o wniosek o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji małoletniemu dziecku, również wpływa na statystyki w omawianym zakresie, ponieważ od daty złożenia wniosku dla dziecka do przyjazdu do Polski może upłynąć bardzo krótki, niereprezentatywny okres (nawet mniej niż 2 miesiące). Do 1 maja 2017 r. osoby małoletnie były obejmowane wnioskiem rodzica o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji (obecnie składany jest odrębny wniosek), co również może wpłynąć na wynik statystyk, w przypadku wjazdu osoby objętej wnioskiem po 2017 r.
Dane statystyczne dotyczące liczby przyjazdów w ramach repatriacji w latach 2020-2025, z podziałem na lata złożenia wniosku o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, zawarto w tabeli poniżej. Dodatkowo należy wyjaśnić, że rok przyjazdu został ustalony w oparciu o informacje zawarte w decyzjach wojewodów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego nabytego w drodze repatriacji i wprowadzone do rejestru dotyczącego wydania wizy krajowej w celu repatriacji, prowadzonego w ramach krajowego zbioru rejestrów, ewidencji i wykazu w sprawach cudzoziemców[3] (dane statystyczne pozyskano z Analitycznej Hurtowni Danych dla ww. systemu, według stanu na 10 sierpnia 2026 r.). Przy analizie danych należy mieć na względzie opisane wyżej uwarunkowania.
| Rok przyjazdu do Polski w ramach repatriacji – liczba osób |
||||||
| Rok złożenia wniosku o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji |
2020 |
2021 |
2022 |
2023 |
2024 |
2025 |
| do końca 2017 |
161 |
89 |
74 |
35 |
29 |
10 |
| 2018 |
261 |
304 |
185 |
106 |
33 |
19 |
| 2019 |
199 |
206 |
206 |
181 |
292 |
228 |
| 2020 |
16 |
85 |
120 |
73 |
80 |
29 |
| 2021 |
22 |
157 |
139 |
111 |
71 |
|
| 2022 |
35 |
135 |
71 |
39 |
||
| 2023 |
30 |
108 |
50 |
|||
| 2024 |
31 |
142 |
||||
| 2025 |
32 |
|||||
Natomiast w kontekście czynników, które w ocenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) ograniczają tempo repatriacji, warto zauważyć, że realizacja programu repatriacyjnego wiąże się ze skutkami finansowymi po stronie budżetu państwa, do których należą koszty związane z wypłatą jednorazowej pomocy finansowej przysługującej repatriantom po przyjeździe, pomocy związanej z realizacją potrzeb mieszkaniowych, a także koszty dotacji dla gmin oferujących mieszkania repatriantom, jak również koszty wynagrodzenia dla podmiotów prowadzących ośrodki adaptacyjne dla repatriantów. W związku z powyższym, należy wskazać, że głównym czynnikiem wpływającym na tempo procesu repatriacji są uwarunkowania budżetowe. Szacuje się, że podniesienie kwoty rezerwy celowej na zadania związane z repatriacją do ponad 80 mln zł rocznie, w ramach ustalonego rocznego maksymalnego limitu wydatków na poziomie 80 757 tys. zł rocznie[4] na okres kolejnych 10 lat, umożliwi przyjęcie w ramach repatriacji ok. 900-1000 osób rocznie. Wyższa kwota dostępnych środków pozwoli na zwiększenie liczby repatriantów kierowanych do ośrodków adaptacyjnych oraz zapraszanych przez gminy, ze względu na możliwość objęcia dotacją większej liczby mieszkań, które gminy byłyby gotowe przygotować dla repatriantów. Tym samym możliwość przyjazdu osób aktualnie oczekujących na repatriację byłaby możliwa w okresie ok. 7 lat.
Odnosząc się szerzej do zagadnienia bezpośredniej pomocy finansowej i mieszkaniowej dla repatriantów informuję, że osobom przybyłym w omawianym trybie do Polski jest oferowane szerokie wsparcie zarówno finansowe, jak i niematerialne. Zasady i tryb udzielania pomocy repatriantom i członkom ich rodzin określa ustawa o repatriacji.
Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy o repatriacji, każdy repatriant po przyjeździe do Polski otrzymuje jednorazową pomoc finansową ze środków budżetu państwa z przeznaczeniem na:
Koszty jednorazowej pomocy finansowej dla repatriantów, przyznawanej po przyjeździe do Polski, obecnie wynoszą ponad 20 tys. zł (19 125,76 zł pomoc na zagospodarowanie i bieżące utrzymanie, tj. dwukrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w kwartale poprzedzającym dzień złożenia wniosku – na repatrianta i każdego członka najbliższej rodziny repatrianta, obecnie 9 562,88 zł; ryczałtowy zwrot kosztów przejazdu koleją z zagranicy do Polski w związku z przesiedleniem, przykładowo z Kazachstanu ok. 2 600 zł – dwukrotność ceny biletu kolejowego, którego koszt wynosi ok. 1 300 zł; pomoc w związku z podjęciem nauki w szkole przez dziecko podlegające obowiązkowi szkolnemu w kwocie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, tj. obecnie 9 562,88 zł).
Od 1 stycznia 2026 r. przedmiotowa pomoc jest udzielana na wniosek repatrianta i wypłacana przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji. W 2026 r.[6] wpłynęły 222 wnioski o udzielenie jednorazowej pomocy finansowej, wydano 210 decyzji, obejmujących 438 osób, na łączną kwotę ponad 9,3 mln zł. Kwoty pomocy są na bieżąco wypłacane osobom uprawnionym, po uprawomocnieniu decyzji przyznających pomoc.
Z kolei w odniesieniu do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych repatriantów, należy wskazać, że na podstawie art. 17b ustawy o repatriacji, repatrianci, którzy przybyli do Polski posiadając decyzje o przyznaniu miejsca w ośrodku adaptacyjnym dla repatriantów lub w oparciu o zaproszenie członka bliskiej rodziny, mają prawo do uzyskania pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Przedmiotowa pomoc jest przyznawana decyzją Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji, wydawaną na wniosek osoby zainteresowanej, w formie dopłaty do kosztów czynszu najmu lokalu lub budynku mieszkalnego albo zakwaterowania w domu studenckim (maksymalnie 300 zł na osobę miesięcznie) lub w formie dopłaty do kosztów nabycia lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego (w wysokości do 25 tys. zł na osobę oraz – w przypadku zakupu mieszkania – dodatkowe 25 tys. zł na rodzinę).
W 2026 r. (do 10 sierpnia 2026 r.) do Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji wpłynęło 89 wniosków (obejmujących 197 osób) o udzielnie pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w formie dopłaty do zakupu lokalu lub budynku mieszkalnego. We wskazanym okresie wydano 85 decyzji, obejmujących 185 osób, przyznających pomoc na łączną kwotę ponad 6,7 mln zł. W 2026 r. wydano decyzje w sprawie przyznania miesięcznej dopłaty do czynszu najmu obejmujące 36 osób, na łączną kwotę ponad 91 tys. zł.
Dodatkowo warto nadmienić, że stosownie do art. 17 ust. 2 ustawy o repatriacji, repatriant, który poniósł koszty związane z remontem, adaptacją lub wyposażeniem lokalu mieszkalnego w miejscu osiedlenia się w Polsce, może wystąpić do starosty o częściowe pokrycie poniesionych i udokumentowanych kosztów. Pomoc jest przyznawana dla repatrianta i każdego członka jego najbliższej rodziny, prowadzącego wspólnie z nim gospodarstwo domowe i wynosi w 2026 r. maksymalnie 9 443,00 zł na osobę (kwota ulega co roku waloryzacji).
Przepisy ustawy o repatriacji przewidują również pomoc polegająca na przeprowadzeniu remontu, adaptacji lub wyposażenia lokalu mieszkalnego. Na podstawie art. 22 ww. regulacji gmina może udzielić repatriantowi, na jego wniosek, pomocy polegającej na przeprowadzeniu remontu, adaptacji lub na wyposażeniu lokalu mieszkalnego w miejscu osiedlenia się w RP. Jest to zadanie z zakresu administracji rządowej, na realizację którego gmina otrzymuje z budżetu państwa dotację celową. Pomoc nie przysługuje repatriantom, jeżeli lokal mieszkalny został im zapewniony przez gminę, która uzyskała z tego tytułu dotację z budżetu państwa. Pomoc przyznawana jest na repatrianta i każdego członka jego najbliższej rodziny, prowadzącego wspólnie z nim gospodarstwo domowe i wynosi w 2026 r. maksymalnie 9 443,00 zł na osobę (kwota ulega co roku waloryzacji).
Natomiast w kontekście sytuacji zawodowej repatriantów warto nadmienić, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o repatriacji repatriantowi, który nie ma możliwości samodzielnego podjęcia pracy, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania może zapewnić aktywizację zawodową przez:
Wskazane koszty mogą być zwracane w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia nabycia przez repatrianta obywatelstwa polskiego, w łącznej wysokości nieprzekraczającej dwunastokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym dzień zawarcia pierwszej z umów (obecnie 12 x 9 562,88 zł, tj. maksymalnie ponad 114 tys. zł na osobę).
Ponadto na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy o repatriacji repatriantowi może być udzielona pomoc przez zapewnienie uczestniczenia w bezpłatnych kursach języka polskiego i adaptacji w społeczeństwie polskim, realizowanych na zlecenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Koszty te w 2025 r. wyniosły 874 998,80 zł, a z kursów skorzystało 217 osób.
Omawiając kwestie pomocy udzielanej repatriantom, w tym pomocy mieszkaniowej, wśród form wsparcia związanych z zapewnieniem warunków do osiedlenia się w Polsce należy również wymienić ośrodki adaptacyjne dla repatriantów oraz mieszkania oferowane repatriantom przez gminy.
Wprowadzona w 2017 r. możliwość przyjazdu do ośrodków repatriacyjnych dała możliwość repatriacji osobom, które nie miały możliwości do przedstawienia innych warunków do osiedlenia się w Polsce. Aktualnie funkcjonują dwa ośrodki adaptacyjne dla repatriantów, prowadzone przez podmioty wyłonione w 2023 r. w konkursach ogłoszonych przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji:
Średni koszt dobowego pobytu jednej osoby w ww. ośrodkach wynosi ok. 228 zł. Płatności są realizowane za faktyczny pobyt repatriantów. Maksymalny okres pobytu w ośrodku wynosi 180 dni (90 dni plus możliwe przedłużenie do maksymalnie 90 dni), co oznacza, że maksymalne koszty związane z pobytem jednej osoby w ośrodku wynoszą ok. 41 tys. zł. Koszty obejmują zakwaterowanie i wyżywienie repatriantów, a także koszty kursów adaptacyjnych i językowych prowadzonych w ośrodku, kursów zawodowych, a także pomoc udzielaną przez pracowników ośrodków w załatwieniu formalności urzędowych po przyjeździe, itp.
Koszt wynagrodzenia dla podmiotów prowadzących ośrodki adaptacyjne dla repatriantów wyniósł w 2025 r. 7 161 194,30 zł. Natomiast w 2026 r. (do 10 sierpnia) koszty wynagrodzenia ww. podmiotów w związku z pobytem repatriantów wyniosły ponad 8,4 mln zł.
Z kolei w zakresie mieszkań oferowanych repatriantom przez gminy, należy wskazać, że gminie, która podjęła uchwałę w sprawie zapewnienia lokalu mieszkalnego kandydatowi na repatrianta i członkom jego najbliższej rodziny, przysługuje uprawnienie do wystąpienia do wojewody o udzielenie dotacji z budżetu państwa, przeznaczonej na dofinansowanie kosztów ponoszonych w związku z osiedleniem się ww. osób na jej terytorium. Wysokość dotacji jest uzależniona od tego, czy gmina zobowiązała się w uchwale do zapewnienia lokalu mieszkalnego określonemu imiennie kandydatowi na repatrianta oraz członkom jego najbliższej rodziny (małżonkowi oraz małoletnim dzieciom pozostającym pod opieką), czy kandydatowi nieokreślonemu imiennie (art. 21 ust. 2 i 3 ustawy o repatriacji). Dotacja może być przyznana do wysokości kwoty stanowiącej równowartość iloczynu 45 m2 powierzchni użytkowej lokalu mieszkalnego (w przypadku uchwały dotyczącej określonego imiennie kandydata na repatrianta) lub 55 m2 (w przypadku uchwały dotyczącej nieokreślonego imiennie kandydata na repatrianta) i wysokości wskaźnika przeliczeniowego kosztu odtworzenia 1 m2 na terenie danego powiatu ogłaszanego przez wojewodę na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego[7].
Gminom, które zaoferowały mieszkania repatriantom przekazano w 2025 r. dotacje w wysokości ponad 7,3 mln zł. Powyższe kwoty obejmują dotacje przekazane gminom również z tytułu uchwał podjętych w latach poprzedzających rok udzielenia wsparcia.
Jak wskazano powyżej, czas trwania postępowania repatriacyjnego jest uzależniony nie tylko od procedur administracyjnych, ale również od oczekiwanych przez repatrianta warunków do osiedlenia się w Polsce. Należy także podkreślić, że ścieżka repatriacji przez ośrodki adaptacyjne jest oceniana przez repatriantów pozytywnie. Przede wszystkim istotna jest pomoc oferowana repatriantom przez pracowników ośrodków w początkowym okresie pobytu w Polsce, w szczególności pomoc przy uzyskiwaniu polskich dokumentów. Ponadto w ośrodkach adaptacyjnych prowadzone są kursy zawodowe, zajęcia adaptacyjne oraz nauczanie języka polskiego zarówno dzieci, młodzieży, jak i dorosłych na poziomach dostosowanych do wiedzy kursantów. Dodatkowo ośrodki adaptacyjne umożliwiają uczestnictwo osób przybyłych w ramach repatriacji do Polski w różnorodnych wydarzeniach kulturalnych (np. spektaklach, koncertach, wernisażach) i integracyjnych (warsztatach, np. z okazji Dnia Dziecka).
Wobec powyższego wydaje się, że duże znaczenie ma umożliwienie kandydatom na repatrianta wyboru ścieżki repatriacji zgodnie z ich osobistymi preferencjami i potrzebami, np. wynikającymi ze stanu zdrowia, czy wieku. Część repatriantów w pierwszym okresie pobytu w Polsce, z uwagi na barierę językową lub brak umiejętności adaptacyjnych, ma ograniczone możliwości samodzielnego radzenia sobie w nowym środowisku oraz ze zmianami spowodowanymi przeniesieniem swojego centrum życiowego. Z tego powodu dla ww. osób istotne jest wsparcie pracowników ośrodków adaptacyjnych, czy jednostek samorządowych (w przypadkach repatriacji na podstawie zaproszenia władz gminy).
Odnosząc się do wnioskowanych przez Pana Posła danych w zakresie kosztów repatriacji, uprzejmie informuję, że szacowane maksymalne koszty repatriacji w III kwartale 2026 r. w poszczególnych trybach repatriacji, bez uwzględnienia kosztów aktywizacji zawodowej, ani kosztów kursów organizowanych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania zawarto w tabeli, stanowiącej załącznik do niniejszego pisma.
Analizując zasadność ewentualnego zwiększenia udziału bezpośredniej pomocy finansowej dla repatriantów należy zwrócić uwagę, że wysokość jednorazowej pomocy finansowej ze środków budżetu państwa na zagospodarowanie i bieżące utrzymanie wzrasta wraz ze wzrostem przeciętnego wynagrodzenia w poszczególnych kwartałach. Również pomoc finansowa związana z kosztami poniesionymi przez repatrianta na remont, adaptację lub wyposażenie lokalu mieszkalnego w miejscu osiedlenia się na terenie RP ulega corocznemu podwyższeniu zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o repatriacji. Wzrastają także koszty dotacji dla gmin związane z udostępnieniem repatriantom lokalu mieszkalnego, w związku ze wzrostem wskaźnika przeliczeniowego kosztu odtworzenia 1 m2 na terenie danego powiatu ogłaszanego przez wojewodę (aktualnie średnia kwota wnioskowanej dotacji to ok. 300 tys. zł za mieszkanie, w niektórych lokalizacjach ponad 400 tys. zł za mieszkanie).
Jednocześnie należy wyjaśnić, że przywołana przez Pana Posła liczba 15 200 osób, określonych jako oczekujących i zainteresowanych repatriacją, nie wynika z żadnych dostępnych danych statystycznych. Jako źródło ww. informacji wskazano raport Najwyższej Izby Kontroli (NIK) z listopada 2024 r. Warto zauważyć, że ww. liczba 15 200 osób, została podana w Informacji o wynikach kontroli Realizacja przez organy państwa zadań związanych z repatriacją, podpisanej w lipcu 2024 r.[8] (str. 6), przy czym w odniesieniu do wymienionej liczby NIK w przypisie nr 2 wskazała, że jest to: Hipotetyczne wyliczenie dokonane przez NIK na podstawie danych z okresu objętego kontrolą ustalonych w trakcie kontroli, dotyczących liczby osób repatriowanych i oczekujących na repatriację.
Dane, którymi dysponuje MSWiA wskazują, że obecnie na zakończenie procesu repatriacyjnego oczekuje ok. 7,2 tys. osób. Liczba ta odnosi się do osób, które złożyły w poszczególnych konsulatach wnioski o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji, przekazane następnie przez konsulów do MSWiA. Należy przyjąć, że osoby, które złożyły wnioski w ww. sprawie i jeszcze nie przybyły do Polski w ramach repatriacji, a postępowanie w ich sprawie nie zostało z różnych przyczyn umorzone, należą do kategorii osób oczekujących na repatriację. Wskazana wartość jest zmienna, ze względu na stały napływ nowych wniosków w sprawach repatriacji oraz bieżące przyjazdy w tym trybie przez osoby uprawnione. Spośród ww. ogólnej liczby 7,2 tys. osób oczekujących na repatriację, największą grupę, ponad 5 tys. osób, stanowią obywatele Kazachstanu, drugą z kolei - ok. 1,2 tys. – obywatele Federacji Rosyjskiej. Natomiast zgodnie z informacjami przekazanymi przez konsulów liczba osób deklarujących chęć przyjazdu do Polski w ramach repatriacji w okresie najbliższego roku jest szacowana na poziomie ok. 1,9 tys. osób. W przypadku możliwości przyznania miejsca w ośrodku adaptacyjnym dla repatriantów większej liczbie wnioskodawców oczekujących na takie rozstrzygnięcie, liczba osób zainteresowanych repatriacją w 2026 r. mogłaby – według informacji konsulów – wzrosnąć do 3 tys. osób. Z kolei liczba osób potencjalnie zainteresowanych repatriacją do Polski w okresie kolejnych 5 lat (2027-2031) jest szacowana na ok. 5 tys. Są to osoby głównie z terytorium Kazachstanu.
Odnosząc się do działań podejmowanych w celu przyspieszenia procesu repatriacji, należy zauważyć, że przeprowadzone w 2017 r. nowelizacje ustawy o repatriacji wprowadziły rozwiązania pozwalające szerszej liczbie osób na pozyskanie warunków do osiedlenia się w Polsce (koncepcja ośrodków adaptacyjnych dla repatriantów, dopłaty do kosztów najmu lokalu mieszkalnego bądź nabycia lokalu lub budynku mieszkalnego, dotacje dla gmin oferujących mieszkania nie tylko anonimowym osobom, ale również imiennie wskazanym kandydatom na repatriantów), co przełożyło się na wzrost zainteresowania procesem repatriacji do Polski osób uprawnionych, w tym na zwiększenie liczby nowych wniosków o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji. Według stanu na koniec 2017 r. liczbę osób oczekujących na zakończenie procedury repatriacyjnej szacowano na poziomie ok. 2 700 osób. Od 2017 r. złożono ponad 11,5 tys. nowych wniosków w ww. sprawie, a obecnie liczba osób oczekujących na repatriację szacowana jest na ok. 7,2 tys. Kandydaci na repatriantów wywodzą się głównie z Kazachstanu, a w następnej kolejności – z Federacji Rosyjskiej.
Zwiększenie limitu finansowania w 2026 r. oraz wzrost rezerwy celowej „Pomoc dla repatriantów” do wysokości 54 710 tys. zł, umożliwiło zwiększenie w bieżącym roku liczby oferowanych miejsc ze 100 do 120 w każdym z ośrodków adaptacyjnych oraz przeprowadzenie w lipcu 2026 r. dodatkowego naboru do obu ośrodków adaptacyjnych.
Analizując czynniki wpływające na tempo repatriacji, poza uwarunkowaniami budżetowymi należy mieć na uwadze, że przesiedlenie w ramach repatriacji do Polski jest indywidualną decyzją wnioskodawcy, na którą wpływa szereg czynników osobistych, zdrowotnych, zawodowych i finansowych. Często kandydaci na repatriantów odkładają w czasie (na kilka lat) decyzję o repatriacji i nie są zainteresowani skorzystaniem z oferowanych im miejsc w ośrodku adaptacyjnym dla repatriantów, czy z lokali mieszkalnych przygotowanych przez gminy. Przykładowo w procesie naboru do ośrodków adaptacyjnych w Pułtusku i w Środzie Wielkopolskiej, który był prowadzony w okresie od 19 lipca 2024 r. do 16 czerwca 2025 r., skierowano zapytania do 1015 kandydatów na repatriantów, w tym 888 zapytań - do wnioskodawców z Kazachstanu. Wolę repatriacji poprzez ośrodek adaptacyjny potwierdziło wówczas łącznie 201 kandydatów.
Ponadto wraz z upływem czasu zmienia się skład osobowy rodzin ubiegających się o repatriację, ale ze strony wnioskodawców nie następuje wraz z nim aktualizacja wniosków o udzielenie wizy krajowej w celu repatriacji. Informacje te często wpływają do placówek konsularnych i MSWiA dopiero po skierowaniu do zainteresowanych osób oferty przyznania miejsca w ośrodku adaptacyjnym dla repatriantów i zapytania o gotowość do repatriacji. Zmiana sytuacji rodzinnej wymaga każdorazowej aktualizacji listy osób oczekujących na ośrodek, podobnie jak dokonywanie przez wnioskodawców zmian, co do preferowanej ścieżki repatriacji, w tym także - rezygnacji z przyjazdu za pośrednictwem ośrodka, bądź wyrażeniem zgody na umieszczenie w ośrodku adaptacyjnym przez wnioskodawców, którzy do tej pory nie deklarowali wyboru tego trybu repatriacji, w tym - przez osoby, które złożyły wnioski o wydanie wizy krajowej w celu repatriacji przed 2017 r.
Pozostając w zakresie problematyki przyspieszenia procesów repatriacji, warto zauważyć, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o repatriacji, do repatriacji uprawnione są osoby polskiego pochodzenia, które przed 1 stycznia 2001 r. zamieszkiwały na stałe na terytorium obecnych Republiki Armenii, Republiki Azerbejdżanu, Gruzji, Republiki Kazachstanu, Republiki Kirgiskiej, Republiki Tadżykistanu, Turkmenistanu, Republiki Uzbekistanu albo azjatyckiej części Federacji Rosyjskiej. W okresie od 1 maja do 23 grudnia 2017 r. obowiązywał oraz od 1 sierpnia 2025 r. obowiązuje dodatkowy wymóg wykazania deportacji wnioskodawcy lub jego przodków przez władze byłego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) na tereny azjatyckiej części b. ZSRR.
Osoba przybywająca w ramach repatriacji nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa z dniem przekroczenia granicy RP na podstawie wizy krajowej w celu repatriacji (art. 4 ust. 1 ustawy o repatriacji). Przedmiotowa ustawa umożliwia także przesiedlenie się do Polski członków bliskiej rodziny repatrianta, niezależnie od posiadanego pochodzenia (małżonka, zstępnych do czwartego stopnia i małżonków zstępnych), jeżeli zamierzają osiedlić się w Polsce razem z osobą uprawnioną (art. 9 ust. 3 i 4 ww. ustawy). Wskazani członkowie rodzin również mogą nabyć obywatelstwo polskie w uproszczonym trybie – z dniem przekroczenia granicy RP na podstawie wizy krajowej w celu repatriacji – nawet jeżeli nie są pochodzenia polskiego i nie deklarują polskiej narodowości.
W celu przyspieszenia i usprawnienia procesu repatriacji do Polski osób uprawnionych oraz członków ich rodzin, w sierpniu 2024 r. minister spraw wewnętrznych i administracji wystąpił z rządowym projektem nowelizacji ustawy o repatriacji. Przywołana już we wcześniejszej części niniejszej odpowiedzi ustawa z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw weszła w życie 1 sierpnia 2025 r. z wyjątkiem przepisów wprowadzających zmianę systemu przyznawania i wypłaty jednorazowej pomocy finansowej dla repatriantów i członków ich rodzin oraz przepisu nowelizującego art. 38 ustawy o repatriacji, które weszły w życie z dniem 1 stycznia 2026 r.
Do zmian wprowadzanych ww. ustawą należy m in.:
Na dalszym etapie zaplanowano podjęcie szerokiej dyskusji nad przyszłością procesu repatriacji, w tym potencjalnych rozwiązań w zakresie prowadzenia akcji repatriacyjnej. Prace będą prowadzone w ramach wdrażania przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 15 października 2024 r. dokumentu strategicznego pn. Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025-2030. W dokumencie podkreślono znaczenie repatriacji jako istotnego instrumentu skierowanego do osób polskiego pochodzenia oraz zapowiedziano przegląd istniejących przepisów w tym obszarze, który będzie stanowił podstawę do wypracowania ewentualnych nowych rozwiązań systemowych, ukierunkowanych na umożliwienie przyspieszenia tego procesu, przy jednoczesnym uwzględnieniu potrzeby zapobiegania przypadkom nadużywania procedury oraz względów bezpieczeństwa państwa, jak również zaplanowania budżetu na ich realizację.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji uczestniczyło także w pracach koordynowanych przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych i uzgodnieniach międzyresortowych dotyczących projektu Rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025-2030. Wdrażanie rozwiązań z zakresu repatriacji oraz Karty Polaka zostało uznane za istotny element polityki powrotowej, o której mowa w strategii współpracy polonijnej. Wskazano także na potrzebę intensyfikowania i przyspieszenia powrotów w ramach repatriacji, w szczególności dla osób oczekujących na możliwość przesiedlenia się do Polski. W dokumencie zapowiedziano również przegląd ustawodawstwa związanego z procesem repatriacji, funkcjonowaniem Karty Polaka oraz z procesem nabycia obywatelstwa polskiego, w celu wypracowania rozwiązań, które w przyszłości ograniczą instrumentalne wykorzystywanie przepisów prawnych dedykowanych osobom powołującym się na związki z polskością. Uchwała w sprawie przyjęcia Rządowej strategii współpracy z Polonią i Polakami za granicą na lata 2025-2030 została podjęta przez Radę Ministrów 1 kwietnia 2025 r.
Wstępem do powyższego debata „Wyzwania i kierunki w obszarze obywatelstwa i repatriacji“ zorganizowana przez ministra spraw wewnętrznych i administracji w dniach 27-28 października 2025 r. z udziałem przedstawicieli parlamentu, ugrupowań parlamentarnych, prezydenta RP, ministra spraw zagranicznych oraz wojewodów. Opinie i propozycje środowisk biorących udział w debacie stanowią podstawę do opracowania projektu zmian w procesie repatriacji, uwzględniających kierunkowe założenia ww. strategii rządowych.
Za priorytetowe należy uznać umożliwienie zakończenia postępowań repatriacyjnych osobom, które już złożyły wnioski repatriacyjne w poprzednich latach, ale nie miały możliwości przesiedlenia się do Polski ze względu na brak warunków do osiedlenia się. Dotyczy to przede wszystkim osób uprawnionych do repatriacji, które wywodzą się z Kazachstanu, oczekujących na przyznanie miejsca w ośrodku adaptacyjnym lub zapewnienie mieszkania przez gminę.
Podsumowując przekazane informacje, należy podkreślić, że realizacja zadań z zakresu repatriacji wymaga środków finansowych adekwatnych do potrzeb wynikających z konieczności zabezpieczenia warunków do osiedlenia się w Polsce, tj. miejsc w ośrodkach adaptacyjnych dla repatriantów oraz lokali mieszkalnych oferowanych przez gminy, a także wynikających z wniosków repatriantów o udzielenie ustawowo określonych form pomocy. Wydaje się, jak już wskazano powyżej, że podniesienie kwoty rezerwy celowej na zadania związane z repatriacją do ponad 80 mln zł rocznie w okresie kolejnych 10 lat umożliwi zwiększenie dynamiki procesu repatriacji.
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2026 r. poz. 90, z późn. zm.
[2] Ustawą z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 921).
[3] Art. 449 ust. 2 pkt 13 lit. a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079, z późn. zm.)
[4] Art. 19 ust. 1a ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 858, z późn. zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw.
[5] Dz. U. z 2026 r. poz. 820, z późn. zm.
[6] Według stanu na dzień 10 sierpnia 2026 r.
[7] Dz. U. z 2023 r. poz. 725.