w sprawie działań państwa wobec przestępstw z nienawiści i recydywy
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 07-09-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 19035 Pani Poseł Moniki Rosy, Pani Poseł Alicji Łepkowskiej-Gołaś, Pani Poseł Doroty Łobody i Pani Poseł Jolanty Niezgodzkiej w sprawie działań państwa wobec przestępstw z nienawiści i recydywy, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Przeciwdziałanie mowie nienawiści pozostaje jednym z priorytetowych kierunków działań Policji, w ramach którego formacja podejmuje działania ukierunkowane zarówno na skuteczne ujawnienie i ściganie sprawców tych przestępstw, jak i na zapobieganie tego rodzaju zjawiskom poprzez działania profilaktyczne, edukacyjne oraz współpracę z administracją publiczną i organizacjami pozarządowymi.
Powołani w tym celu w strukturze Komendy Głównej Policji krajowi koordynatorzy ds. przestępstw motywowanych uprzedzeniami, we współpracy z koordynatorami komend wojewódzkich (Komendy Stołecznej) Policji, monitorują wszczęte i zakończone postępowania przygotowawcze z tego obszaru. Gromadzone przez nich dane są wykorzystywane m.in. do rozpoznania skali zjawiska, sposobów działania sprawców oraz potrzeb szkoleniowych funkcjonariuszy Policji.
Zapobieganie przestępstwom motywowanym uprzedzeniami zostało uwzględnione w Priorytetach Komendanta Głównego Policji na lata 2025-2028 (Priorytet nr II – „Wzmacnianie bezpieczeństwa społeczności lokalnej poprzez zapobieganie i zwalczanie kluczowych rodzajów przestępstw”, gdzie jednym z obszarów jest „Rozpoznawanie i zwalczanie przestępczości noszącej znamiona czynów motywowanych uprzedzeniami”). W związku z powyższym Komenda Główna Policji opracowała plan pn. „Wzmocnienie potencjału Policji w zakresie prowadzenia postępowań przygotowawczych w sprawach o przestępstwa motywowane uprzedzeniami na lata 2026-2029” (dalej również jako: Plan), który jest skorelowany z treścią rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 lutego 2026 r. w sprawie określenia jednostek organizacyjnych prokuratury właściwych do prowadzenia postępowań w sprawach o przestępstwa motywowane uprzedzeniami[1] oraz zarządzeniem nr 4/26 Prokuratora Generalnego z dnia 11 lutego 2026 r. w sprawie wyznaczenia prokuratorów do prowadzenia i nadzorowania postępowań o przestępstwa motywowane uprzedzeniami.
W ramach Planu – poza koordynatorami wojewódzkimi (stołecznym) – w jednostkach organizacyjnych Policji szczebla miejskiego, powiatowego oraz rejonowego wyznaczono liderów ds. przestępstw motywowanych uprzedzeniami, którzy specjalizują się w prowadzeniu przedmiotowych postępowań przygotowawczych oraz współpracują z Prokuratorami Prokuratur Rejonowych wyznaczonymi rozporządzeniem w sprawie określenia jednostek organizacyjnych prokuratury właściwych do prowadzenia postępowań w sprawach o przestępstwa motywowane uprzedzeniami.
Należy podkreślić, że obszar zapobiegania mowie nienawiści, hejtowi oraz przestępstwom motywowanym uprzedzeniami od 2019 r. znajdował się wśród zadań profilaktycznych służących realizacji priorytetów Komendanta Głównego Policji. Ponadto Komenda Główna Policji opracowała „Plan działań Policji na lata 2022-2025 w zakresie przeciwdziałania mowie nienawiści, przestępstwom nawoływania do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość oraz propagowaniu faszyzmu i innych ustrojów totalitarnych”, którego cele obejmowały m.in. ograniczanie skali mowy nienawiści (w tym hejtu w Internecie) prowadzącej do eskalacji nienawiści w postaci aktów przemocy i nawoływania do popełniania przestępstw o tym charakterze, a także systematyczną realizację działań Policji zmierzających do zapobiegania lub ograniczania przestępczości motywowanej nienawiścią. Zgodnie z ww. Planem działań Policji na lata 2022-2025, w komendach wojewódzkich (Komendzie Stołecznej) Policji, w wydziałach prewencji zostali wyznaczeni koordynatorzy odpowiedzialni za organizację i realizację przedsięwzięć profilaktycznych w obszarze zapobiegania mowie nienawiści i przestępstwom o tym charakterze.
Komenda Główna Policji organizuje coroczne seminaria szkoleniowe skierowane do koordynatorów ds. profilaktyki społecznej z komend wojewódzkich (Komendy Stołecznej) Policji, które mają służyć podnoszeniu wiedzy policjantów w zakresie mowy nienawiści i przestępstw motywowanych uprzedzeniami. Wśród tematów seminariów szkoleniowych znajdują się m.in. zagadnienia dotyczące uprzedzeń, stereotypów, dyskryminacji, migracji, wielokulturowości, radykalizacji prowadzącej do terroryzmu, cyberprzemocy, itp.
W dniu 22 marca 2023 r. zostało zawarte Porozumienie o współpracy między Komendantem Głównym Policji a Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN na lata 2023-2024, którego celem było podniesienie wiedzy i kompetencji zawodowych funkcjonariuszy Policji w obszarze zapobiegania i walki z antysemityzmem oraz ochroną praw człowieka i równego traktowania, ze szczególnym uwzględnieniem tematyki antydyskryminacyjnej. W dniu 1 lipca 2026 r. zostało zawarte kolejne Porozumienie o współpracy pomiędzy Komendantem Głównym Policji a Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, które zakłada kontynuację realizacji ww. celu, w tym poprzez przeprowadzenie warsztatów, wykładów i szkoleń dla funkcjonariuszy Policji.
Niezależnie od powyższego również Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (SWiA), w sytuacji zdiagnozowania takiej potrzeby, podejmuje działa w omawianym obszarze mające na celu wsparcie funkcjonariuszy podległych służb. Przykładowo w 2024 r. Minister SWiA zlecił oraz zapewnił finansowanie dwudniowej konferencji dla funkcjonariuszy Policji i Straży Granicznej pt. „Wyzwania XXI wieku – mowa nienawiści i przestępstwa w cyberprzestrzeni”. W wydarzeniu uczestniczyli funkcjonariusze, którzy w swojej pracy zajmują się przestępstwami motywowanymi nienawiścią. Celem konferencji było:
W zakresie identyfikowania i zwalczania środowisk promujących przemoc lub nawołujących do nienawiści na tle narodowościowym Policja podejmuje szereg działań, w tym monitoruje przestrzeń publiczną oraz sieć internetową, ściga sprawców przestępstw motywowanych uprzedzeniami oraz współpracuje w tym zakresie z prokuraturą. Komenda Główna Policji we współpracy z komendami wojewódzkimi (Komendą Stołeczną) Policji monitoruje wszczęte i zakończone postępowania przygotowawcze dotyczące przestępstw motywowanych uprzedzeniami.
Jednocześnie informuję, że do 31 grudnia 2025 r. w zakresie przestępstw motywowanych uprzedzeniami gromadzono dane z 7 kwalifikacji prawnych, tj. art. 118 ustawy z dnia 6 czerwca 1996 r. - Kodeks karny[2], art. 119 § 1 k.k., art. 126a k.k., art. 194 k.k., art. 256 § 1, 1a, 2 k.k., art. 257 k.k. oraz art. 55 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu[3]. Od 1 stycznia 2026 r. katalog ten został zmodyfikowany oraz dodatkowo rozszerzony o przestępstwa, w których umożliwiono wybór motywacji działania sprawcy (przestępstwa stwierdzone motywowane uprzedzeniami). W załączeniu przesyłam gromadzone przez Policję, dane statystyczne (stan na dzień 18 sierpnia 2026 r.). Niemniej pragnę zauważyć, że rozszerzenie zakresu czynów uznawanych za przestępstwa motywowane uprzedzeniami poszerza pulę zdarzeń wchodzących w skład tej kategorii, co w konsekwencji powoduje wzrost liczby tych czynów. Z powyższych względów dane te należy traktować jako odrębne zbiory statystyczne. Ponadto informuję, że Policja nie gromadzi danych dotyczących działania sprawców w warunkach recydywy.
W kontekście zmian w obowiązującym prawodawstwie należy nadmienić, że w listopadzie 2024 r. do Sejmu wpłynął rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny[4], w opracowaniu którego rolę instytucji wiodącej pełniło Ministerstwo Sprawiedliwości. Projekt dotyczył rozszerzenia ochrony przed mową nienawiści i przestępstwami z nienawiści, które motywowane są dyskryminacją ze względu na niepełnosprawność, wiek, płeć i orientację seksualną poprzez uzupełnienie katalogu okoliczności obciążających uwzględnianych przy wymiarze kary z art. 53 § 2a pkt 6 k.k. oraz rozszerzenie znamion przestępstw określonych w art. 119 § 1 k.k., art. 256 § 1 k.k. oraz art. 257 k.k. o wskazane cechy. W kwietniu 2025 r. nowelizacja k.k. została skierowana do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej, który orzekł niezgodność proponowanych przepisów prawa z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok o sygn. akt Kp 3/25 z dnia 30 września 2025 r.).
W zakresie podnoszenia świadomości społecznej w obszarze przeciwdziałania mowie nienawiści i hejtowi, należy wskazać, że zarówno Policja, jak i Ministerstwo SWiA prowadzą działania edukacyjne i profilaktyczne ukierunkowane na ten cel. Wśród przedsięwzięć organizowanych przez Policję można wymienić publikowane na stronach internetowych Policji artykuły i informacje dotyczące mowy nienawiści i przestępstw o tym charakterze, spotkania dotyczące zagadnień mowy nienawiści i przestępstw motywowanych uprzedzeniami z dziećmi i młodzieżą szkolną, konkursy tematyczne dotyczące tolerancji, zasad niedyskryminacji i zapobiegające hejtowi i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami.
W 2025 r. Ministerstwo SWiA zleciło organizację ogólnopolskiej kampanii „Słowo ma znaczenie”, której celem było zwrócenie uwagi na wpływ mowy nienawiści na bezpieczeństwo społeczne oraz konsekwencje prawne i społeczne zachowań motywowanych uprzedzeniami. Kampania promowała odpowiedzialną komunikację, poszanowanie godności drugiego człowieka oraz reagowanie na przejawy mowy nienawiści, zachęcając świadków takich zdarzeń do właściwej reakcji i zgłaszania przypadków naruszania prawa. W ramach kampanii zostały opracowane materiały – edukacyjne, graficzne i audiowizualne (spot kampanii, rolki i posty w mediach społecznościowych, strona internetowa, artykuły, scenariusze zajęć) – dostosowane do różnych odbiorców, które zostały rozpowszechnione za pomocą mediów społecznościowych i innych nowoczesnych kanałów komunikacji, z zachowaniem zasad dostępności cyfrowej i komunikacyjnej. Materiały z kampanii są dostępne do wykorzystania przez wszystkich zainteresowanych prowadzeniem działań edukacyjnych i profilaktycznych pod następującymi linkami: https://growspace.pl/kampania-slowo-ma-znaczenie/; http://www.slowomaznaczenie.pl/.
Jednocześnie informuję, że Ministerstwo SWiA nie prowadzi analiz dotyczących skuteczności obowiązujących instrumentów prawnych pozwalających na przeciwdziałanie radykalizacji. Działania w tym zakresie są podejmowane przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Załącznik:
Dane statystyczne [arkusz 1: Przestępstwa na tle rasowym, etnicznym, wyznaniowym lub homofobicznym („z nienawiści”); arkusz 2. Przestępstwa stwierdzone motywowane uprzedzeniami styczeń-czerwiec 2026 r. (stan na 18 sierpnia 2026 r.)].
[1] Dz. U. poz. 140
[2] Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm., dalej również jako: k.k.
[3] Dz. U. z 2023 r. poz. 102
[4] Druk Sejmowy nr 876