w sprawie standardów niezależności, jawności i zarządzania konfliktem interesów w dalszych pracach nad Reformą26. Kompas Jutra oraz w procesie dopuszczania podręczników szkolnych
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 03-09-2026
Szanowny Panie Pośle,
odnosząc się do przesłanych pytań, uprzejmie informuję.
Ad 1.
Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) oraz Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE PIB) nie planują publikacji definicji pojęć: ekspert, niezależny ekspert, nauczyciel praktyk oraz czynny nauczyciel. Nie ma powodu definiowania zrozumiałych i używanych w języku polskim pojęć, ani miejsca czy podstawy prawnej, żeby to czynić.
W każdym ogłoszeniu o naborze do zespołów przygotowujących podstawy programowe we współpracy z IBE PIB są jasno opisane kryteria, w tym jest brane pod uwagę doświadczenie.
Ad 2.
Kolejne prace nad podstawami programowymi dla szkół ponadpodstawowych już się zaczęły. Nie ma podstawy prawnej dla stworzenia i publikowania takiego rejestru.
Ad 3.
IBE PIB nie planuje zmieniać wytycznych dla autorów podstaw programowych w trakcie trwania prac. Do MEN-u oraz IBE PIB nie dotarły żadne informacje, ani nie zostały zgłoszone żadne sytuacje, które wskazywałyby na taką konieczność.
Ad 4.
MEN nie planuje wprowadzać minimalnego udziału czynnych nauczycieli praktyków w każdym zespole przedmiotowym. Do zespołów ekspertów należą eksperci akademiccy, doświadczeni nauczyciele poszczególnych typów szkół, metodycy oraz eksperci systemu egzaminacyjnego. Przy wyborze ekspertów uwzględnia się osoby reprezentujące wysoki poziom merytoryczny w zakresie dyscypliny wiedzy, która stanowi bazę danego przedmiotu, jak również bardzo dobrze znające praktykę szkolną lub egzaminacyjną.
Ad 5.
MEN powierzyło IBE PIB prace w zakresie przygotowania projektów podstaw programowych kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej. Skład zespołów wybrała komisja w oparciu o kryteria ogłoszone w naborze, a ostatecznie zatwierdził dyrektor instytutu. IBE PIB dokładał wszelkich starań, zarówno w przypadku naboru do przygotowania podstawy dla szkoły podstawowej, jak i szkół ponadpodstawowych, aby w każdym zespole przygotowującym podstawę programową 50% stanowili czynnie nauczyciele – nie jest to odgórne wymaganie czy przepis, a standard wprowadzony przez IBE PIB na potrzeby prowadzonych prac. Jeżeli tego standardu nie udaje się utrzymać to dlatego, że nie zgłosiła się w otwartym naborze odpowiednia liczba nauczycieli.
Ad 6.
MEN nie dysponuje żądanym przez Pana zestawieniem. Dokładny odsetek 90 z 188 osób wynosi 47,87% i zgodnie z zasadami zaokrąglania podanie wartości 48% (jak w odpowiedzi na poprzednią interpelację) jest jak najbardziej poprawne i nie wprowadza w błąd.
Ad 7.
MEN nie planuje opublikowania dla każdej podstawy programowej rejestru wprowadzanych w trakcie prac zmian. Dostępne są projekty opracowane w IBE PIB, projekt poddany konsultacjom publicznym oraz końcowa wersja rozporządzenia.
Ad 8.
Rada ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej jest organem doradczym dyrektora IBE. Zarządzenie powołujące radę oraz regulamin rady nie nakłada na dyrektora IBE PIB (a tym bardziej na ministra edukacji) obowiązku prowadzenia żądanego przez Pana Posła rejestru.
Wszystkie stanowiska i rekomendacje rady są dostępne na stronie internetowej IBE PIB: https://ibe.edu.pl/pl/rada-ds-reformy
Ad 9.
IBE PIB nie przeprowadził formalnej, udokumentowanej analizy ryzyka upolitycznienia procesu tworzenia podstaw programowych i dopuszczania podręczników. Nie widzimy uzasadnienia ani potrzeby zlecania, ani sporządzania tego rodzaju analiz.
MEN nie przeprowadzało analizy ryzyka upolitycznienia postępowań w sprawie dopuszczania do użytku szkolnego podręczników. Postępowania te są prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2025 poz. 1691) z uwzględnieniem szczególnych uregulowań wynikających z przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2025 poz. 881 z późn. zm.) i rozporządzenia ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, wydanego na podstawie art. 22aw ust. 1 ustawy o systemie oświaty.
Ad 10.
Podanie redaktorów pracy zbiorowej jest zgodne z zasadami cytowania, a lista autorów jest publicznie dostępna na stronie IBE PIB. Dokument nosi oznaczenie „Wersja robocza“, ponieważ nie przeszedł pełnego procesu wydawniczego w IBE (podwójna korekta językowa, skład, łamanie, profesjonalna grafika). Do dziś nie powstała końcowa wersja.
Ad 11.
Nie istnieje dokument, o którym mowa w pytaniu, tj. dokument zawierający brak rekomendacji dla opisanych w przywołanym raporcie IBE-PIB modeli nauczania.
Ad 12.
MEN nie posiada dokumentów roboczych z prac eksperckich.
Ad 13.
Rada ds. monitorowania wdrażania reformy oświaty im. Komisji Edukacji Narodowej, która jest niezależnym organem doradczym dyrektora instytutu, nie podjęła do tej pory tematu podręczników, ponieważ nie widziała takiej konieczności ani nie została o to poproszona przez dyrektora. W planach posiedzeń rady nie ma tego tematu na agendzie.
Ad 14.
Liczba 307 rzeczoznawców to liczba osób wyznaczonych do sporządzenia opinii w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 14 lipca 2026 r. We wskazanym okresie tych 307 rzeczoznawców przygotowało 763 opinie.
W okresie od 1 stycznia 2024 r. do 14 lipca 2026 r. wpłynęło 256 wniosków, a dopuszczone do użytku szkolnego zostały 282 podręczniki.
Nazwiska rzeczoznawców opiniujących poszczególne podręczniki są podane w Wykazie podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego do kształcenia ogólnego na stronie MEN: https://podreczniki.men.gov.pl/podreczniki/1 .
Nie są gromadzone dane, ilu z rzeczoznawców to czynni nauczyciele. MEN takich danych nie planuje gromadzić.
Obowiązujący art. 22as ustawy o systemie oświaty określa warunki wpisu na listę rzeczoznawców. Wymaga m.in. posiadania wykształcenia wyższego i odpowiedniego tytułu zawodowego, doświadczenia i osiągnięć w pracy naukowej lub dydaktycznej, kompetencji w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz odpowiedniej rekomendacji. Przepis ten nie uzależnia wpisu na listę rzeczoznawców od zatrudnienia w szkole ani od posiadania statusu czynnego nauczyciela.
W konsekwencji brak jest podstawy prawnej do żądania przez ministerstwo edukacji od osoby ubiegającej się o wpis na listę rzeczoznawców informacji o jej aktualnym zatrudnieniu w szkole jako warunku wpisu na listę. Brak jest również podstawy prawnej do wymagania od osoby już wpisanej na listę rzeczoznawców, aby informowała ministerstwo o podjęciu, zmianie lub ustaniu zatrudnienia w szkole, jeżeli ta okoliczność nie wpływa na spełnienie ustawowych warunków wpisu.
Również informacje, które zgodnie z art. 22as są zamieszczane na publicznej liście rzeczoznawców, obejmują imię i nazwisko, stopień lub tytuł naukowy, wskazany przez rzeczoznawcę adres do korespondencji, adres poczty elektronicznej i numer telefonu oraz nazwę instytucji, która udzieliła rekomendacji. Ustawowy katalog tych informacji nie obejmuje informacji o aktualnym zatrudnieniu rzeczoznawcy jako nauczyciela.
Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że Ministerstwo Edukacji Narodowej powinno posiadać rejestr danych dotyczących statusu zawodowego wszystkich rzeczoznawców pozwalający ustalić, ilu z nich w danym momencie jest czynnymi nauczycielami. Takie dane nie są elementem ustawowych warunków wpisu na listę ani danych, których gromadzenie przewiduje art. 22as ustawy o systemie oświaty.
Należy przy tym wyraźnie odróżnić „doświadczenie i osiągnięcia w pracy naukowej lub dydaktycznej“, które stanowią ustawowe kryterium wpisu, od aktualnego zatrudnienia w szkole, które takim kryterium nie jest. Osoba może spełniać wymóg doświadczenia i osiągnięć w pracy dydaktycznej, nie pozostając w chwili ubiegania się o wpis ani w chwili sporządzania opinii w stosunku pracy ze szkołą.
Ad 15.
Po wpłynięciu do urzędu wniosku o dopuszczenie do użytku szkolnego podręcznika pocztą elektroniczną jest kierowane – odpowiednio do rzeczoznawców z danego zakresu przedmiotowego i rzeczoznawców językowych – zapytanie o gotowość opiniowania. Przy wyborze rzeczoznawcy, w szczególności uwzględniane są osoby, które:
W przypadku zadeklarowania gotowości sporządzenia stosownej recenzji rzeczoznawca jest zobowiązany oświadczyć/potwierdzić, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 22au ust. 1 ustawy o systemie oświaty wykluczające opiniowanie danego podręcznika.
Powyższe stosuje się z zastrzeżeniem, że do opiniowania kolejnych części podręczników wchodzących w skład danej serii, w miarę możliwości, wskazywani są ci sami rzeczoznawcy, jeżeli tylko są dyspozycyjni i wyrażają zgodę na sporządzenie opinii.
Do sporządzenia dodatkowej opinii o podręczniku, z uwagi na jej rozstrzygający charakter, wyznaczani są rzeczoznawcy posiadający co najmniej stopień naukowy.
Ad 16.
Opinie rzeczoznawców są dokumentami związanymi z wykonywaniem przez ministra zadania publicznego polegającego na dopuszczaniu podręczników do użytku szkolnego. Ustawa o systemie oświaty wyraźnie przewiduje, że minister dopuszcza podręcznik po uzyskaniu pozytywnych opinii rzeczoznawców, natomiast przepisy regulujące tę procedurę nie ustanawiają obowiązku publikowania samych opinii w Biuletynie Informacji Publicznej ani na stronie internetowej ministerstwa.
Istotne jest przy tym rozróżnienie między prawem do informacji publicznej a obowiązkiem jej publikacji z urzędu. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. 2022 poz. 902 z późn. zm.) udostępnianie informacji następuje m.in. przez ogłaszanie informacji w Biuletynie Informacji Publicznej, ale obowiązek publikowania w BIP, zgodnie z art. 8 ust. 3 tej ustawy, dotyczy kategorii informacji, o których mowa w art. 6 ust. 1. Pozostałe kategorie informacji publicznych mogą być udostępniane.
Art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej stanowi wprost, że informacja publiczna, która nie została udostępniona w BIP, portalu danych lub w Centralnym Rejestrze Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych, jest udostępniana na wniosek. Tym samym ustawodawca przewidział tryb wnioskowy jako prawidłowy i wystarczający sposób realizacji prawa do informacji w odniesieniu do informacji, dla których nie ustanowiono obowiązku publikacji z urzędu.
Ad 17.
MEN nie planuje przygotowania analizy wariantów instytucjonalnych – nie widzi zasadności takiej analizy. Przygotowanie takiego dokumentu wymagałoby jednocześnie nakładów finansowych.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu