w sprawie ścigania zorganizowanego, transgranicznego nielegalnego obrotu odpadami
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 18-09-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 19204 Pani Poseł Marty Stożek w sprawie ścigania zorganizowanego, transgranicznego nielegalnego obrotu odpadami, z uwzględnieniem stanowiska Komendy Głównej Policji (KGP) oraz Komendy Głównej Straży Granicznej, uprzejmie przedstawiam informacje, pozostające w zakresie właściwości ministra spraw wewnętrznych i administracji.
W pierwszej kolejności warto zauważyć, że prowadzenie kontroli transgranicznego przemieszczania odpadów oraz postępowań administracyjnych w ww. sprawach należy w szczególności do właściwości organów Inspekcji Ochrony Środowiska oraz Krajowej Administracji Skarbowej (KAS).
Do zadań Straży Granicznej (SG) należy zapobieganie transportowaniu przez granicę państwową odpadów bez wymaganego zezwolenia. Realizacja przedmiotowego zadania, z uwagi na specyfikę rodzajów granic, jest dokonywana głównie na granicy zewnętrznej Unii Europejskiej (UE). Niemniej należy mieć na uwadze, że prowadzenie kontroli transgranicznego ruchu towarowego jest domeną Służby Celno-Skarbowej (działającej w ramach KAS). W kontekście zagadnień podniesionych w wystąpieniu warto nadmienić, że w celu uregulowania współpracy służb granicznych ze służbami ochrony środowiska 13 listopada 2023 r. zostało podpisane Porozumienie pomiędzy Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska (GIOŚ), szefem KAS oraz komendantem głównym SG w sprawie współdziałania w zakresie międzynarodowego przemieszczania odpadów. Wskazany dokument stanowi podstawę do wymiany informacji oraz współdziałania służb i organów w zakresie posiadanych kompetencji.
Należy wskazać, że również Policja realizuje zadania dotyczące zwalczania przestępczości gospodarczej, w tym zagrożeń w zakresie ochrony środowiska naturalnego, w szczególności związanych z nielegalnym składowaniem, magazynowaniem, transportem i utylizowaniem odpadów, podejmując szereg działań mających na celu zapobieżenie wymienionym zagrożeniom. Wśród ww. zadań warto wskazać, m.in. bieżącą współpracę z organami administracji rządowej i samorządowej oraz innymi instytucjami zajmującym się zwalczaniem nieprawidłowości w obszarze gospodarki odpadami.
Stosownie do stanowiska Komendy Głównej Policji informuję, że w ramach tej formacji funkcjonują nieetatowi koordynatorzy[1], których zadaniem jest rozpoznawanie, zapobieganie, ujawnianie czynów zabronionych oraz koordynowanie działań podległych jednostek Policji w zakresie przeciwdziałania i zwalczania przestępczości dotyczącej nielegalnego transgranicznego przemieszczenia odpadów.
Komenda Główna Policji na bieżąco przekazuje do jednostek terenowych Policji wytyczne i zalecenia dotyczące objęcia szczególnym nadzorem zagadnień dotyczących zwalczania przestępczości środowiskowej, w szczególności nielegalnego składowania, magazynowania i transportowania odpadów.
Ponadto KGP na bieżąco współpracuje z GIOŚ w zakresie podniesienia skuteczności zwalczania przestępczości w omawianym obszarze, m.in. poprzez wymianę informacji i doświadczeń. W tym miejscu warto wskazać, że 31 sierpnia 2021 r. zawarto porozumienie pomiędzy komendantem głównym Policji a Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska w sprawie współdziałania w zakresie przeciwdziałania i wykrywania przestępstw i wykroczeń przeciwko środowisku. W ramach ww. współpracy w 2023 r. zainicjowano cykl szkoleń dotyczących przeciwdziałania i zwalczania przestępczości środowiskowej w zakresie gospodarowania odpadami oraz transportowania odpadów w ruchu krajowym i międzynarodowym. Szkolenie zorganizowane przez GIOŚ miało na celu przybliżenie różnych aspektów zwalczenia nielegalnego gospodarowania odpadami. W ramach przedmiotowego cyklu, realizowanego w latach 2023-2024, przeszkolono łącznie 1016 funkcjonariuszy Policji (w 2023 r. - 492 osoby, a w 2024 r. - 524 osoby).
Policja aktywnie uczestniczy również w innych inicjatywach szkoleniowych dotyczących transgranicznego przemieszczania odpadów. Od 2022 r. dodatkowo przeszkolono łącznie 245 funkcjonariuszy Policji (w 2022 r. - 60 osób, 2023 r. – 60 osób, 2024 r. - 60 osób, a w 2025 r. - 65 osób).
Warto nadmienić, że w celu podnoszenia kwalifikacji funkcjonariuszy ww. formacji, w ramach prowadzonego kursu zwalczania przestępczości ekonomicznej, wprowadzono blok tematyczny poświęcony przestępczości środowiskowej.
Policja opracowuje również analizy dotyczące zwalczania przestępczości z obszaru ochrony środowiska, które są wykorzystywane, m.in. do oceny ryzyka zagrożenia międzynarodową przestępczością zorganizowaną, stanowiącą podstawę do formułowania planów działań operacyjnych polskiej Policji w ramach EMPACT – Europejskiej Multidyscyplinarnej Platformy Przeciwko Zagrożeniom Kryminalnym, priorytet Zwalczanie przestępczości środowiskowej (ang. Environmental Crime). Krajowa ocena ryzyka zagrożenia ww. rodzajem przestępczości jest opracowywana w głównej mierze na podstawie raportu SOCTA 2025 (ang. EU Serious and Organised Crime Threat Assessment 2025 - EU-SOCTA), przygotowanego przez Europol. Policja koordynuje krajowe działania w ramach EMPACT OAP Environmental Crime oraz od 2018 r. - koordynuje działania krajowe realizowane w ramach priorytetu Zwalczania przestępczości środowiskowej, w tym działania dotyczące nielegalnego transgranicznego przemieszczania odpadów.
W kontekście zagadnień dotyczących wymiany informacji pomiędzy podmiotami zaangażowanymi w eliminowanie nieprawidłowości w omawianym obszarze warto zauważyć, że przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego[2] przewidują mechanizm przekazywania informacji o uchybieniach ujawnionych w toku postępowania karnego. Stosownie do art. 19 § 1 k.p.k. w razie stwierdzenia poważnego uchybienia w działaniu instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej zwłaszcza, gdy uchybienie takie sprzyja popełnieniu przestępstwa, prokurator w postępowaniu przygotowawczym zawiadamia o nim organ powołany do nadzoru nad daną jednostką organizacyjną, a w razie potrzeby także właściwy organ kontroli. Policja natomiast powiadamia prokuratora o ujawnionych przez siebie uchybieniach. Obowiązujące przepisy prawa umożliwiają również uzyskanie informacji o środkach podjętych w celu zapobieżenia podobnym uchybieniom w przyszłości. Mechanizm ten może mieć zastosowanie także w sprawach dotyczących gospodarowania odpadami, jeżeli w toku prowadzonego postępowania ujawnione zostaną poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu właściwych instytucji lub organów. Informacje o ujawnionych schematach działania, nieprawidłowościach oraz rozwiązaniach wykorzystywanych przez sprawców są przedmiotem bieżącej wymiany doświadczeń pomiędzy współpracującymi służbami i instytucjami. Jednocześnie informuję, że KGP nie gromadzi odrębnych danych statystycznych pozwalających na określenie liczby informacji przekazywanych GIOŚ, wojewódzkim inspektorom ochrony środowiska i KAS o ewentualnych schematach ujawnionych podczas zakończonych postępowań.
Odnosząc się do zagadnienia łączenia spraw dotyczących nieprawidłowości w obszarze gospodarki odpadami z różnych województw, należy wyjaśnić, że postępowania karne w zakresie nielegalnego transgranicznego przemieszczania odpadów są prowadzone w formie śledztwa. Prokurator może powierzyć Policji przeprowadzenie śledztwa w całości lub w określonym zakresie albo dokonanie poszczególnych czynności w ramach śledztwa. Postępowanie karne prowadzone w formie śledztwa może zostać również powierzone innym uprawnionym służbom specjalnym i inspekcjom działającym w zakresie swojej właściwości. Decyzję o połączeniu postępowań przygotowawczych podejmuje prokurator nadzorujący postępowanie na podstawie art. 34 § 1 k.p.k. (łączność przedmiotowa). Policja na podstawie prowadzonych sprawdzeń w dostępnych bazach danych lub w oparciu o informacje uzyskane w ramach współpracy międzynarodowej, może wystąpić z wnioskiem do prokuratora o połączenie postępowań w przypadku ustalenia powiązań przedmiotowo-osobowych. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że zakres czynności realizowanych przez Policję w danej sprawie jest determinowany stanem faktycznym tej sprawy. W toku postępowania, osoba je prowadząca, dokonuje weryfikacji informacji i okoliczności mających znaczenie dla wyjaśnienia sprawy oraz gromadzi materiał dowodowy. Przedstawiając powyższe jednocześnie informuję, stosownie do stanowiska KGP, że Policja nie gromadzi danych w układzie wnioskowanym przez Panią Poseł, tj. w zakresie liczby spraw wykrytych na podstawie informacji dotyczących zdarzeń (transportów).
W nawiązaniu do kwestii zabezpieczenia majątkowego informuję, że obowiązek podejmowania czynności zmierzających do ustalenia składników majątkowych mogących stanowić przedmiot zabezpieczenia wynika z przepisów prawa regulujących prowadzenie postępowania przygotowawczego. Zgodnie z § 127 ust. 1a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury[3] plan śledztwa lub plan czynności śledczych powinien uwzględniać również czynności zmierzające do ustalenia mienia stanowiącego korzyść majątkową osiągniętą z popełnienia przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, mienia zagrożonego przepadkiem oraz mienia, które może stanowić przedmiot zabezpieczenia majątkowego. Ponadto stosownie do § 202 ust. 3 ww. rozporządzenia w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, w związku z którymi może zostać wydane orzeczenie podlegające zabezpieczeniu majątkowemu, należy już na możliwie najwcześniejszym etapie postępowania przygotowawczego dążyć do ustalenia stanu majątkowego podmiotów, na których mieniu zabezpieczenie takie może zostać zastosowane. Powyższe regulacje mają zastosowanie również w postępowaniach dotyczących niezgodnego z przepisami prawa gospodarowania odpadami, jeżeli okoliczności danej sprawy uzasadniają podjęcie czynności o charakterze majątkowym. Ustalenie i zabezpieczenie mienia pochodzącego z przestępstwa albo mogącego stanowić przedmiot zabezpieczenia, ma istotne znaczenie zarówno z punktu widzenia pozbawienia sprawców korzyści osiągniętych z działalności przestępczej, jak i zapewnienia skutecznego wykonania przyszłych orzeczeń o charakterze majątkowym. Policja w ramach prowadzonych spraw w kierunku art. 183 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny[4] w pierwszym półroczu 2026 r. zabezpieczyła mienie w wysokości 12 767 342 zł (dane wygenerowane 20 sierpnia 2026 r.)
Z kolei w odniesieniu do zmian w przepisach prawa warto nadmienić, że 20 maja 2024 r. weszło w życie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, zmiany rozporządzeń (UE) nr 1257/2013 i (UE) 2020/1056 oraz uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1013/2006[5]. Część istotnych zasad i obowiązków uregulowanych przepisami ww. rozporządzenia stosuje się od 21 maja 2026 r. Wskazane przepisy prawa wprowadzają m.in obowiązkowe korzystanie z elektronicznego systemu DIWASS (ang. Digital Waste Shipment System) do obsługi zgłoszeń, zgód i zaświadczeń, co zastępuje dotychczasową, papierową dokumentację oraz zaostrza przepisy karne w zakresie przemieszczania odpadów.
W kontekście powyższego informuję, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji uczestniczy w uzgodnieniach projektu ustawy implementującej ww. rozporządzenie 2024/1157 do polskiego porządku prawnego. Organem odpowiedzialnym za opracowanie projektu ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów (UC115) jest minister klimatu i środowiska.
Resort spraw wewnętrznych i administracji bierze również udział w innych pracach legislacyjnych prowadzonych w obszarze ochrony środowiska, m.in. w procesie opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (UC 148), mającego na celu transpozycję do prawa krajowego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1203 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne i zastępująca dyrektywy 2008/99/WE i 2009/123/WE[6].
Jednocześnie informuję, że gromadzone przez Policję dane statystyczne dotyczące postępowań wszczętych, przestępstw stwierdzonych, postępowań zakończonych wraz z wynikiem postępowania, mienia zabezpieczonego oraz odzyskanego i spraw w toku prowadzonych z art. 183 k.k. za lata 2022-2025 oraz w okresie styczeń-czerwiec 2026 r. (dane wygenerowane 19 sierpnia 2026 r.) zawarto w załączniku nr 1 do niniejszego pisma. W tym miejscu warto wyjaśnić, że przestępstwa stwierdzone są rejestrowane w chwili zakończenia postępowania, a nie według daty popełnienia (przestępstwo popełnione w styczniu może zostać ujęte w statystyce w marcu). Natomiast suma arytmetyczna postępowań zakończonych może być różna od systemowego podsumowania całkowitego. Powyższe wynika, m.in. ze zmiany kwalifikacji prawnej, bądź wyniku postępowania. Dane za 2026 r. mogą ulec zmianie ze względu na możliwość dokonania korekt przez jednostki rejestrujące postępowania.
W załączeniu przesyłam również dane dotyczące liczby postępowań wszczętych oraz zakończonych przez SG w obszarze przedstawionym w wystąpieniu (załącznik nr 2). Ponadto informuję, że w okresie wskazanym w interpelacji (do 30 czerwca 2026 r.), SG zarejestrowała jedno postępowanie przygotowawcze w sprawie udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, w ramach którego dokonano przywozu m.in. odpadów. Postępowanie jest w toku, a status podejrzanego posiadają w nim dwie osoby.
Przedstawiając powyższe pragnę jednocześnie poinformować, że forma i zakres gromadzonych przez Policję i SG danych uniemożliwia wygenerowanie wszystkich informacji wnioskowanych przez Panią Poseł.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] 17 nieetatowych koordynatorów wojewódzkich (Stołeczny) oraz 2 koordynatorów krajowych w KGP.
[2] Dz. U. z 2026 r. poz. 490, z późn. zm., dalej: „k.p.k.”
[3] Dz. U. z 2025 r. poz. 753.
[4] Dz. U. z 2025 r. poz. 383, z późn. zm., dalej: „k.k.”
[5] Dz. Urz. UE L str. 1157, z późn. zm.
[6] Dz. Urz. UE. L str. 1203, z późn. zm.