w sprawie działań Ministerstwa Spraw Zagranicznych na rzecz ochrony i zachowania Domu Kombatanta Polskiego im. gen. Władysława Andersa w Paryżu
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 04-09-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 19267 posłanki Lidii Burzyńskiej i grupy posłów w sprawie działań Ministerstwa Spraw Zagranicznych na rzecz ochrony i zachowania Domu Kombatanta Polskiego im. gen. Władysława Andersa w Paryżu, uprzejmie przekazuję następujące informacje.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Ambasada RP w Paryżu, w tym Wydział Konsularny i Polonii, mając na względzie utrzymanie jedności środowiska polonijnego od momentu wszczęcia postępowania sądowego przez jedną ze stron - na bieżąco monitorują rozwój sytuacji.
Obie główne strony konfliktu - stowarzyszenie Ognisk Przyjaźni Francusko-Polskiej (AFAFP) i Stowarzyszenie Polskich Kombatantów i ich Rodzin we Francji - Samopomoc Polska – SPK i SPK PARIS (SPK) - współpracowały ze sobą aż do roku 2020. Następnie doszło do konfliktu obu stowarzyszeń polonijnych, którego rezultatem było uniemożliwienie jednej ze stron dostępu do budynku. Tym samym część działaczy polonijnych utraciło możliwość korzystania z pomieszczeń Domu Kombatanta. W marcu 2022 r. AFAFP skierowało do sądu pozew, zawierający m.in. żądanie wydania nieruchomości i jej opuszczenia przez wszystkich ją zajmujących oraz roszczenia finansowe. Aktualne ustalenia dotyczące stanu prawnego nieruchomości, zweryfikowane przez francuski wymiar sprawiedliwości w pierwszej instancji, po analizie prawnej dokonanej przez francuski sąd, zostały zawarte w wyroku z dnia 13 listopada 2025 r.
Stronami sporu sądowego o ustalenie praw własności do Domu Kombatanta w Paryżu są organizacje polonijne - podmioty prawa francuskiego, natomiast przedmiot sporu znajduje się na terytorium Francji i nie jest własnością polskiego Skarbu Państwa - sprawa zatem leży w kompetencji francuskiego wymiaru sprawiedliwości. Żadna z polskich instytucji nie jest stroną toczącego się w sprawie własności Domu Kombatanta postępowania sądowego (mającego wyłącznie charakter cywilnego sporu) i ani Ambasada RP w Paryżu ani Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie są informowani przez właściwe w sprawie francuskie władze sądowe o przebiegu procesu oraz wyznaczanych terminach procesowych.
Ani Ambasada RP w Paryżu ani Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie zlecała w związku z toczącym się postępowaniem prawnych analiz w przedmiocie nie należącego do nich mienia Domu Kombatanta.
Podjęcie przez instytucje polskie działań interwencyjnych na rzecz jednej ze stron pogłębiłoby istniejące podziały wśród Polonii we Francji. Mając na względzie potrzebę odbudowania jedności środowiska polonijnego oraz unikania eskalacji konfliktu, Ambasada RP w Paryżu nie stanęła w postępowaniu po żadnej ze stron. Przedstawiciele Ambasady RP w Paryżu współpracują i pozostają w stałym kontakcie z obiema głównymi stronami konfliktu, otrzymują informacje dotyczące sprawy, jednakże nie wspierają żadnej ze stron w postępowaniach dotyczących ustalenia prawa własności do nieruchomości. Brak możliwości wsparcia na etapie postępowania sądowego podyktowany jest ograniczeniami pozostającymi poza zakresem oceny merytorycznej podejmowanych przez obie strony inicjatyw oraz prowadzonej działalności.
Zgodnie z wyrokiem sądu francuskiego pierwszej instancji z dnia 13 listopada 2025 r., AFAFP jest prawnym właścicielem nieruchomości stanowiącej Dom Kombatanta w Paryżu. Nie potwierdzono prawa drugiej strony do użytkowania nieruchomości. Wyrok został opatrzony rygorem natychmiastowej wykonalności (wykonalność tymczasowa), co oznacza, że podlegał wykonaniu pomimo wniesienia środka odwoławczego. Oznacza to zatem, że strona pozwana, tj. m.in. SPK, zajmowała przedmiotowy budynek bez podstawy prawnej.
Strona niezadowolona z rozstrzygnięcia wniosła apelację, jednocześnie żadna z organizacji nie wystąpiła do sądu o zawieszenie tymczasowego wykonania wyroku. Należy podkreślić, że każda ze stron była reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników, a postępowanie odwoławcze pozostaje w toku.
W przedmiocie aktualnych informacji nt. stanu postępowania można wskazać, że na 16 września 2026 zaplanowane zostało rozpatrzenie sprawy podania przed tzw "juge de l'exécution" o przedłużenie terminu wyprowadzenia się z budynku, złożonego jeszcze przed eksmisją przez przedstawicieli strony pozwanej. Warto dodać, że po przeprowadzonej eksmisji w dniu 11 sierpnia 2026 r. strona pozwana ma możliwość, w obecności komornika, odebrania pozostawionych w budynku rzeczy w wyznaczonym terminie. Jeżeli do tego terminu rzeczy te nie zostaną zabrane, komornik przetransportuje wszystkie przedmioty do odpłatnej przechowalni. Dopiero po zakończeniu tej procedury będzie możliwe komornicze przekazanie budynku na rzecz AFAFP. Terminy dotyczące apelacji nie są znane.
Odnosząc się do pytania czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych podejmowało działania na drodze dyplomatycznej mającej na celu zabezpieczenie możliwości dalszego funkcjonowania Domu Kombatanta jako miejsca działalności polonijnej i zachowania jego historycznego charakteru należy wskazać, że podejmowanie działań na drodze dyplomatycznej przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych lub Ambasadę RP w Paryżu jest w przedmiotowej sprawie niemożliwe i niedopuszczalne, mając na uwadze, że po obu stronach sporu są podmioty prywatne, zrzeszające obywateli polskich.
W omawianym konflikcie stronami są organizacje polonijne, w związku z czym nie zaistniała potrzeba dokonania interwencji u przedstawicieli władz francuskich.
Władze francuskie nie są stroną postępowania sądowego, zaś działalność polonijna we Francji spotyka z bardzo pozytywnym odbiorem i wsparciem dla rozwoju kulturalnego i wspierania pamięci polskiej społeczności we Francji, czego dowodem była wymiana korespondencji z merem XVII dzielnicy Paryża, u którego pozwana strona interweniowała w sprawie wyroku nakazującego ich eksmisję. W konsekwencji, w korespondencji z dnia 6 marca z merem XVII dzielnicy Paryża, ambasador Wiesław Tarka - chargé d'affaires a.i. Ambasady RP w Paryżu, dziękując za zaangażowanie i wspieranie działalności polonijnej, poinformował, że Ambasada RP na bieżąco monitoruje rozwój sytuacji, działając z pełnym poszanowaniem francuskiego porządku prawnego będącego w kompetencji francuskiego wymiaru sprawiedliwości.
W odpowiedzi należy wskazać, że dalsze losy Domu Kombatanta wymagają w pierwszej kolejności ustabilizowania sytuacji prawnej dotyczącej kwestii właścicielskiej i to do właściciela będzie należała ostateczna decyzja w tej kwestii.
Należy odnotować stanowisko Stowarzyszenia AFAFP, że „definitywnie pozostanie [Dom Kombatanta] mieniem służącym francusko-polskim organizacjom non-profit, pod warunkiem, że nie prowadzą one działalności politycznej”.
Jednocześnie, zgodnie z najnowszymi informacjami przekazywanymi przez przedstawicieli Stowarzyszenia AFAFP intencją Stowarzyszenia, jest zachowanie jego polskiego charakteru oraz dalsze wykorzystywanie obiektu na rzecz społeczności polonijnej, a nie przeznaczenie go na cele prywatne. Jednoznacznie wynika to również z komunikatu prasowego AFAFP opublikowanego 13 sierpnia br. https://www.ifrancja.fr/stanowisko-afafp-w-sprawieeksmisji-z-domu-kombatanta/
Sprawa Domu Kombatanta w Paryżu, jak wynika z informacji przedstawionych w poprzednich punktach, nie wymagała dotychczas zwołania dedykowanego spotkania instytucji rządowych ani nie spowodowała potrzeby opracowania dodatkowych mechanizmów reagowania na kryzysy zagrażające instytucjom i dziedzictwu polonijnemu.
W przedmiotowym konflikcie stronami są organizacje polonijne, w związku z czym nie zaistniała potrzeba dokonania interwencji ani u przedstawicieli władz francuskich, ani podejmowania działań ratunkowych, o których mowa w interpelacji. O sytuacji w Domu Kombatanta MSZ szczegółowo informował Kancelarię Prezydenta w związku z licznymi zapytaniami wpływającymi w tej sprawie.
Jak wskazano w odpowiedzi we wcześniejszych punktach, MSZ i Ambasada RP w Paryżu, mając na względzie utrzymanie jedności środowiska polonijnego, od momentu wszczęcia postępowania sądowego w sprawie Domu Kombatanta na bieżąco monitorują rozwój sytuacji i nie podejmuje interwencji w sprawie toczącego się procesu. MSZ i Ambasada RP w Paryżu działają w oparciu o przepisy prawa. Podejmowanie działań korzystnych dla jednej strony nie mogą być szkodliwe dla strony przeciwnej.
MSZ dysponuje instrumentem wsparcia dla organizacji polonijnych w zakresie remontu nieruchomości w ramach konkursu „Infrastruktura polonijna”. Jest to opcja warta rozważenia w momencie ustabilizowania sytuacji prawnej i przeanalizowania stanu nieruchomości w kontekście jej dalszego użytkowania na cele polonijne.
Wsparciem działalności polonijnej zajmuje się szereg licznych polskich instytucji, obok MSZ w szczególności Senat, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. Św. Maksymiliana Marii Kolbego, Instytut Pamięci Narodowej, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych oraz Biblioteka Narodowa czy Muzeum Historii Polski. MSZ nie posiada zbiorczych wykazów środków finansowych przekazywanych przez inne podmioty, informacje, takie, o ile są przekazywane mają charakter przykładowy. Również same podmioty mogą informować placówkę o przyznanym dofinansowaniu, przykładowo SPK informowało w 2025 r. o otrzymaniu dofinansowania z Instytutu Rozwoju Języka w ramach zadania ""Minigranty" - koncepcja wspierająca strategiczne kierunki działalności Instytutu Rozwoju Języka Polskiego na lata 2025-2030, które to przedsięwzięcie obejmowało również Akademię w Domu Kombatanta w ramach projektu, który nosił nazwę Obchody Święta Niepodległości w Paryżu.
Należy jednak wyjaśnić, że Dom Kombatanta sam w sobie nie ma podmiotowości prawnej i nie jest podmiotem, który otrzymywał z MSZ wsparcie finansowe. Udzielenie wsparcia finansowego ze środków MSZ możliwe było natomiast na rzecz stowarzyszeń polonijnych działających we Francji, również tych mających siedzibę w Domu Kombatanta.
Przykładowo, można wskazać, że szkoła École Nova Polska, polonijna szkoła w Paryżu działająca od 2009 roku i funkcjonująca w różnych siedzibach, korzystała w ostatnich latach również z pomieszczeń w Domu Kombatanta i otrzymywała w latach 2024-2026 szkoła wsparcie finansowe z polskich instytucji publicznych. Z posiadanych informacji wynika, że szkoła École Nova Polska otrzymała dofinansowania z Instytutu Rozwoju Języka Polskiego w następujących kwotach:
Szkoła École Nova Polska w 2023 roku otrzymała natomiast za pośrednictwem Ambasady RP w Paryżu dofinansowanie ze środków Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą MSZ w kwocie 2100 euro, w 2024 roku dofinansowanie w kwocie 3800 euro, natomiast w roku 2025 roku w kwocie 3000 euro w ramach przedsięwzięć pt. „Działalność szkoły "École Nova Polska" w Paryżu”. Środki były przeznaczone na refundację kosztów wynajmu sal w Domu Kombatanta. W 2026 roku szkoła nie wnioskowała o wsparcie finansowe ze strony Ambasady RP w Paryżu.
Natomiast w 2026 roku, szkoła otrzymała z Instytutu Rozwoju Języka Polskiego dofinansowanie w kwocie 122 900 zł w tym m.in. na koszty wynajmu pomieszczeń szkolnych (28 tys. zł), wynagrodzenia dla nauczycieli (64 tys. zł), wynagrodzenia administracji (17 tys. zł).
Ponadto szkoła École Nova Polska otrzymała w 2026 roku również wsparcie finansowe ze środków polonijnych Senatu w kwocie 78 516,00 PLN na projekt pt. Ze sławnymi Polakami we Francji. Wycieczki edukacyjne szkół polonijnych z regionu paryskiego – drugi etap oraz dotację w wysokości 62 000,00 zł na realizację zadania pt. Centra Wakacyjne dla dzieci dwujęzycznych we Francji przy szkole École Nova Polska w Paryżu im. Króla Stanisława Leszczyńskiego.
Działania z zakresu opieki nad obiektami o szczególnym znaczeniu dla polskiego dziedzictwa narodowego mieszczą się we właściwości Ministerstwa kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Ministerstwo Spraw Zagranicznych monitoruje sytuację wokół Domu Kombatanta w Paryżu i deklaruje gotowość do podzielenia się posiadanymi informacjami, w trybie art. 95 ust. 2 Konstytucji RP.
W oczekiwaniu na ustabilizowanie sytuacji prawnej i MSZ będzie reagowało odpowiednio do sytuacji. MSZ będzie kontynuować monitorowanie sprawy Domu Kombatanta i chronić polskie interesy w ramach możliwości prawnych, oczekując na ewentualny wyrok sądu drugiej instancji, który ostatecznie potwierdzi status prawny właściciela obiektu. Dom Kombatanta nie jest własnością Skarbu Państwa ani Rzeczypospolitej Polskiej, a przedmiotem postępowania sądowego jest prawo konkretnych stowarzyszeń polonijnych do korzystania z nieruchomości. W swych działaniach MSZ oraz Ambasada RP, tak jak dotychczas, będą miały na celu łagodzenie istniejących podziałów wśród Polonii w Paryżu.
Z wyrazami szacunku
Z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu