w sprawie finansowania zadań oświatowych jednostek samorządu terytorialnego
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 14-09-2026
Szanowny Panie Pośle,
z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, która zastąpiła dotychczas obowiązującą ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. Nowa regulacja wprowadziła całościową reformę systemu finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST), gwarantując stabilność finansową samorządów. Koncepcja tego systemu opiera się na założeniu, że JST są finansowane przede wszystkim dochodami własnymi z tytułu udziału w podatkach dochodowych, podczas gdy środki z budżetu państwa pełnią funkcję uzupełniającą. Dochodami własnymi jednostek samorządu terytorialnego są również dochody z tytułu udziału w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku dochodowym od osób prawnych. Kwota potrzeb oświatowych jest elementem kalkulacyjnym stosowanym do ustalenia poziomu dochodów danej jednostce samorządu terytorialnego.
Należy przy tym podkreślić, że w obecnym systemie łączna kwota potrzeb oświatowych nie stanowi odrębnego źródła dochodów jednostki samorządu terytorialnego ani odpowiednika funkcjonującej do końca 2024 r. części oświatowej subwencji ogólnej. Jest ona elementem kalkulacyjnym służącym ustaleniu poziomu potrzeb finansowych danej jednostki w ramach całego systemu jej dochodów.
Nowy model finansowania zakłada całościowe spojrzenie na sytuację finansową jednostki samorządu terytorialnego. Samorządy realizują wszystkie swoje zadania publiczne – oświatowe, społeczne, ekologiczne, infrastrukturalne, rozwojowe oraz inne zadania własne – wykorzystując łącznie posiadane dochody. Jeżeli suma potrzeb finansowych uwzględnianych w systemie przekracza poziom dochodów podatkowych jednostki, mechanizmy przewidziane w ustawie zapewniają uzupełnienie dochodów poprzez subwencję ogólną.
Z tego względu ocena adekwatności finansowania jednostek samorządu terytorialnego powinna uwzględniać cały system dochodów i potrzeb określony w ustawie, a nie wyłącznie relację pomiędzy kwotą potrzeb oświatowych a wydatkami na oświatę. Konstrukcja obecnego systemu została oparta na założeniu, że poszczególne kategorie potrzeb finansowych jednostek samorządu terytorialnego są analizowane łącznie, a ich finansowanie następuje w ramach jednolitego mechanizmu dochodów samorządowych.
Ponadto informuję, że za kształt systemu dochodów jednostek samorządu terytorialnego, w tym określenie wysokości łącznej kwoty potrzeb oświatowych uwzględnianej w systemie dochodów samorządowych, odpowiada minister właściwy do spraw finansów publicznych. Minister Edukacji, zgodnie z art. 26 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, odpowiada natomiast za określenie sposobu podziału ustalonej łącznej kwoty potrzeb oświatowych pomiędzy poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, z uwzględnieniem zakresu realizowanych przez nie zadań oświatowych. Łączna kwota potrzeb oświatowych na 2026 rok ustalona jest na 115,0 mld zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot z 2023 roku w zakresie:
(razem 69,0 mld zł) o 46 mld zł, tj. o 67%. W łącznej kwocie potrzeb oświatowych na 2026 rok uwzględniono środki przewidziane na dotację celową z budżetu państwa na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego oraz środki w zakresie Funduszu Pomocy na dodatkowe zadania oświatowe w ramach pomocy dzieciom/uczniom ukraińskim.
W odniesieniu do rzeczywistych kosztów funkcjonowania szkół, zapewnienie finansowania realizacji, wynikających z przepisów prawa, zadań przedszkola, szkoły lub placówki potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów, należy do kompetencji organu prowadzącego daną jednostkę systemu oświaty. Jednostka samorządu terytorialnego jest zobowiązana do prowadzenia szkół zgodnie z zasadami przyjętymi w ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. r. - Prawo oświatowe. Natomiast – zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych – środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Aktualnie sposób finansowania zadań oświatowych jest powiązany ze swobodą jednostek samorządu terytorialnego w kształtowaniu polityki oświatowej na swoim terenie. Samorządy kierują się własnymi kryteriami podziału środków budżetowych na poszczególne szkoły i placówki, w szczególności mogą uwzględnić lokalne uwarunkowania i specyfikę poszczególnych szkół (np. liczbę uczniów, stopnie awansu zawodowego nauczycieli). Samorządy terytorialne, prowadząc (dotując) szkoły i placówki, działają w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność, w tym finansową. W każdym samorządzie faktyczne skutki realizacji zadań oświatowych są efektem samodzielnego stosowania przepisów.
Minister Edukacji nie planuje wprowadzenia zmian dotyczących przekazywania i rozliczania środków oświatowych przez jednostki samorządu terytorialnego. Ponadto aktualnie nie są również rozważane zmiany w sposobie naliczania środków na uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi oraz uczniów objętych kształceniem specjalnym.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu