do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nieprawidłowych praktyk Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Zgłaszający: Katarzyna Kierzek-Koperska, Dorota Marek, Alicja Łepkowska-Gołaś
Data wpływu: 13-03-2024
Szanowna Pani Ministro,
na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie nieprawidłowych praktyk Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec małych i średnich przedsiębiorców ubiegających się o preferencyjne oskładkowanie w ramach programu Mały ZUS Plus.
Organizacje przedsiębiorców i pracodawców wyrażają sprzeciw dotyczący działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec przedsiębiorców, którym przysługuje prawo do skorzystania z preferencyjnego oskładkowania nazywanego Mały ZUS Plus. Polscy przedsiębiorcy skarżą się, że ZUS stosuje szereg nieprawidłowych praktyk, które utrudniają, czy w niektórych przypadkach wręcz uniemożliwiają korzystanie z programu Mały ZUS Plus. ZUS często odrzuca wnioski o preferencyjne oskładkowanie bez uzasadnienia i bez wydania formalnej decyzji administracyjnej. Taka praktyka pozostawia przedsiębiorców bez możliwości odwołania się od tej decyzji i dochodzenia swoich praw. Ponadto ZUS grozi przedsiębiorcom karami finansowymi za nieopłacanie składek w pełnej wysokości, mimo że nie otrzymali oni decyzji administracyjnej w sprawie ich wniosku o Mały ZUS Plus. ZUS wstrzymuje wypłatę zasiłków chorobowych i macierzyńskich dla przedsiębiorców, którzy złożyli wniosek o Mały ZUS Plus, nawet jeśli nie zapadła jeszcze ostateczna decyzja w sprawie ich wniosku.
Niepokojące są również pojawiające się utrudnienia w dostępie do świadczeń zdrowotnych m.in. poprzez żądanie dodatkowych dokumentów lub odmowę wystawienia karty EKUZ. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców już wcześniej apelował o zaprzestanie praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych polegającej na odrzucaniu dokumentów ubezpieczeniowych. Zgodnie z art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od 2019 roku przedsiębiorcy mogą skorzystać z preferencyjnej formy opłacania składek, znanej jako Mały ZUS Plus. Ta ulga umożliwia opłacanie składek w niższej wysokości dla osób, których dochody nie przekraczają 120 tysięcy złotych rocznie. Istnieje jednak limit czasowy korzystania z tej ulgi, który wynosi 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej. Pomimo opłacania standardowych składek w latach 2019-2023, przedsiębiorcy spełniający pozostałe warunki powinni mieć możliwość skorzystania z Małego ZUS Plus od stycznia 2024 roku. Również według Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców przedsiębiorcy, którzy wcześniej korzystali z ulgi w latach 2019-2021 i później opłacali standardowe składki, mają prawo do Małego ZUS Plus od stycznia 2024 roku. ZUS jednak twierdzi, że ci przedsiębiorcy mogą skorzystać z ulgi najwcześniej od stycznia 2025 roku. Przedsiębiorcy napotykają trudności ze zgłoszeniem się do preferencyjnego oskładkowania z powodu błędu systemowego, który odrzuca ich dokumenty. Dodatkowo ZUS grozi karami finansowymi za rzekomo nieprawidłowe dokumenty i może wstrzymać wypłatę zasiłków chorobowych. Efektem działań ZUS jest także to, że przedsiębiorcy widnieją jako osoby nieuprawnione do świadczeń opieki zdrowotnej.
Przedsiębiorcy zgłaszają Rzecznikowi MŚP, że ZUS informuje ich, iż jeśli korzystali z Małego ZUS Plus w latach 2019-2021, nie mogą ponownie z niego skorzystać od stycznia 2024 roku. ZUS odwołuje się do wytycznych dotyczących obliczania okresu 60 miesięcy wstecz, podczas gdy przedsiębiorcy podkreślają sprzeczność tego stanowiska z literą prawa. Wskazują także na absurdalność tej interpretacji, gdyż wynikałoby to z założenia, że nawet w roku 2019 nie można byłoby skorzystać z Małego ZUS, gdyż w roku poprzednim nie było takiej możliwości. Zarzucają również ZUS-owi błędne rozumowanie co do pojęcia ostatniego miejsca zamieszkania/pobytu, które nie ma zastosowania w kontekście badanego okresu. Przedsiębiorcy napotykają także trudności w zgłoszeniu się do ZUS z odpowiednim kodem, a system zgłasza błąd krytyczny.
Nieprawidłowe praktyki ZUS mają negatywny wpływ na przedsiębiorców, którzy nie mogą skorzystać z Małego ZUS Plus, tracąc przez to dostęp do niższych składek ubezpieczeniowych, wpływa to negatywnie na ich płynność finansową i możliwości rozwoju. Obecne działania ZUS naruszają konstytucyjne prawo przedsiębiorców do sądu, do ochrony zdrowia i do prowadzenia działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy są narażeni na kary finansowe za nieopłacanie składek w pełnej wysokości, mimo że nie otrzymali oni decyzji administracyjnej w sprawie ich wniosku o Mały ZUS Plus.
Organizacje przedsiębiorców i pracodawców domagają się zaprzestania nieprawidłowych praktyk. Ministerstwo powinno podjąć odpowiednie działania by, nakazać ZUS-owi natychmiastowe zaprzestanie odrzucania dokumentów bez wydania decyzji administracyjnych, grożenia karami finansowymi bez podstawy prawnej, wstrzymywania wypłaty zasiłków i utrudniania dostępu do świadczeń zdrowotnych. Dodatkowo ministerstwo powinno przeprowadzić weryfikację decyzji ZUS wydanych w sprawie Małego ZUS Plus i w razie stwierdzenia nieprawidłowości nakazać ich uchylenie. Propozycją rzecznika jest wprowadzenie zmian legislacyjnych, które usprawnią proces ubiegania się o Mały ZUS Plus i zapewnią większą ochronę prawną przedsiębiorców.
W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy ministerstwo podejmie działania w celu zbadania i rozwiązania problemów przedsiębiorców związanych z utrudnieniami w dostępie do świadczeń zdrowotnych, takich jak żądanie dodatkowych dokumentów przez ZUS czy odmowa wystawienia karty EKUZ?
2. Jak ministerstwo zamierza zareagować na groźby ze strony ZUS dotyczące nałożenia kar finansowych na przedsiębiorców za nieopłacanie składek w pełnej wysokości, nawet w przypadku braku decyzji administracyjnej w sprawie wniosku o Mały ZUS Plus?
3. Czy ministerstwo rozważy przeprowadzenie weryfikacji decyzji ZUS dotyczących Małego ZUS Plus i ewentualne uchylenie decyzji w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości?
4. Czy ministerstwo planuje wprowadzić zmiany legislacyjne mające na celu usprawnienie procesu ubiegania się o Mały ZUS Plus oraz zapewnienie większej ochrony prawnej przedsiębiorcom?