Odpowiedź na interpelację nr 2060

w sprawie uczniów chorujących na cukrzycę typu 1

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz

Warszawa, 11-04-2024

Szanowna Pani Poseł,

mając na uwadze potrzeby wynikające z opieki nad dzieckiem w przedszkolu, szkole lub placówce Minister Edukacji weryfikuje wpływ obecnych przepisów w dwóch obszarach – oświatowym oraz zdrowotnym. W celu efektywnego wsparcia ucznia, jego rodziny i środowiska w radzeniu sobie z sytuacjami trudnymi, w tym spowodowanymi stanem zdrowia, analizowane są m.in. możliwości stworzenia dziecku z cukrzycą typu 1 możliwości pełnego i zarazem bezpiecznego uczestniczenia we wszystkich aktywnościach podczas zajęć bez względu czy przebywa w przedszkolu czy w szkole.

Każdy dyrektor szkoły i placówki powinien dążyć do zorganizowania pracy w sposób, który uwzględnia udzielanie pomocy dziecku przewlekle choremu w zakresie niezbędnym z punktu widzenia jego potrzeb edukacyjnych i opiekuńczych.

Przyjęcie dziecka do szkoły/przedszkola nakłada na dyrektora i organ prowadzący obowiązek zapewnienia mu bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu. Opieka nad dziećmi oraz tworzenie warunków sprzyjających ich harmonijnemu rozwojowi psychofizycznemu przez aktywne działania prozdrowotne spoczywa na dyrektorze przedszkola i szkoły^[1].

Z informacji uzyskanych z Ministerstwa Zdrowia wynika, że procedowany w minionej kadencji Rządu projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz niektórych innych ustaw (UD396) zawierał przepisy dotyczące rozszerzenia definicji pierwszej pomocy o podawanie leków wydawanych z przepisu lekarza przez świadków zdarzenia. Stały Komitet Rady Ministrów nie podjął rozstrzygnięcia o jego przyjęciu. Minister Zdrowia zadeklarował, że zostaną podjęte decyzje co do zakresu i trybu procedowania zmian objętych ww. nowelizacją, w tym zmiany definicji pierwszej pomocy uwzględniającej możliwość podawania leków.

Minister Edukacji przekazał do szkół, przygotowane przez Ministra Zdrowia, zalecenia postępowania dotyczące opieki nad uczniami z anafilaksją, astmą oskrzelową, alergicznym nieżytem nosa, atopowym zapaleniem skóry i pokrzywką w szkole, które ułatwiają sprawowanie opieki nad uczniami przewlekle chorymi w szkole^[2]. Zalecenia przygotowane przez zespół specjalistów, w tym lekarzy we współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej mogą stanowić pomoc także w opiece nad dziećmi w przedszkolach. Z badania przeprowadzonego nieobowiązkowo w 12 055 szkołach i placówkach wynika, że prawie 76% szkół, które wzięły udział w ankiecie, zapoznało swoich nauczycieli z ww. zaleceniami. Jeżeli powstaną zalecenia dotyczące opieki nad dziećmi z cukrzycą, także zostaną upowszechnione w jednostkach oświatowych.

Ponadto obecnie w Ministerstwie Edukacji Narodowej trwają prace dotyczące nowych rozwiązań prawnych (tj. nowelizacja rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół), zobowiązujących szkoły podstawowe do realizacji zajęć z zakresu nauki pierwszej pomocy przedmedycznej w klasach I-III oraz wzmocnienia realizacji tych zajęć w pozostałych klasach szkoły podstawowej i szkół ponadpodstawowych – w ramach zajęć z wychowawcą – od 1 września 2024 r.

Odnosząc się do poruszonej kwestii dotyczącej zaświadczenia lekarza medycyny pracy o braku przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia praktycznej nauki zawodu, o którym mowa w art. 134 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe^[3], uprzejmie wyjaśniam, że zaświadczenie to wydawane jest zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy^[4], tj. rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich kandydatów do szkół ponadpodstawowych lub wyższych i na kwalifikacyjne kursy zawodowe, uczniów i słuchaczy tych szkół, studentów, słuchaczy kwalifikacyjnych kursów zawodowych oraz doktorantów^[5]. Zgodnie z tymi przepisami, lekarz przeprowadza badanie lekarskie na podstawie skierowania wydanego przez placówkę dydaktyczną, które określa m.in. informację o zakresie kształcenia oraz o czynnikach szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia, występujących w miejscu odbywania praktycznej nauki zawodu.

Biorąc pod uwagę powyższe, zaświadczenie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia praktycznej nauki zawodu wydawane jest indywidualnie dla każdego kandydata z uwzględnieniem stanu zdrowia kandydata, zawodu, w którym osoba ta chce się kształcić, a co za tym idzie z uwzględnieniem informacji dyrektora szkoły o zakresie kształcenia oraz o czynnikach szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia, występujących w miejscu odbywania praktycznej nauki zawodu.

Zatem, w zależności od powyższych czynników, możliwe jest wydawanie kandydatom do szkół prowadzących kształcenie zawodowe z cukrzycą typu 1 różnych zaświadczeń przez lekarzy medycyny pracy.

Ponadto, zasady przeprowadzania egzaminów zewnętrznych regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty^[6], rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie egzaminu maturalnego^[7], oraz rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie egzaminu ósmoklasisty^[8].

Zgodnie z przepisami ustawy o systemie oświaty^[9] zdający z chorobami przewlekłymi (a do takich zaliczana jest cukrzyca), może przystąpić do egzaminu w warunkach dostosowanych do jego potrzeb i możliwości.

Przepisy ustawy o systemie oświaty wskazują, że absolwent posiadający orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania lub zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza, może przystąpić do egzaminu maturalnego w warunkach dostosowanych do jego stanu zdrowia, na podstawie tego orzeczenia^[10]. Tak więc funkcjonujące od lat rozwiązania umożliwiają takie wsparcie także dla zdających z chorobami przewlekłymi podczas egzaminów zewnętrznych. Sposoby dostosowania warunków i form przeprowadzenia egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego wskazuje rada pedagogiczna. Przystąpienie do egzaminu maturalnego w warunkach i formie dostosowanych do potrzeb i możliwości absolwenta zapewnia przewodniczący zespołu egzaminacyjnego (dyrektor szkoły).

Szczegółowe informacje dotyczące możliwych sposobów dostosowania^[11] form i warunków przeprowadzania egzaminów zewnętrznych są zawarte w publikowanym corocznie^[12] Komunikacie dyrektora CKE^[13]. Komunikat jest ogłaszany do 20 sierpnia roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, w którym dany egzamin jest przeprowadzany (zgodnie z przepisami określonymi w rozporządzeniu dotyczącym danego egzaminu^[14]). Szczegółowe informacje w zakresie egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego dotyczące zdających z chorobami przewlekłymi są dostępne, odpowiednio dla egzaminu ósmoklasisty i egzaminu maturalnego, w tych Komunikatach w Tabelach 1.12. Zdający z chorobami przewlekłymi .

Wskazano w nich możliwe sposoby dostosowania zarówno dla egzaminu ósmoklasisty^[15], jak i egzaminu maturalnego. Przywołując przykład egzaminu maturalnego w części ustnej przewidziano w możliwych dostosowaniach, np.:

• dostosowanie warunków zdawania egzaminu do specyfiki choroby;
• korzystanie z zaleconego przez lekarza sprzętu medycznego i leków koniecznych ze względu na chorobę; w przypadku zdających ze stwierdzoną cukrzycą korzystających z pompy insulinowej dopuszcza się możliwość korzystania z telefonu komórkowego z aplikacją do mierzenia poziomu glukozy;
• przedłużenie czasu przeprowadzania egzaminu z języka polskiego, języka mniejszości narodowej, języka mniejszości etnicznej lub języka regionalnego nie więcej niż o 15 minut i przeznaczenie go na przygotowanie do wypowiedzi i/lub egzamin (wypowiedź monologową oraz rozmowę z zespołem przedmiotowym);
• przedłużenie czasu przeprowadzania egzaminu z języka obcego nowożytnego – nie więcej niż o 15 minut.

Dwa ostatnie dostosowania możliwe są tylko wtedy, gdy w toku edukacji szkolnej zdający korzystał z takiego sposobu wyrównania szans edukacyjnych w związku ze stanem zdrowia i fakt ten jest udokumentowany.

Natomiast w części pisemnej egzaminu maturalnego przewidziano, np.:

• dostosowanie warunków zdawania egzaminu do specyfiki choroby;
• korzystanie z zaleconego przez lekarza sprzętu medycznego i leków koniecznych ze względu na chorobę; w przypadku zdających ze stwierdzoną cukrzycą korzystających z pompy insulinowej dopuszcza się możliwość korzystania z telefonu komórkowego z aplikacją do mierzenia poziomu glukozy; w takim przypadku zdający może przystąpić do egzaminu w odrębnej sali albo – jeżeli przystępuje do egzaminu w sali z innymi zdającymi – maturzysta nie losuje numeru stolika, przy którym pracuje podczas egzaminu; przewodniczący zespołu nadzorującego wskazuje stolik możliwie najbliżej stanowiska zespołu nadzorującego;
• przedłużenie czasu przeprowadzania egzaminu z danego przedmiotu nie więcej niż o 30 minut; dodatkowy czas może być przeznaczony na wykonanie zadań lub przerwy, w zależności od potrzeb; dostosowanie takie możliwe jest tylko wtedy, gdy w toku edukacji szkolnej zdający korzystał z takiego sposobu wyrównania szans edukacyjnych w związku ze stanem zdrowia i fakt ten jest udokumentowany;
• korzystanie z pomocy nauczyciela wspomagającego w pisaniu i/lub czytaniu (może być członkiem zespołu nadzorującego), jeżeli choroba uniemożliwia pisanie i/lub czytanie oraz jeżeli w toku edukacji zdający został wdrożony do takiej współpracy z nauczycielem; w przypadku egzaminu z języka obcego nowożytnego przyznanie tego dostosowania oznacza obligatoryjne przyznanie płyty CD z dostosowanym nagraniem, tj. z wydłużonymi przerwami na zapoznanie się z zadaniami sprawdzającymi rozumienie ze słuchu i ich wykonanie; korzystanie z płyty z dostosowanym nagraniem wymaga przyznania przedłużenia czasu trwania egzaminu o 30 minut.

Podczas egzaminu ósmoklasisty przewidziano, np.:

• korzystanie z zaleconego przez lekarza sprzętu medycznego i leków koniecznych ze względu na chorobę; w przypadku uczniów ze stwierdzoną cukrzycą korzystających z pompy insulinowej dopuszcza się możliwość korzystania z telefonu komórkowego z aplikacją do mierzenia poziomu glukozy; w takim przypadku uczeń może przystąpić do egzaminu w odrębnej sali albo – jeżeli przystępuje do egzaminu w sali z innymi zdającymi – uczeń nie losuje numeru stolika, przy którym pracuje podczas egzaminu; przewodniczący zespołu nadzorującego wskazuje stolik możliwie najbliżej stanowiska zespołu nadzorującego;
• dostosowanie warunków przystępowania do egzaminu do specyfiki choroby;
• przedłużenie czasu, w zależności od potrzeb (możliwe tylko wtedy, gdy w toku edukacji szkolnej uczeń korzystał z takiego sposobu wyrównywania szans edukacyjnych w związku ze stanem zdrowia i fakt ten jest udokumentowany);
• korzystanie z pomocy nauczyciela wspomagającego (może być członkiem zespołu nadzorującego) w pisaniu i/lub czytaniu, jeżeli choroba uniemożliwia pisanie i/lub czytanie (możliwe tylko wtedy, gdy uczeń w toku edukacji został wdrożony do takiej współpracy z nauczycielem); w przypadku egzaminu z języka obcego nowożytnego uczeń korzystający z pomocy nauczyciela wspomagającego ma obligatoryjnie przyznaną płytę CD z dostosowanym nagraniem, tj. z wydłużonymi przerwami na zapoznanie się z zadaniami sprawdzającymi rozumienie ze słuchu i ich wykonanie; korzystanie z płyty z dostosowanym nagraniem wymaga przedłużenia czasu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty o 45 minut.

Przepisy art. 44zzr ustawy o systemie oświaty, wskazują warunki, na podstawie których zdający mogą przystępować do danego egzaminu zewnętrznego. Może to być np. zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza, które przedkłada się razem z deklaracją maturalną. W przypadku zdających z chorobami przewlekłymi podstawą uprawnienia są przywołane już powyżej – orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania lub zaświadczenie o stanie zdrowia wydane przez lekarza.

Tak udokumentowana deklaracja jest dla dyrektora szkoły oraz dyrektora danej okręgowej komisji egzaminacyjnej podstawą do zastosowania rozwiązań przewidzianych w art. 44zzr ustawy o systemie oświaty.

Ponadto informuję, że dostosowanie warunków przeprowadzania egzaminu maturalnego przysługuje m.in.:

• absolwentowi, który w roku szkolnym, w którym przystępuje do egzaminu maturalnego, posiadał orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania (w warunkach dostosowanych do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych wynikających z jego stanu zdrowia, na podstawie tego orzeczenia);
• absolwentowi choremu lub niesprawnemu czasowo (w warunkach odpowiednich ze względu na jego stan zdrowia, na podstawie zaświadczenia o stanie zdrowia wydanego przez lekarza);
• absolwentowi posiadającemu opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o specyficznych trudnościach w uczeniu się, wydaną zgodnie z obowiązującymi przepisami;
• absolwentowi posiadającemu orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niedostosowanie społeczne lub zagrożenie niedostosowaniem społecznym.

W szczególnych przypadkach losowych lub zdrowotnych dyrektor szkoły, na wniosek rady pedagogicznej, może wystąpić do dyrektora okręgowej komisji egzaminacyjnej z wnioskiem o wyrażenie zgody na przystąpienie ucznia do egzaminu maturalnego w warunkach dostosowanych do jego potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, nieujętych w komunikacie dyrektora CKE^[16].

Ministrze Edukacji zależy, aby zwiększyć świadomość społeczeństwa w zakresie przyczyn występowania cukrzycy u dzieci i młodzieży, zachęcić nie tylko do badań, ale także do szerokich działań profilaktycznych.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu

^[1] Art. 68 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz.900, z późn. zm.).

^[2] Załącznik do Obwieszczenia Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2022 r. w sprawie zaleceń postępowania dotyczących opieki nad uczniami z anafilaksją, astmą oskrzelową, alergicznym nieżytem nosa, atopowym zapaleniem skóry i pokrzywką w szkole (Dz. U. z 2022 r., poz. 116).

^[3] Dz. U. z 2023 r. poz. 900, z późn. zm.

^[4] Dz. U. z 2022 r. poz. 437.

^[5] Dz. U. poz. 1651.

^[6] j.t. Dz. U. z 2022 r. poz. 2230, z późn. zm. – dalej: ustawa o systemie oświaty.

^[7] Dz. U. z 2024 r. poz. 302.

^[8] Dz. U. z 2020 r. poz. 1361, z późn. zm.

^[9] Art. 44zzr ustawy o systemie oświaty.

^[10] Art. 44zzr ust. 1 ustawy o systemie oświaty.

^[11] Art. 44zzr ustawy o systemie oświaty.

^[12] Art. 9a ust. 2 pkt 10 lit. a 3 ustawy o systemie oświaty.

^[13] www.cke.edu.pl, np. Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 19 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminu maturalnego w roku szkolnym 2022/2023.
(http://cke.gov.pl/images/_KOMUNIKATY/20220819%20EM%202023%20Komunikat%20o%20dostosowaniach.pdf)

^[14] § 5 pkt 3 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 2 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty (Dz. U. poz. 1636); § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu maturalnego (Dz. U. poz. 2223, z późn. zm.); § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie egzaminu maturalnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 302); § 14 ust. 1 pkt 3 oraz § 70 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu zawodowego oraz egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (Dz. U. poz. 1707, z późn. zm.).

^[15] https://cke.gov.pl/images/_EGZAMIN_OSMOKLASISTY/2024/komunikaty/20230817%20E8_24%20Komunikat%20o%20dostosowaniach%20FIN.pdf

^[16] Art. 44zzr ust. 17 ustawy o systemie oświaty.