w sprawie możliwości nowelizacji ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski
Warszawa, 05-04-2024
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację znak: K10INT2072 Pana Posła Włodzisława Gizińskiego w sprawie możliwości nowelizacji ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
W obowiązującym stanie prawnym przepisami ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 388, z późn. zm.) uregulowana została kwestia uprawnień przysługujących osobom o potwierdzonym statusie działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Jednym z uprawnień przysługujących działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z powodów politycznych jest prawo do comiesięcznego świadczenia pieniężnego w wysokości najniższej emerytury ogłaszanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.). Obowiązująca zasada ustalania wysokości przedmiotowego świadczenia została wprowadzona od dnia 1 września 2023 r. przepisami ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1641). Od dnia 1 marca 2024 r. wysokość świadczenia pieniężnego wynosi 1780,96 zł.
Uprawnienia osób, które przebywały na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR w obowiązującym stanie prawnym regulują przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039).
Osobom przymusowo zesłanym i deportowanym do ZSRR przysługują comiesięczne uprawnienia pieniężne, które obejmują dodatek kombatancki, dodatek kompensacyjny i ryczałt energetyczny. Od dnia 1 marca 2024 r. wysokość: dodatku kombatanckiego wynosi 330,07 zł, dodatku kompensacyjnego wynosi 49,51 zł i ryczałtu energetycznego wynosi 299,82 zł. Łącznie wysokość wskazanych świadczeń wynosi 679,40 zł. Świadczenia te podlegają waloryzacji i są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych.
Osobom niezdolnym do pracy, wskutek niezdolności pozostającej w związku z pobytem w miejscach represji wojennych i okresu powojennego, jak przykładowo, na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, przysługują świadczenia pieniężne i inne określone uprawnienia uregulowane przepisami ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r. poz. 1100). Z grupy przysługujących uprawnień wyłączone jest prawo do refundacji opłaconej składki na obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów samochodowych lub dobrowolne ubezpieczenie casco pojazdów samochodowych oraz prawo do dodatku pieniężnego.
Jeżeli chodzi o podniesioną kwestię przepisów ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 2029), to przepisami tej ustawy uregulowana została sprawa wysokości oraz trybu przyznawania jednorazowego świadczenia pieniężnego osobom zesłanym lub deportowanym przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w latach 1936–1956.
Uprawnionym osobom przysługuje świadczenie pieniężne przyznawane jednorazowo w wysokości 200 zł za każdy miesiąc okresu podlegania w latach 1936–1956 represjom, potwierdzonego decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Wysokość tego świadczenia nie może być niższa niż 2400 zł. Prawo do tego świadczenia pieniężnego nie przysługuje osobie, która uzyskała odszkodowanie lub zadośćuczynienie na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2024 r. poz. 442).
Obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są prowadzone prace nad zmianami przepisów prawa dotyczących uprawnień przysługujących osobom przymusowo zesłanym i deportowanym do ZSRR.
Pragnę jednak podkreślić, że Państwo Polskie musi w sposób szczególny traktować wszystkie osoby poszkodowane działaniami podczas II Wojny Światowej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu