Odpowiedź na interpelację nr 2089

w sprawie uniemożliwiania lub utrudniania polskim rolnikom i przetwórcom sprzedaży produktów na terytorium Niemiec

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski

Warszawa, 11-04-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację nr 2089 Panów Posłów J. Sachajko i M. Jakubiaka w sprawie uniemożliwienia lub utrudniania polskim rolnikom i przetwórcom sprzedaży produktów na terytorium Niemiec uprzejmie przedstawiam poniższą informację.

Z posiadanych przez Ambasadę RP w Berlinie informacji wynika, że sprawą zajmuje się już Wielkopolski Urząd Marszałkowski w Poznaniu - jako organizator stoiska na międzynarodowych targach „Grüne Woche”. Urząd zwrócił się do strony niemieckiej – za pośrednictwem swoich lokalnych partnerów - z prośbą o ustosunkowanie się do zaistniałej sytuacji i aktualnie trwa wyjaśnianie dokładnych powodów zamknięcia stoiska pana G. oraz dochodzenia przyczyn zabezpieczenia towarów przez niemiecki organ dokonujący kontroli. Mając świadomość wagi problemu ambasada zapewniła o gotowości podniesienia tematu w rozmowach z berlińskimi organami weterynaryjnymi oraz władzami targów w oparciu o dostarczone jej wcześniej informacje i dyspozycje kierunkowe.

Jednocześnie pozwalam sobie przekazać przesłane przez Ambasadę RP w Berlinie wyjaśnienia odnoszące się do pyt. 5 interpelacji nt. obowiązujących wymagań co do przetwarzania i sprzedaży produktów spożywczych przez rolników polskich i niemieckich.

„W Republice Federalnej Niemiec rolnicy, którzy chcą przetwarzać i sprzedawać swoje produkty, muszą przestrzegać szeregu przepisów i wymogów w celu zapewnienia bezpieczeństwa żywności, standardów jakości i zgodności z ramami prawnymi. Oto kilka kluczowych wymogów:

Przepisy dotyczące bezpieczeństwa żywności: Rolnicy przetwarzający i wprowadzający do obrotu produkty muszą przestrzegać rygorystycznych przepisów dotyczących bezpieczeństwa żywności ustanowionych przez Unię Europejską (UE) i niemieckie Federalne Ministerstwo Żywności i Rolnictwa (BMEL). Obejmuje to przestrzeganie standardów higieny, właściwe obchodzenie się, przechowywanie i transport produktów spożywczych w celu zapobiegania zanieczyszczeniom.
Etykietowanie produktów: Prawidłowe etykietowanie produktów ma zasadnicze znaczenie, w tym dokładne informacje o składnikach, wartościach odżywczych, alergenach i wszelkich obowiązujących certyfikatach lub znakach jakości.
Standardy jakości: Produkty muszą spełniać określone standardy jakości ustalone przez organy regulacyjne. Na przykład, niektóre produkty mogą wymagać spełnienia standardów certyfikacji ekologicznej, jeśli są sprzedawane jako ekologiczne.
Licencje i zezwolenia: W zależności od rodzaju działalności przetwórczej i marketingowej, rolnicy mogą potrzebować uzyskać licencje lub zezwolenia od władz lokalnych lub krajowych. Może to obejmować zezwolenia na zakłady przetwórstwa spożywczego, transport lub sprzedaż na targach rolniczych lub w innych miejscach.
Identyfikowalność i dokumentacja: Rolnicy muszą prowadzić szczegółową dokumentację swojej produkcji, przetwarzania i działań marketingowych, aby zapewnić identyfikowalność i przejrzystość łańcucha dostaw. Obejmuje to dokumentację źródeł zaopatrzenia, metod przetwarzania i kanałów dystrybucji.
Przepisy dotyczące ochrony środowiska: Zgodność z przepisami dotyczącymi ochrony środowiska jest również ważna, szczególnie w przypadku działań takich jak gospodarka odpadami, zużycie wody i stosowanie pestycydów lub nawozów.
Certyfikaty i inspekcje: W zależności od rodzaju produktów i metod przetwarzania, rolnicy mogą być zmuszeni do poddawania się regularnym kontrolom i audytom przeprowadzanym przez jednostki certyfikujące lub agencje rządowe w celu weryfikacji zgodności z przepisami i normami.

Informacje szczegółowe:

Wszystkich, w tym podmioty zagraniczne chcące sprzedawać swoje produkty, obowiązują od 13 grudnia 2014 r. przepisy rozporządzenia UE nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (Food Information Regulation lub FIR). Rozporządzenie to zawiera między innymi wymogi dotyczące lepszej czytelności (w tym minimalnego rozmiaru czcionki), wyraźnego etykietowania imitacji żywności, ulepszonego etykietowania alergenów na żywności paczkowanej oraz obowiązkowych informacji o alergenach dla towarów sypkich. Od 13 grudnia 2016 r. obowiązkowe jest również umieszczanie informacji o wartości odżywczej na paczkowanej żywności.

Wszystkie przedsiębiorstwa spożywcze, w tym przedsiębiorstwa rolne, podlegają unijnym przepisom dotyczącym higieny. Muszą one zapewnić, że żywność, którą wprowadzają na rynek, jest bezpieczna na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji, w tym produkcji podstawowej.

Podstawowe ogólne i szczegółowe wymagania higieniczne dotyczące produkcji, obsługi i wprowadzania do obrotu środków spożywczych - w tym w obszarach sprzedaży detalicznej - są regulowane w rozporządzeniu UE (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych oraz rozporządzeniu (WE) nr 853/2004 zawierającym szczegółowe przepisy dotyczące higieny środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego.

Ponadto w RFN obowiązuję przepisy rozporządzenia w sprawie higieny żywności (LMHV) i rozporządzeniu w sprawie higieny żywności pochodzenia zwierzęcego (Tier-LMHV), a także odpowiednie rozporządzenia wykonawcze do prawa UE.

Przedsiębiorstwa sektora spożywczego zajmujące się produkcją podstawową muszą spełniać ogólne przepisy dotyczące higieny (dobra praktyka higieniczna) zawarte w załączniku I do rozporządzenia (WE) nr 852/2004, które mają w szczególności na celu zapewnienie ochrony produktów podstawowych przed zanieczyszczeniem i szkodliwymi pozostałościami.

W przypadku przedsiębiorstw sektora spożywczego zajmujących się produkcją, przetwarzaniem i dystrybucją żywności zastosowanie mają ogólne wymogi higieniczne określone w załączniku II do rozporządzenia (WE) nr 852/2004, np. wymogi dotyczące lokali, pomieszczeń, transportu, zaopatrzenia w wodę, higieny personelu itp.

Ponadto przewidziano zwolnienia z wymogów higienicznych w przypadku produkcji niektórych tradycyjnych środków spożywczych.

Wprowadzanie na rynek środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego pochodzących z niedozwolonych zakładów jest ograniczone do ściśle określonych wyjątkowych przypadków. W odniesieniu do wymogów dotyczących zezwoleń, właściwy organ ma uprawnienia uznaniowe w celu uwzględnienia indywidualnych okoliczności przedsiębiorstwa, które ma uzyskać zezwolenie, w szczególności w przypadku zakładów rzemieślniczych.

Przedsiębiorstwa sektora spożywczego (z wyjątkiem produkcji podstawowej) muszą wywiązywać się z odpowiedzialności poprzez przeprowadzanie własnych inspekcji zgodnie z zasadami koncepcji HACCP (Analiza Zagrożeń i Krytycznych Punktów Kontroli). Narzędzie to umożliwia firmom identyfikację zagrożeń związanych z żywnością i zapewnia im jasną strukturę ich unikania.

Jeśli żywność pochodzenia zwierzęcego jest produkowana, przetwarzana lub dystrybuowana, zastosowanie mają również szczególne wymagania higieniczne określone w rozporządzeniu (WE) nr 853/2004. Firmy produkujące żywność pochodzenia zwierzęcego, z wyjątkiem przedsiębiorstw handlu detalicznego, są zasadniczo zobowiązane do ubiegania się o zezwolenie. Zezwolenie jest warunkiem wstępnym wprowadzenia danych środków spożywczych na rynek.

Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 i rozporządzenie (WE) nr 853/2004 nie mają zastosowania do bezpośrednich dostaw małych ilości produktów podstawowych przez producentów konsumentom końcowym lub lokalnym przedsiębiorstwom handlu detalicznego, które dostarczają produkty bezpośrednio konsumentom końcowym. W przypadku bezpośrednich dostaw małych ilości produktów podstawowych, małych ilości mięsa drobiowego i zajęczaków lub małych ilości dziczyzny lub mięsa zwierząt łownych bezpośrednio do konsumentów końcowych, odpowiednie wymagania są określone w krajowym rozporządzeniu w sprawie higieny żywności i krajowym rozporządzeniu w sprawie higieny żywności pochodzenia zwierzęcego.

Wymagania dotyczące marketingu bezpośredniego

Sprzedawcy bezpośredni są również podmiotami działającymi na rynku spożywczym w rozumieniu prawa higieny żywności i muszą zapewnić, że żywność wprowadzana przez nich na rynek spełnia obowiązujące wymogi prawa żywnościowego.

Gospodarstwa stosujące następujące metody produkcji wymagają jedynie rejestracji, ale nie zezwolenia:

Gospodarstwa prowadzące produkcję podstawową bez marketingu bezpośredniego, pod warunkiem, że są to przedsiębiorstwa spożywcze;
Przedsiębiorstwa zajmujące się przetwórstwem w gospodarstwie środków spożywczych pochodzenia roślinnego (zboża, mąka, ziemniaki, warzywa, ...), również w połączeniu z przetwórstwem już przetworzonych środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego (pierogi z szynką, ... );
przedsiębiorstwa zajmujące się przetwórstwem żywności pochodzenia zwierzęcego w gospodarstwie, jeśli sprzedają własną produkcję konsumentowi końcowemu na miejscu lub sprzedają maksymalnie jedną trzecią swojej produkcji innym przedsiębiorstwom detalicznym (w tym na przykład stołówkom) w ramach "działalności pomocniczej na poziomie lokalnym", przy czym "lokalny" jest tutaj ogólnie zdefiniowany jako promień nie większy niż 100 km;
przedsiębiorstwa, które dostarczają małe ilości mięsa drobiowego i zajęczaków poddanych ubojowi w gospodarstwie bezpośrednio konsumentom lub lokalnym przedsiębiorstwom handlu detalicznego (w tym na przykład stołówkom). Mała ilość jest definiowana jako mięso z nie więcej niż 10 000 sztuk drobiu lub zajęczaków rocznie.

Przedsiębiorstwa zajmujące się marketingiem bezpośrednim, które podlegają rejestracji, ale nie zezwoleniu, muszą spełniać ogólne wymogi higieny określone w szczególności w załączniku do rozporządzenia (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych lub we wspomnianych wyżej krajowych LMHV i LMHV-Tier. Dodatkowe szczególne wymagania higieniczne określone w rozporządzeniu (WE) nr 853/2004, które mają zastosowanie do zatwierdzonych zakładów, nie mają zastosowania.

Wymogi krajowej LMHV mają zastosowanie do dostaw niewielkich ilości produktów podstawowych; wymogi LMHV-Tier mają również zastosowanie do dostaw niewielkich ilości produktów rybołówstwa, małży, jaj, świeżego mięsa drobiowego i króliczego oraz upolowanej zwierzyny łownej.

Wymagania dotyczące dostarczania żywności w handlu detalicznym

Przedsiębiorstwa spożywcze w sektorze detalicznym są również odpowiedzialne za zapewnienie, że żywność znajdująca się pod ich kontrolą spełnia odpowiednie przepisy higieniczne i jest chroniona przed zanieczyszczeniem, między innymi.

W przypadku nieopakowanej żywności, która jest spożywana bez uprzedniego mycia, obierania lub podgrzewania, np. wypieków, ten obowiązek staranności musi być przestrzegany w szczególności. Możliwe środki, które personel może podjąć, aby zapobiec negatywnemu wpływowi na żywność w tym przypadku, obejmują noszenie rękawiczek lub nakrycia głowy lub używanie szczypiec do ciasta.

Ustawodawca celowo nie wydał jednak żadnych szczegółowych regulacji prawnych, które nakazywałyby np. sprzedawcom w punktach sprzedaży detalicznej noszenie rękawiczek lub nakryć głowy. Uchwalenie takich szczegółowych przepisów nie odpowiadałoby już koncepcji nowego unijnego prawa higieny żywności, które opiera się na celu bezpieczeństwa żywności i w dużej mierze rezygnuje ze szczegółowych specyfikacji. W indywidualnych przypadkach zadaniem organu kontroli żywności odpowiedzialnego za egzekwowanie przepisów prawa żywnościowego jest podjęcie decyzji w dialogu z zaangażowanymi stronami, jaki konkretny środek jest odpowiedni.”

Resort spraw zagranicznych pozostaje w przedmiotowej sprawie w stałym kontakcie z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, które nadzoruje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR). To w kalendarzu tej właśnie instytucji została zaplanowana tegoroczna edycja targów „Grüne Woche” w Berlinie. KOWR uczestniczy w ww. targach od kilku lat zapewniając promocję oferty eksportowej polskiej branży rolno-spożywczej w Europie.

Z wyrazami szacunku

z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu