w sprawie nadużywania wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 12-04-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 2094 Państwa Posłów Jarosława Sachajki, Anny Gembickiej i Marka Jakubiaka w sprawie nadużywania wydawania przez Policję poleceń okazania dokumentu tożsamości, uprzejmie przedstawiam, stosownie do stanowiska Komendy Głównej Policji (KGP), następujące informacje.
Na wstępie warto podkreślić, że zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[1] policjanci są uprawnieni do wydawania poleceń określonego zachowania. Przytoczony przepis prawa stanowi, że policjanci wykonując czynności, o których mowa w art. 14[2] ww. regulacji mają prawo wydawania osobom poleceń określonego zachowania się w granicach niezbędnych do wykonania czynności określonych w pkt 1-5 lub 9 (do których należy również legitymowanie osób w celu ustalenia ich tożsamości[3]). Polecenie, o którym mowa powinno być wydawane w sposób czytelny i jednoznaczny. Natomiast osoba, wobec której powyższe polecenie zostało wydane, ma obowiązek zastosować się do niego, a jeżeli tego nie uczyni, naraża się na odpowiedzialność przewidzianą w art. 65a ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń[4].
Odnosząc się szerzej do zagadnienia legitymowania osoby w celu ustalenia jej tożsamości wymaga wyjaśnienia, że warunkiem dokonania ww. czynności jest zaistnienie zarówno podstawy prawnej, jak i faktycznej. Należy podkreślić, że policjant ma prawo, a nawet obowiązek, wylegitymowania osoby, w przypadku gdy ustalenie jej tożsamości jest niezbędne do wykonania czynności służbowych. Legitymowanie nie musi być przy tym związane z popełnieniem czynu zabronionego przez osobę legitymowaną. Policjant ma prawo legitymować osoby, gdy ustalenie ich tożsamości – w ocenie funkcjonariusza – jest niezbędne do wykonania czynności służbowych, np. w celu identyfikacji osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia, ustalenia świadków zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego, poszukiwania osób zaginionych lub ukrywających się przed wymiarem sprawiedliwości czy przebywających w pobliżu obiektów chronionych. Z przywołanych przepisów prawa wynika zatem, że możliwość legitymowania przez policjanta uczestnika legalnie odbywającego się zgromadzenia nie ogranicza się wyłącznie do przypadku istnienia w odniesieniu do danej osoby, podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia.
Przedstawiając powyższe należy dodatkowo podkreślić, że zarówno osobie legitymowanej, jak i podejrzanej o popełnienie wykroczenia z art. 65 § 2[5] Kodeksu wykroczeń lub art. 65a[6] Kodeksu wykroczeń przysługują środki prawne służące kwestionowaniu sposobu i zasadności działań Policji związanych z legitymowaniem. Stosownie do art. 15 ust. 7 ustawy o Policji na sposób prowadzenia m.in. czynności legitymowania przysługuje zażalenie do właściwego miejscowo prokuratora. Realizacji wskazanego uprawnienia służy § 2 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 listopada 2023 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów[7], który nakłada na policjanta, po zakończeniu wykonywania czynności legitymowania, obowiązek ustnego poinformowania osoby, wobec której podjęto tę czynność, o prawie złożenia do właściwego miejscowo prokuratora zażalenia na sposób przeprowadzenia czynności.
Odnosząc się natomiast do pytania nr 2 interpelacji dotyczącego udostępnienia danych odnośnie do liczby przypadków odmowy wykonania polecenia wylegitymowania się przez obywateli, uprzejmie informuję, stosownie do stanowiska KGP, że zakres i forma gromadzonych przez Policję danych uniemożliwia wygenerowanie informacji, o które wnioskują Państwo Posłowie.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 145.
[2] Czynności operacyjno-rozpoznawcze, dochodzeniowo-śledcze i administracyjno-porządkowe.
[3] Art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji.
[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 2119.
[5] Wprowadzenie w błąd podmiotu uprawnionego co do swojej tożsamości.
[6] Niestosowanie się do poleceń funkcjonariusza.
[7] Dz. U. poz. 2535.