w sprawie skuteczności oraz kosztów tzw. zapory na granicy polsko-białoruskiej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 23-01-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 214 Pani Poseł Aleksandry Karoliny Wiśniewskiej w sprawie skuteczności oraz kosztów tzw. zapory na granicy polsko-białoruskiej, na podstawie informacji przekazanych przez Komendę Główną Straży Granicznej oraz Komendę Główną Policji, uprzejmie przedstawiam, co następuje.
Realizując budowę zapory fizycznej i elektronicznej na granicy z Republiką Białorusi, Straż Graniczna korzystała z doświadczeń innych państw europejskich, które obecnie lub w okresach wcześniejszych zmagały się z nielegalną migracją (m.in. Grecji, Hiszpanii, Słowenii i Węgier), a także z rozwiązań istniejących na granicy Litwy z Rosją, Grecji z Turcją czy Bułgarii z Turcją.
Barierę fizyczną wspiera bariera elektroniczna, która wykorzystuje najnowsze dostępne na rynku globalnym technologie detekcji obiektów i ochrony obwodowej, zintegrowane za pomocą dedykowanego oprogramowania nadrzędnego, zaprojektowanego również w oparciu o doświadczenia Straży Granicznej. Powstały system pozwala całodobowo, bez względu na warunki pogodowe, monitorować linię granicy państwowej oraz umożliwia skuteczniejszą realizację czynności służbowych z zakresu ochrony tej granicy.
Budowę zapory rozpoczęto pod koniec stycznia 2022 r. Odnosząc się do działań podejmowanych przez służby, w zakresie kompetencji ministra spraw wewnętrznych i administracji (SWiA), uprzejmie informuję, że Straż Graniczna w miesiącu poprzedzającym rozpoczęcie prac, tj. w grudniu 2021 r., odnotowała 1 643 próby przekroczenia granicy państwowej wbrew przepisom prawa. W styczniu 2022 r. miały miejsce 853 takie próby, a w listopadzie 2023 r. odnotowano 1 522 próby nielegalnego przekroczenia granicy państwowej. W zakresie działań Policji w grudniu 2021 r. funkcjonariusze przeprowadzili na podlaskim odcinku granicy państwowej 77 interwencji, a w listopadzie 2023 r. – 22 interwencje.
Rolą stałej bariery jest przede wszystkim stworzenie rzeczywistej, fizycznej przeszkody, utrudniającej nielegalne przekraczanie lądowych odcinków granicy. Tym samym ma ona spełniać istotną rolę prewencyjną. Komponent elektroniczny bariery nie tylko ułatwia szybkie i precyzyjne reagowanie na podejmowane próby przekroczenia granicy państwowej wbrew przepisom prawa, ale także dostarcza informacje o rzeczywistej skali zjawiska. Pozwala również na szybką reakcję i podejmowanie działań w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia osób, które nielegalnie przekroczyły granicę państwową.
W sprawie zapory powstałej na odcinku granicy państwowej, na którym Polska graniczy z Białorusią, minister SWiA podjął decyzję o zarządzeniu kontroli w Komendzie Głównej Straży Granicznej. Nie wyklucza się również, w następnym etapie, podjęcia czynności kontrolnych w innych jednostkach organizacyjnych Straży Granicznej. Powyższe działania będą przeprowadzane sukcesywnie, zgodnie z obowiązującymi procedurami wynikającymi z ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej[1].
W Podlaskim Oddziale Straży Granicznej od momentu zakończenia budowy bariery na odcinku granicy państwowej z Białorusią, tj. od 30 września 2022 r. do końca listopada 2023 r., odnotowano 2 107 przypadków uszkodzenia zapory stałej.
W latach 2021-2022 do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) wpływały pisma jednostek samorządu terytorialnego[2] w sprawie pogorszenia stanu technicznego dróg publicznych (wojewódzkich, powiatowych, gminnych i leśnych) wynikającego z działań podejmowanych w związku z wprowadzeniem stanu wyjątkowego, a następnie czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi, jak również powstałego w związku z budową zabezpieczenia na wskazanym odcinku granicy.
W odpowiedzi na zapytania dotyczące kwestii pogorszenia stanu technicznego dróg publicznych w strefie nadgranicznej, związanego z intensyfikacją ruchu pojazdów służb oraz Wojska Polskiego, szczególnie samochodów terenowych o dużej ładowności, Ministerstwo Obrony Narodowej informowało, że są podejmowane działania ukierunkowane na to, aby wszystkie zniszczenia powstałe w wyniku użytkowania dróg gruntowych przez żołnierzy – w miarę możliwości – były naprawiane na bieżąco (również z uwzględnieniem zgłoszeń miejscowej ludności) oraz na to, by o ile to możliwe odciążyć drogi, które są kluczowe z punktu widzenia lokalnych społeczności. W tym celu ograniczono przemieszczanie po nich ciężkiego sprzętu i skierowano ruch na alternatywne trasy, a gdy zachodziła taka konieczność budowano nowe drogi dojazdowe.
Jednocześnie w odpowiedzi na korespondencję kierowaną do ministra SWiA wskazywano, że zgodnie z umowami zawartymi na realizację omawianej inwestycji do obowiązków wykonawcy robót budowanych (firmy: Budimex SA, UNIBEP SA i Budrex Sp. z o.o.) należy m.in. ponoszenie odpowiedzialności za uszkodzenia i porządek na drogach dostępu do terenu budowy.
Ponadto należy nadmienić, że Rada Ministrów 13 kwietnia 2023 r. podjęła uchwałę[3] w sprawie wsparcia finansowego przedsiębiorców i innych podmiotów z obszarów części województwa podlaskiego i województwa lubelskiego działających przy granicy z Białorusią w związku z zakazem, o którym mowa w art. 12a ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej, na mocy której przyjęła program rządowy „Tarcza dla Pogranicza – wsparcie finansowe przedsiębiorców i innych podmiotów z obszarów części województwa podlaskiego i województwa lubelskiego działających przy granicy z Białorusią w związku z zakazem, o którym mowa w art. 12a ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej“[4]. Koordynację i monitorowanie programu powierzono ministrowi rozwoju i technologii.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. 2020 poz. 224.
[2] Bezpośrednio kierowane do ministra SWiA, jak również przekazane przez inne organa, np. wojewodę podlaskiego czy rzecznika praw obywatelskich.
[3] Nr 48.
[4] Dalej „Program“.