w sprawie działań wobec osób i organizacji zaangażowanych w ratowanie życia na granicy polsko-białoruskiej
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 26-01-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 215 Pani Poseł Aleksandry Karoliny Wiśniewskiej w sprawie działań wobec osób i organizacji zaangażowanych w ratowanie życia na granicy polsko-białoruskiej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie należy zauważyć, że podstawę działania organów administracji publicznej stanowią obowiązujące regulacje prawne. Wobec każdej osoby podejrzanej o pomoc w przekraczaniu granicy Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisom prawa są stosowane jednolite kryteria postępowania, które wynikają z przepisów prawa powszechnie obowiązującego.
W tym miejscu należy podkreślić, że w opinii obecnego Kierownictwa resortu spraw wewnętrznych i administracji współpraca z organizacjami niosącymi pomoc humanitarną jest niezwykle istotnym elementem w sytuacji kryzysu migracyjnego, z jakim mamy obecnie do czynienia, pod warunkiem, że działania sektora pozarządowego pozostają zgodne z obowiązującym prawem.
Stanowisko przyjęte przez obecny Rząd zakłada wzmocnienie bezpieczeństwa granicy przy jednoczesnym uwzględnianiu podstawowych praw człowieka. Istotnym elementem takiego podejścia jest współpraca z podmiotami społeczeństwa obywatelskiego.
Odnosząc się szczegółowo do kwestii przebywania w strefie granicznej informuję, że czyny przywołane przez Panią Poseł w wystąpieniu (tj. nieuprawniona obecność i aktywność w strefie granicznej) stanowią wykroczenie, co w przypadku ujawnienia przekłada się na nałożenie kary grzywny w drodze mandatu karnego lub skierowanie do właściwego sądu wniosku o ukaranie. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nie prowadzi w tym przedmiocie statystyk.
W nawiązaniu natomiast do kwestii nielegalnego przekraczania granicy RP, tj. czynu z art. 264 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny[1] informuję, że w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. zarzuty z art. 264 § 3 kk oraz art. 18 § 3 kk w zw. z art. 264 § 3 przedstawiono łącznie 997 osobom[2].
Należy wyjaśnić, że postawienie zarzutów z art. 264 kk jest zależne od wypełnienia przesłanek określonych w przedmiotowym przepisie prawa, co jest analizowane w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Służby podległe Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji (Straż Graniczna i Policja) są zobligowane do rozpoznawania, zapobiegania i wykrywania przestępstw i wykroczeń oraz ścigania ich sprawców, w zakresie swojej właściwości, w związku z czym podejmują stosowne działania w przypadku gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa. Ze względu na skalę zjawiska na granicy białoruskiej oraz metody działania sprawców, funkcjonariusze muszą podejmować adekwatne środki celem właściwej oceny i weryfikacji, czy wszystkie przesłanki określone w art. 264 kk zostały spełnione i zachodzą podstawy do dalszych działań. W przypadku zgromadzenia materiału dowodowego, który potwierdzi spełnienie wszystkich przesłanek z art. 264 kk, obowiązkiem funkcjonariuszy służb jest podjęcie dalszych kroków, mogących skutkować wymierzeniem kary określonej przepisami prawa. Wśród wielu aspektów poddawanych weryfikacji należy wymienić zaangażowanie osoby w proceder organizowania i pomocnictwa w nielegalnym przekraczaniu granicy państwowej, zakres i cel jej działania, w tym również, czy osoba działała w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Wszystkie te uwarunkowania decydują finalnie, czy występują znamiona przestępstwa. W tym wypadku stosowana jest jednolita praktyka w stosunku do wszystkich osób.
Jednocześnie chciałbym poinformować, że z inicjatywy MSWiA trwają obecnie, w Ministerstwie Sprawiedliwości oraz Prokuraturze Generalnej, działania mające na celu dokonanie przeglądu kar nałożonych na obywateli w związku z przebywaniem przez nich w strefie nadgranicznej, w tym w ramach udzielanego wsparcia humanitarnego cudzoziemcom, którzy znaleźli się na terytorium Polski. Jest to realizacja założenia, zgodnie z którym udzielanie wsparcia osobom, których życie lub zdrowie jest zagrożone, nie może być karane.
Odnosząc się z kolei do kwestii ewentualnych zmian w przepisach prawa trzeba wskazać, że aktualnie Polska nie posiada kompleksowej strategii migracyjnej, co zdecydowanie utrudnia podejmowanie odpowiedzialnych działań, które muszą uwzględniać bezpieczeństwo państwa, konkurencyjność polskiej gospodarki, ochronę praw człowieka i respektowanie porozumień międzynarodowych, których Polska jest stroną. W związku z powyższym w MSWiA rozpoczęto prace nad opracowaniem strategii migracyjnej Polski. W najbliższym czasie jest planowana reaktywacja prac Międzyresortowego Zespołu ds. Migracji koordynowanego przez MSWiA w celu właściwego zaprojektowania działań z zakresu odpowiedzi państwa na procesy migracyjne i obecność cudzoziemców. Powyższe prace będą również obejmowały szerokie konsultacje społeczne.
Natomiast w nawiązaniu do zagadnienia współpracy z międzynarodowymi organizacjami humanitarnymi i ekspertami w dziedzinie migracji uprzejmie informuję, że MSWiA współpracuje z organizacjami międzynarodowymi, w tym z Biurem Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców (UNHCR), Międzynarodową Organizacją ds. Migracji (IOM) oraz Polskim Czerwonym Krzyżem w zakresie prowadzenia działań na rzecz złagodzenia presji migracyjnej w Polsce. W omawianym zakresie, IOM prowadzi m.in. szkolenia dla SG, Urzędu do Spraw Cudzoziemców, władz regionalnych i lokalnych w zakresie komunikacji międzykulturowej, identyfikacji osób z grup wrażliwych, przeciwdziałania handlowi ludźmi czy praw podstawowych.
Niewątpliwie wzmocnienie granicy poprzez m.in. rozbudowę monitoringu perymetrycznego, będzie działaniem zapobiegającym przekroczeniu polskiej granicy i pozwoli na szybsze niż do tej pory ujawnienie takich prób.
Natomiast w przypadku cudzoziemców ujawnianych na terytorium Polski po nielegalnym przekroczeniu granicy państwowej, zawsze gdy jest identyfikowana taka potrzeba otrzymują oni wsparcie humanitarne. Koordynatorem sieci wsparcia humanitarnego jest pełnomocnik Komendanta Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej do spraw ochrony praw człowieka. Tak jak już wspomniano, MSWiA planuje dodatkowo zobowiązanie SG do powoływania w oddziałach umiejscowionych przy granicy z Białorusią grup poszukiwawczo-ratowniczych, których zadaniem będzie prowadzenie działań mających na celu zapobieganie kryzysom humanitarnym, które do tej pory były odnotowywane przez działaczy organizacji pozarządowych czy też lokalnych mieszkańców.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, z późn. zm., dalej „kk”.
[2] Dane tożsame z danymi liczonymi za okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 listopada 2023 r., o które wnioskowała Pani Poseł.