w sprawie wydłużonego okresu oczekiwania na wydanie orzeczenia w postępowaniach dotyczących wniosków o świadczenia, prowadzonych w oddziale ZUS w Biłgoraju
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski
Warszawa, 03-06-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na pismo znak: K10INT2150, przekazujące interpelację Pani Poseł Małgorzaty Gromadzkiej oraz Pana Posła Piotra Kandyba w sprawie wydłużonego okresu oczekiwania na wydanie orzeczenia w postępowaniach dotyczących wniosków o świadczenia, prowadzonych w oddziale ZUS w Biłgoraju, uwzględniając stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uprzejmie przedstawiam, co następuje.
Zwierzchni nadzór nad orzecznictwem lekarskim dla celów ubezpieczeń społecznych należy do zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nadzór nad procesem orzekania o niezdolności do pracy przez komisje lekarskie i lekarzy orzeczników Prezes Zakładu sprawuje za pośrednictwem Naczelnego Lekarza Zakładu.
Naczelny Lekarz Zakładu potwierdza, że w Oddziale ZUS w Biłgoraju okres oczekiwania na wydanie orzeczenia przez lekarza orzecznika jest wydłużony. Wynika to z utrzymujących się od dłuższego czasu niedoborów w zatrudnieniu lekarzy orzekających w tym Oddziale (jak wynika z danych Zakładu aktualnie zatrudnienie wynosi 2,4 etatu lekarza orzecznika, nieobsadzonych pozostaje 9,0 etatów).
Ze stanowiska Naczelnego Lekarza Zakładu wynika, że w odniesieniu do tych oddziałów ZUS, w których czas rozpatrywania spraw jest wydłużony, podejmowane są przez Zakład doraźne działania organizacyjne, odnoszące się do zapewnienia sprawnej realizacji zadań, dotyczące w szczególności wdrażania pomocy innych oddziałów. Taką pomocą objęty jest również Oddział ZUS w Biłgoraju. Czasową realizację zadań związanych z wydawaniem orzeczeń w sprawach należących do właściwości miejscowej Oddziału ZUS w Biłgoraju wykonują Oddziały ZUS w Białymstoku, w Siedlcach oraz w Lublinie. Pomoc wdrożona została od lutego br. Następnie jej zakres został rozszerzony z początkiem kwietnia, co powinno w najbliższym czasie skutkować skróceniem okresu oczekiwania na wydanie orzeczenia w sprawach z terenu Oddziału w Biłgoraju.
Naczelny Lekarz Zakładu zapewnił, że Zakład na bieżąco monitoruje stan spraw oczekujących na rozpatrzenie oraz podejmuje wszelkie działania w celu zapewnienia w miarę możliwości sprawnego wydawania orzeczeń.
W roku 2023 oraz obecnie, kontynuowane są przez Zakład działania mające na celu pozyskiwanie do pracy w ZUS nowych lekarzy oraz zapobieganie rezygnacji z pracy w ZUS przez lekarzy już zatrudnionych. Działania te obejmują w szczególności:
Z wyjaśnień Naczelnego Lekarza Zakładu wynika, że Zakład wykorzystuje wszelkie stosowne i dostępne narzędzia w celu stworzenia pracownikom, w tym lekarzom orzecznictwa lekarskiego, odpowiednich i motywujących warunków pracy.
Jednocześnie zarząd Zakładu podkreśla, że trudności w zatrudnieniu lekarzy orzekających w ZUS są bezpośrednio powiązane z niedoborem lekarzy specjalistów w polskim systemie ochrony zdrowia. Problemy w zabezpieczeniu pełnej obsady etatowej tej grupy pracowników dotyczą tak ZUS, jak i wielu innych podmiotów, w tym placówek ochrony zdrowia. Sytuacja ta stwarza określone trudności z zatrudnianiem lekarzy w ZUS, szczególnie, że w orzecznictwie lekarskim najbardziej pożądane specjalizacje to: choroby wewnętrzne, neurologia, psychiatria, chirurgia, medycyna pracy - zatem takie, w których brakuje specjalistów w systemie ochrony zdrowia, a bezpośredni wpływ ZUS-u na zmianę tej sytuacji jest ograniczony. Dodatkowo Naczelny Lekarz Zakładu wskazuje, że stawka wynagrodzenia, jakie ZUS może zaproponować lekarzom, nie jest konkurencyjna w odniesieniu do poziomu wynagrodzeń oferowanych przez komercyjne podmioty medyczne. Zbyt niskie wynagrodzenie zasadnicze jest głównym powodem braku zainteresowania pracą w ZUS, wskazywanym przez potencjalnych kandydatów. Oddziały ZUS prowadzą intensywne i wszechstronne działania (ponadstandardowe) związane z docieraniem do lekarzy z informacjami o ofertach pracy w ZUS (bezpośrednie rozmowy, listy wysyłane do lekarzy z ofertami pracy) - niestety mimo zainteresowania wyrażanego przez lekarzy zadaniami realizowanymi w ZUS, nie do przyjęcia jest oferowane wynagrodzenie zasadnicze (wobec stawek funkcjonujących na rynku pracy dla tej grupy zawodowej). Stanowi to przyczynę odmowy zatrudnienia w ZUS, a nierzadko także rezygnację z pracy przez lekarzy już zatrudnionych.
Pomimo występujących niedoborów w zatrudnieniu lekarzy orzeczników, Zakład tak organizuje postępowanie związane z wydaniem orzeczenia, aby umożliwić jak najszybsze rozpatrzenie wniosku i ewentualne przyznanie uprawnień do świadczenia. Wdrażane są zmiany w organizacji pracy, których celem jest skrócenie czasu oczekiwania osób ubezpieczonych na badanie i wydanie orzeczenia, np. stosowane są różne formy zapraszania na badanie lekarskie, usprawniono pozyskiwanie konsultacji specjalistycznych i badań dodatkowych (w umowach zawieranych przez ZUS z podmiotami wykonującymi te usługi określane są krótkie terminy ich realizacji) oraz dokumentacji z placówek medycznych (dokumentacja niezbędna do wydania orzeczenia jest niejednokrotnie pozyskiwana przez pracowników ZUS bezpośrednio z tych placówek), delegowane są obowiązki pomiędzy lekarzami orzekającymi. Ponadto Zakład współpracuje z lekarzami konsultantami (na podstawie umów cywilnoprawnych), którzy w postępowaniach orzeczniczych przeprowadzają badania osób ubezpieczonych i wydają opinie specjalistyczne. Ten sposób uzupełniania dokumentacji pozwala w wielu przypadkach usprawnić postępowanie związane z wydaniem orzeczenia.
Stosownie do § 14 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. Nr 273, poz. 2711), jeżeli niezdolność do pracy została orzeczona na czas określony, organ rentowy nie później niż na trzy miesiące przed ustaniem prawa do renty okresowej z tego tytułu zawiadamia osobę uprawnioną o terminie wstrzymania wypłaty oraz o warunkach przywrócenia prawa do tego świadczenia.
Złożenie przez osobę ubiegającą się o świadczenia wniosku z odpowiednim wyprzedzeniem umożliwia przeprowadzenie postępowania związanego z ustaleniem prawa do świadczeń na dalszy okres - w terminie zapewniającym ciągłość wypłaty świadczeń.
Mimo niepełnej obsady etatowej lekarzy orzeczników, średnio w kraju ok. 95% wniosków o wydanie orzeczenia przez lekarza orzecznika jest rozpatrywanych przez Zakład w terminie do 45 dni. W tym czasie: przeprowadzana jest analiza dokumentacji dołączonej do wniosku o świadczenie; wydawana jest decyzja co do sposobu rozpatrzenia sprawy, i - w zależności od okoliczności w danej sprawie - w szczególności: sporządzane jest i wysyłane (z odpowiednim wyprzedzeniem) skierowanie na badanie do lekarza orzecznika / komisji lekarskiej / konsultanta ZUS; uzupełniana jest dokumentacja medyczna z przebiegu leczenia (bezpośrednio z placówek medycznych, w których jest / było prowadzone leczenie danego ubezpieczonego); wydawane jest orzeczenie. Orzeczenie lekarza orzecznika podlega w dalszej kolejności kontroli głównego lekarza orzecznika, po czym doręczane jest osobie zainteresowanej. Następnie sprawę przekazuje się z powrotem do komórki wnioskującej o wydanie orzeczenia, w celu wydania decyzji w sprawie świadczenia.
Naczelny Lekarz Zakładu zapewnił, że nadal będą prowadzone w ZUS wszechstronne działania optymalizujące, jak również doskonalące postępowanie tak, aby czas rozpatrywania wniosków o świadczenia, składanych przez osoby ubezpieczone, był jak najkrótszy. W tym celu Zakład podejmuje działania związane m.in. z dalszą elektronizacją procesu orzekania, w tym zwiększaniem wykorzystania narzędzi informatycznych we współpracy z podmiotami uczestniczącymi w postępowaniach związanych z wydawaniem orzeczeń (wymiana danych i dokumentów niezbędnych do wydania orzeczenia) i upowszechnianiem komunikowania się drogą elektroniczną.
W ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej problemy, które występują w oddziale ZUS w Biłgoraju, stanowią wypadkową aktualnych regulacji prawnych dotyczących organizacji orzecznictwa lekarskiego w ZUS oraz sytuacji na medycznym rynku pracy, w tym w województwie lubelskim. Z tego powodu w tej chwili w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z ZUS prowadzone są prace nad kompleksową reformą orzecznictwa lekarskiego w ZUS, która w założeniu umożliwi skompensowanie braków kadry lekarskiej w ZUS, zmniejszy zapotrzebowanie na jej zatrudnianie oraz przyspieszy postępowania orzecznicze toczące się w ZUS. W najbliższym czasie Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje złożenie w tym zakresie wniosku o wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych rządu oraz – po uzyskaniu wpisu – skierowanie stosownego projektu do rządowego procesu legislacyjnego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu