do ministra klimatu i środowiska
w sprawie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi tworzącej nowy system kaucyjny
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 21-03-2024
Pani Minister,
w dniu 12 września 2023 r. opublikowano ustawę z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw, która ustanawia ramy prawne funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce. Wskazana nowelizacja była warunkowana koniecznością wdrożenia unijnej dyrektywy dotyczącej tworzyw sztucznych.
Terminem uruchomienia systemów kaucyjnych zgodnie z ustawą o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi jest dzień 1 stycznia 2025 r. Do mojego biura poselskiego zgłosiła się duża grupa przedsiębiorców z województwa lubelskiego zaniepokojona brakiem stosownych działań służących realizacji założeń systemu kaucyjnego. Zdaniem zainteresowanych wejście w życie opisanych regulacji ustawowych już od 1 stycznia 2025 r. wprowadzi chaos i będzie stanowiło bezpośrednie zagrożenie dla małych i średnich przedsiębiorstw, w tym przede wszystkim małych sklepów spożywczych. Wobec dostrzeganego ryzyka przerzucenia odpowiedzialności, w tym finansowej na najmniejszych uczestników systemów pojawiają się wnioski o możliwość refundowania potrzebnych inwestycji.
W tym miejscu warto nadmienić, że zgodnie z logiką wprowadzonej nowelizacji ciężar organizacji systemów kaucyjnych powinien spoczywać w głównej mierze na przedsiębiorstwach wprowadzających napoje w opakowaniach (objętych systemem kaucyjnym) lub reprezentujących ich związkach pracodawców lub izbach gospodarczych. Te podmioty zostały zobligowane do ustanowienia podmiotów reprezentujących, czyli operatorów systemu. Tymczasem gigantyczny deficyt informacyjny powoduje wśród podmiotów handlu detalicznego przekonanie, że to oni jako oferujący napoje w opakowaniach będą musieli ponosić największe obciążania w związku z wdrożeniem systemu kaucyjnego. Należy zaznaczyć, że Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie prowadzi należytych działań informacyjnych w tym zakresie, a kwestia prawidłowego informowania o planowanych zmianach nie może być pozostawiona jedynie podmiotom reprezentującym.
W świetle powyższego proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Kim jest operator, jakie będą reguły współpracy w relacji sklep-operator (kształt umów, standard odbioru, logistyka, mechanizm rozliczeń, systemy informatyczne) i w relacji producent-operator?
Ilu operatorów funkcjonuje już na rynku oraz ilu jest planowanych do stworzenia?
Jaka liczba utworzonych operatorów przeszła proces certyfikacji?
Jakie są założenia finansowe, organizacyjne, techniczne tworzonych systemów kaucyjnych?
Czy zostanie stworzona otwarta baza danych dostępnych operatorów z charakterystyką ich systemów oraz czy ministerstwo udostępni m.in. wzory umów oraz standardy odbieranych opakowań?
Czy w związku z obciążeniem przedsiębiorców kosztami wprowadzenia systemu kaucyjnego Ministerstwo Klimatu i Środowiska przewiduje jakieś formy refundacji inwestycji związanych z wprowadzeniem systemu kaucyjnego?
Na gruncie nowych przepisów obowiązkiem podmiotu reprezentującego jest m.in. finansowanie kosztów zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych przez przedsiębiorcę prowadzącego jednostkę handlu detalicznego i hurtowego oraz inny punkt zbierający opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym. Nie wiadomo, jak zdolność do finansowania tych wydatków jest badana przy licencjonowaniu operatorów. Sklepy spożywcze w sytuacji braku dostatecznej samoorganizacji producentów i ich współpracy z handlem detalicznym obawiają się poważnych problemów finansowych i organizacyjnych. Przewidują, że w przynajmniej w pierwszym okresie 2025 r. dla uniknięcia założonych kar pieniężnych to oni będą musieli wygospodarować środki na zbiórkę odpadów. Jeżeli taka sytuacja będzie mieć miejsce, doprowadzi do całkowitego wywrócenia założeń ustawowych. MiŚP zwracają dodatkowo uwagę, że kwestia organizacji i automatyzacji procesów zbiórki stawia w uprzywilejowanej pozycji duże i bogate sieci zachodnie, które dysponują znacznie większymi środkami finansowymi. W mojej ocenie konieczny jest monitoring czy handel detaliczny, w tym najmniejsi jego reprezentanci nie ponoszą nadmiernych obciążeń implementacji systemu.
Tak jak nadmieniłam, opisywana regulacja dotyka wszystkie sklepy spożywcze. Z dużym niepokojem odbieram zapowiedź resortu sprzed kilku dni, przewidującą, iż właściciele małych sklepów spożywczych wbrew pierwotnym zapisom dotyczącym systemu kaucyjnego będą zobowiązani do pobierania i zwracania kaucji, czyli odbioru opakowań od konsumentów. Wiąże się to z koniecznością przechowywania zebranych surowców, zapewnieniem załadunku, a także ściślejszą współpracą z operatorami systemu kaucyjnego. Dobrowolność tych działań, szczególnie w pierwszym okresie wdrażania systemów, miała o wiele większy sens. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na prozaiczną kwestię, która raczej nie była brana pod uwagę, rozważając wprowadzenie przymusu dla małych jednostek handlu. Obowiązek zwrotu kaucji, a co za tym idzie gromadzenia odpadów, wywoła konieczność ich częstego odbioru od sklepów dysponujących małą powierzchnią, np. osiedlowych. W skali roku mówimy zatem o wygenerowaniu dużego dodatkowego ruchu ulicznego, w tym na małych osiedlach. Walcząc z ograniczeniem ilości odpadów po napojach, resort doprowadzi zatem do znacznego zwiększenia emisji zanieczyszczeń. Potrzeba wskazać, że decentralizacja systemów kaucyjnych w założeniach ustawodawcy dotyczyła przede wszystkim operatorów, a nie służyła maksymalizacji liczby odbiorców i tym samym kosztów po ich stronie.
Zdaniem przedsiębiorców zaniechania MKiŚ są znaczne, gdyż proces wdrażania systemów nie jest wystarczająco nadzorowany. MiŚP sygnalizują konieczność zmiany ustawy i jej dostosowania do obecnych realiów. Zapowiedzi resortu z marca 2024 r. w przedmiocie nowelizacji uznaje za niewystarczające. Przykładowo, dobre rozwiązanie w zakresie przesunięcia wprowadzenia systemów kaucyjnych za opakowania po produktach mlecznych o rok nie zostało uzupełnione o jasną deklarację, że producenci produktów mlecznych zostaną zwolnieni z opłaty produktowej za 2025 r.
W związku z tym, że do wprowadzenia systemu kaucyjnego zostało niewiele czasu, a przedsiębiorcy muszą przygotować się do wejścia w życie nowego obowiązku prawnego, podpisać stosowne umowy z operatorem, dostosować oprogramowanie sprzedażowe itp., pragnę zwrócić uwagę Pani Minister na kwestie związane z wprowadzeniem systemu kaucyjnego i jak najszybsze przygotowanie koniecznych regulacji i wprowadzenie ich pod obrady Sejmu.