w sprawie działań służb mundurowych na terenach przygranicznych z Białorusią, na przykładzie postrzelenia 22-letniego obywatela Syrii w trakcie patrolu granicy w rejonie Wojskowego Zgrupowania Zadaniowego Dubicze Cerkiewne nieopodal miejscowości Topiło
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 09-02-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi interpelację numer 222 Pani Poseł Klaudii Jachiry w sprawie działań służb mundurowych na terenach przygranicznych z Białorusią, na przykładzie postrzelenia 22-letniego obywatela Syrii w trakcie patrolu granicy w rejonie Wojskowego Zgrupowania Zadaniowego Dubicze Cerkiewne nieopodal miejscowości Topiło na wstępie pragnę poinformować, że zakres zagadnień wskazanych z pytaniach 1-2 oraz 4 dotyczących działań osoby pełniącej służbę wojskową oraz czynności podjętych przez Żandarmerię Wojskową pozostaje w kompetencji Ministra Obrony Narodowej.
Odnosząc się w sposób szczegółowy do pozostałych kwestii poruszonych w wystąpieniu Pani Poseł informuję, że Policja nie odnotowała przypadków lub sytuacji z udziałem policjantów naruszających przepisy przytoczonych w interpelacji aktów prawnych. Straż Graniczna (SG) również nie posiada informacji o zaistnieniu zdarzeń – stwierdzonych w sposób pozwalający na wszczęcie postępowania w sprawie – polegających na naruszeniu poprzez działania funkcjonariuszy SG praw i wolności chronionych przepisami[1] aktów prawa międzynarodowego.
Jednocześnie pragnę wyjaśnić, że w związku z kryzysem migracyjnym na granicy z Białorusią przypadki zgonów na terenach przygranicznych są ujawniane zarówno przez służby podległe Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak i przez żołnierzy Sił Zbrojnych RP. Zdarzenia takie, stwierdzane podczas wykonywania czynności służbowych przez funkcjonariuszy SG, są zgłaszane właściwym miejscowo jednostkom Policji i prokuratury. Należy jednak zauważyć, że Policja gromadzi dane jedynie na temat zgonów, w związku z którymi prowadziła czynności oraz postępowania przygotowawcze i nie posiada informacji na temat wszystkich zgonów na terenach przygranicznych. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie gromadzi danych w tym zakresie.
Cudzoziemcy ujawniani na terytorium Polski po nielegalnym przekroczeniu granicy państwowej, zawsze gdy jest identyfikowana taka potrzeba, otrzymują wsparcie humanitarne. Funkcjonariusze SG udzielają pomocy medycznej (w formie pomocy doraźnej, wezwania karetki pogotowia, hospitalizacji), udostępniają podstawowe produkty niezbędne do życia (leki, materiały opatrunkowe, żywność, wodę, artykuły higieniczne, odzież, koce termiczne), a także prowadzą akcje ratowania życia (akcje poszukiwawczo-ratownicze prowadzone z lądu, wody i powietrza przy współudziale innych służb, m.in: Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, straży pożarnej, Sił Zbrojnych RP).
Straż Graniczna w celu zabezpieczenia potrzeb cudzoziemców realizuje również działania za pomocą sieci wsparcia humanitarnego, poprzez aktywną współpracę z instytucjami i organizacjami pomocowymi (krajowymi oraz międzynarodowymi). Koordynatorem sieci wsparcia humanitarnego jest pełnomocnik Komendanta Podlaskiego Oddziału Straży Granicznej (POSG) do spraw ochrony praw człowieka. W celu usprawnienia procesu koordynacji zadań z zakresu ochrony praw człowieka na terenach przygranicznych z Białorusią, stworzona została sieć koordynatorów do spraw ochrony praw człowieka w placówkach POSG. Powołanie koordynatorów w każdej placówce zwiększyło możliwość promowania praw podstawowych oraz dbania o przestrzeganie standardów ich ochrony, w tym respektowania zasady równego traktowania i zasad etyki. Podejmowane przez nich działania profilaktyczne mają na celu zapobieganie ewentualnym nieprawidłowościom w tym zakresie poprzez tworzenie standardów pożądanych zachowań w służbie oraz szkolenie z zakresu praw człowieka, zasad równego traktowania i zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy SG.
Odnosząc się do kwestii przeszkolenia i przygotowania merytorycznego służb kierowanych do pracy na granicy polsko-białoruskiej pragnę wyjaśnić, że w jednostkach organizacyjnych SG, do których są kierowani funkcjonariusze/ żołnierze w ramach wzmocnienia ochrony granicy na odcinku polsko-białoruskim, są prowadzone szkolenia z zakresu BHP oraz realizowanych zadań służbowych na przewidzianych stanowiskach i adekwatnie do powierzonych zadań. W ramach współpracy SG z Siłami Zbrojnymi RP i Policją są prowadzone na bieżąco odprawy i spotkania, podczas których są przekazywane wszystkie aktualne informacje i dokonywane ustalenia niezbędne do wspólnych działań.
W tym miejscu pragnę nadmienić, że od listopada 2023 r. w POSG jest prowadzony cykl szkoleń z zakresu udzielania pierwszej pomocy osobom, wobec których istnieje podejrzenie hipotermii. Celem szkolenia jest wzmocnienie praktycznych umiejętności funkcjonariuszy w zakresie rozpoznawania objawów i zagrożeń wynikających z hipotermii oraz zasad postępowania i udzielania pierwszej pomocy w przypadkach podejrzenia wychłodzenia organizmu. Przedmiotowym szkoleniem mają zostać objęci wszyscy funkcjonariusze SG służący w bezpośredniej ochronie granicy państwowej.
Edukacja związana z prawami podstawowymi jest obecna na każdym poziomie rozwoju zawodowego funkcjonariuszy SG i Policji. Programy szkolenia podstawowego, szkolenia specjalistycznego dla podoficerów i chorążych oraz przeszkolenia do mianowania na pierwszy stopień oficerski w SG zawierają m.in. zagadnienia z zakresu ochrony praw i poszanowania godności człowieka. Zakres szkoleń z tej tematyki jest na bieżąco poszerzany.
W Policji od 2023 r. obowiązuje 4-stopniowy system szkolenia uwzględniający:
Szkolenia zawodowe są prowadzone w oparciu o jednolite programy i mają charakter ogólnopolicyjny (nie są zróżnicowane dla poszczególnych służb). Uzupełniającą rolę – w stosunku do szkoleń zawodowych – pełni fakultatywne doskonalenie zawodowe: centralne, lokalne i zewnętrzne. Jego celem jest nabywanie, aktualizowanie, rozszerzanie oraz pogłębianie wiedzy i umiejętności zawodowych, wymaganych przy wykonywaniu przez policjantów zadań i czynności służbowych, a także uzyskiwanie dodatkowych uprawnień, w tym uprawnień instruktorskich.
Warto podkreślić, że wszelkie przedsięwzięcia edukacyjne prowadzone w ramach policyjnego systemu szkolenia mają na celu wyposażenie policjantów w wiedzę i umiejętności, które pozwalają na skuteczną realizację ustawowych zadań, z jednoczesnym respektowaniem godności ludzkiej, poszanowaniem praw i wolności człowieka oraz równego traktowania i zakazu dyskryminacji.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Obowiązujących Rzeczpospolitą Polską (RP).