Odpowiedź na interpelację nr 2274

w sprawie zapowiedzi zakazu finansowania z pieniędzy publicznych działalności gospodarczej kościołów

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański

Warszawa, 18-04-2024

Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację numer 2274 Pana Posła Daniela Milewskiego w sprawie zapowiedzi zakazu finansowania z pieniędzy publicznych działalności gospodarczej kościołów[1], uprzejmie przedstawiam następujące informacje pozostające w zakresie właściwości ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych.

Na wstępie należy zaznaczyć, że Państwo nie dotuje i nie subwencjonuje kościołów i innych związków wyznaniowych. Wyjątki regulują ustawy lub przepisy wydane na ich podstawie (art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania[2]). Wspomnianym wyjątkiem jest działalność Funduszu Kościelnego, powołanego (jako forma swoistej rekompensaty dla kościołów i innych związków wyznaniowych za przejęte przez Państwo nieruchomości ziemskie) na podstawie art. 8 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego[3]. Przedmiotowy Fundusz stanowi obecnie wyodrębnioną pozycję w części 43 budżetu państwa – wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne, w dziale 758 – różne rozliczenia, w rozdziale 75822 – Fundusz Kościelny, której dysponentem jest minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, aktualnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Obecnie, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 1990 r. w sprawie rozszerzenia zakresu celów Funduszu Kościelnego[4], środki z Funduszu Kościelnego przeznacza się na następujące cele:

  1. wspomaganie kościelnej działalności charytatywnej – dotacje są przeznaczane w szczególności na remonty placówek, w których jest prowadzona działalność charytatywno-opiekuńcza oraz zakup koniecznego wyposażenia i pomocy dydaktycznych;
  2. remonty i konserwację obiektów sakralnych o wartości zabytkowej – dotacje na wspomniany cel przeznacza się, co do zasady, na remonty i prace konserwatorskie zabytkowych obiektów sakralnych;
  3. finansowanie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne duchownych.

Nadmieniam także, że kościelne osoby prawne ze swej istoty nie mogą być ustanawiane w celu prowadzenia działalności gospodarczej, bowiem u podstaw tworzenia kościołów i innych związków wyznaniowych leży wypełnianie funkcji religijnych (art. 2 ust. 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania). Kościelne osoby prawne, aby pozyskiwać dochód przeznaczony na wypełnianie funkcji religijnych kościołów i innych związków wyznaniowych, mogą podejmować uboczną działalność gospodarczą (np. działalność charytatywno-opiekuńczą, polegającą na prowadzeniu zakładów dla osób potrzebujących opieki; działalność oświatowo-wychowawczą, polegającą na prowadzeniu placówek oświatowych i opiekuńczych – vide np. art. 19 ust. 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania). Istnieje zatem, jak wspomniano powyżej, możliwość finansowania z Funduszu Kościelnego działalności gospodarczej kościelnych jednostek organizacyjnych, tradycyjnie powiązanej z szeroko rozumianą sferą religijną.

Należy również wskazać, że zgodnie z zarządzeniem nr 5 Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2024 r.[5] został powołany Międzyresortowy Zespół do spraw Funduszu Kościelnego. Jak stanowi § 2 przedmiotowego zarządzenia, do zadań Zespołu należy między innymi przeprowadzanie analiz oraz wypracowanie koncepcji zmiany funkcjonowania Funduszu Kościelnego. Po przygotowaniu nowych rozwiązań będą one wcielane w życie.

Z poważaniem

z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

[1] Skierowaną do Ministra Finansów, przekazaną do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z 5 kwietnia 2024 r. Pani Hanny Majszczyk – Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Finansów, o sygn. FS10.058.2.2024.

[2] Dz. U. z 2023 r. poz. 265.

[3] Dz. U. Nr 9, poz. 87, z późn. zm.

[4] Dz. U. Nr 61, poz. 354.

[5] W sprawie Międzyresortowego Zespołu do spraw Funduszu Kościelnego, M.P. poz. 17.