do ministra spraw zagranicznych
w sprawie podstaw prawnych wycofania się z dochodzenia od RFN zapłaty za zbrodnie III Rzeszy
Zgłaszający: Paweł Jabłoński
Data wpływu: 25-03-2024
Szanowny Panie Premierze,
12 lutego 2024 r. w Berlinie stwierdził Pan, że "w sensie formalnym, prawnym, międzynarodowym, kwestia reparacji została zamknięta wiele lat temu". Z kolei 15 lutego br. pański minister spraw zagranicznych R. Sikorski, odpowiadając w wywiadzie telewizyjnym na pytanie o działania rządu w tej sprawie, odparł: "niech teraz Niemcy wymyślą, jak przywrócić Polakom poczucie, że Niemcom jest przykro". Wypowiedzi te napawają bardzo poważnym niepokojem – ponieważ są kontrfaktyczne, sprzeczne z prawem międzynarodowym i – przede wszystkim – z polską racją stanu.
W rzeczywistości bowiem sprawa zadośćuczynienia dla Polski za niemieckie zbrodnie II wojny światowej nigdy nie została zamknięta – ani w sensie prawnym, ani politycznym. Szczegółowa analiza prawna zawarta została w Raporcie o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej 1939–1945. Rzekome jednostronne oświadczenie Rady Ministrów z 23 sierpnia 1953 r. o zrzeczeniu się przez PRL reparacji wojennych naruszało obowiązującą wówczas konstytucję z 22 lipca 1952 r., ponieważ sprawy ratyfikacji i wypowiadania umów międzynarodowych należały do kompetencji Rady Państwa, a nie Rady Ministrów. Oświadczenie to zostało wymuszone na rządzie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przez ZSRR. Ponadto, zgodnie z treścią protokołu z 19 sierpnia 1953 r. z posiedzenia Rady Ministrów zrzeczenie dotyczyło tylko Niemieckiej Republiki Demokratycznej.
Potencjalne zrzeczenie się reparacji wobec całych Niemiec wymagałoby zawarcia wcześniej traktatu pokojowego z czterema mocarstwami sprzymierzonymi, ponieważ tylko one miały uprawnienia do zmiany formuły poczdamskiej.
Ekspert zespołu sejmowego Józef Menes przeprowadził dogłębną kwerendę archiwalną, która wykazała, że w rzeczywistości nie istnieje żaden dokument spełniający wymogi uchwały Rady Ministrów, a w Dziennikach Ustaw i Monitorach Polskich z lat 1953–1956 nie opublikowano ani uchwały Rady Ministrów, ani innego dokumentu o zrzeczeniu się przez Polskę praw do reparacji lub odszkodowań wojennych. Nie są znane żadne okoliczności powstania oświadczenia rządu Bolesława Bieruta, a na liście obecności obejmującej 35 nazwisk członków Rady Ministrów brak jest ich podpisów. W protokole z posiedzenia Rady Ministrów 23 sierpnia 1953 r. znajduje się fragment stwierdzający, że „Przewodniczący (Bolesław Bierut) poinformował członków Rady o propozycjach Rządu ZSRR wobec Rządu PRL i odczytał podjętą w związku z tym uchwałę Prezydium Rządu z dnia 19 sierpnia 1953 roku”. Uchwała Prezydium Rządu stwierdzała m.in., że „Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przyłącza się całkowicie do stanowiska Rządu ZSRR w sprawie zwolnienia Niemieckiej Republiki Demokratycznej od zobowiązań reparacyjnych z dniem 1 stycznia 1954 r.”.
Bolesław Bierut powołał się na powyższą uchwałę Prezydium Rządu z 19 sierpnia 1953 r. jako podstawę zrzeczenia się przez Polskę praw do odszkodowań wojennych. W znajdującym się w Archiwum Rady Ministrów woluminie nr 68, zawierającym protokoły i uchwały Rady Ministrów oraz Prezydium Rządu, pomiędzy 18 lipca a 12 września 1953 r. brak jest protokołu z posiedzenia Prezydium Rządu 19 sierpnia 1953 r. Nie ma również żadnej uchwały opatrzonej tą datą. Zamieszczone są protokoły posiedzeń Prezydium Rządu – nr 26 z 12 sierpnia 1953 r. oraz nr 27 z 22 sierpnia 1953 r. W woluminie zachowana jest ciągłość numeracji stron protokołów z 12 i 22 sierpnia. Dokumentu z 19 sierpnia 1953 r. nie odnaleziono również w zbiorach Archiwum Akt Nowych.
Nawet komunistyczne władze PRL nie uznawały rzekomego jednostronnego oświadczenia Rady Ministrów z 1953 r., czego potwierdzeniem jest m.in. złożone przez rząd PRL w ONZ 27 września 1969 r. (w trakcie debaty na temat zbrodni wojennych), oświadczenie zawarte w dokumencie o sygn. E/CN.4/1010, które nie tylko nie było potwierdzeniem zrzeczenia się przez Polskę praw do reparacji, ale wprost przeciwnie, zawierało żądanie spłaty przez Niemcy należnych Polakom odszkodowań wojennych.
Rzeczpospolita Polska nigdy nie otrzymała rekompensaty za straty osobowe oraz materialne spowodowane przez państwo niemieckie. Nigdy nie otrzymała też zadośćuczynienia za ogrom krzywd wyrządzonych polskim obywatelom. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej oświadcza, że należycie reprezentowane państwo polskie nigdy nie zrzekło się roszczeń wobec państwa niemieckiego. Twierdzenie, że roszczenia te zostały prawomocnie wycofane lub przedawnione, nie ma żadnych podstaw – ani moralnych, ani prawnych. Krzywda milionów Polaków krzyczeć będzie, dopóki nie zostanie sprawiedliwie naprawiona.
Stwierdza to jasno uchwała Sejmu RP z 14 września 2022 r. – uchwała, która pozostaje wiążąca i nakazuje rządowi RP prowadzenie stosownych rozmów bilateralnych, które winny zostać uwieńczone właściwą reakcją rządu Republiki Federalnej Niemiec, czyniącą zadość wymogom sprawiedliwości i prawdy.
Za uchwałą tą – co niezwykle ważne – głosowali prawie wszyscy posłowie na Sejm IX kadencji, w tym przytłaczająca większość klubu parlamentarnego "Platformy Obywatelskiej" (pytanie o szczerość ich intencji pozostaje na dziś bez odpowiedzi).
Jeżeli zatem – wbrew zawartym w Raporcie analizom ekspertów prawnych oraz treści wiążącej Pana uchwały Sejmu RP – przedstawia obecnie publicznie stanowisko sprzeczne z Raportem i cytowaną uchwałą, niezbędne jest wytłumaczenie tej sytuacji.
Mając to na uwadze, Szanowny Panie Premierze, uprzejmie proszę o wskazanie:
1. Na jakiej podstawie stwierdził Pan, że kwestia reparacji jest zamknięta w sensie międzynarodowym, prawnym i formalnym?
2. Czy wypowiadając te słowa, dysponował Pan w tej sprawie jakimikolwiek opiniami prawnymi? Jeżeli tak – proszę o ich udostępnienie.
3. Na jakiej podstawie pański minister spraw zagranicznych R. Sikorski stwierdził, że celem rządu jest nie tyle uzyskanie wypłaty należnego Polsce zadośćuczynienia, co przywrócenie Polakom "poczucia, że Niemcom jest przykro"?
4. Jakie działania zostały podjęte przez Pański rząd od 13 grudnia 2023 r. w celu uzyskania przez Polskę zadośćuczynienia od Niemiec?
5. Jakie dalsze działania w tej sprawie są planowane?
Z wyrazami szacunku
Paweł Jabłoński