w sprawie wygaszania miejsc zakwaterowania obywateli Ukrainy, na przykładzie Ośrodka dla Uchodźców "Figa w Lesie" w Skorzęcinie, w pow. gnieźnieńskim
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 21-05-2024
Szanowny Panie Marszałku,
na wstępie pragnę podkreślić, że kwestia funkcjonowania wskazanego w wystąpieniu Pana Posła ośrodka pozostaje w kompetencji Wojewody Wielkopolskiego i wszelkie decyzje w przedmiotowym zakresie są podejmowane na szczeblu wojewódzkim.
Natomiast odnosząc się do zagadnienia umieszczania uchodźców wojennych z Ukrainy w obiektach zbiorowego zakwaterowania należy podkreślić, że pobyt ww. osób w tego typu ośrodkach miał charakter tymczasowy i osoby te powinny były dążyć do jak najszybszego usamodzielnienia. Istotny jest również aspekt ponoszenia kosztów utrzymania miejsc w przedmiotowych obiektach, które są finansowane z Funduszu Pomocy zasilanego przez budżet państwa. W związku z powyższym konieczne jest odpowiednie i elastyczne reagowanie na zmieniającą się sytuację, tak aby pomoc docierała do osób faktycznie jej potrzebujących.
Mając powyższe na uwadze Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji opracowało nowelizację ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa[1]. Ustawa o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw[2] została uchwalona na posiedzeniu Sejmu RP w dniu 15 maja 2024 r.
Zasadniczym celem zmian w kwestii zakwaterowania (art. 12 ustawy pomocowej) jest uszczelnienie systemu udzielania pomocy w miejscach zbiorowego zakwaterowania i ograniczenie możliwości nadużywania ww. systemu w związku z wygaszeniem z dniem 30 czerwca 2024 r. świadczenia określonego w art. 13 ustawy pomocowej, a także doprecyzowanie w jakim zakresie wojewoda może zapewnić pomoc obywatelom Ukrainy. Obecnie obowiązujące przepisy prawa mogły prowadzić do nadużyć poprzez kwalifikowanie jako zwolnionych z opłat z powodu trudnej sytuacji życiowej osób, które takiej pomocy nie potrzebowały. Dotychczasowa praktyka oceniania przez wybrane urzędy wojewódzkie o zakwalifikowaniu do zwolnień z opłat obywateli Ukrainy z powodu trudnej sytuacji życiowej wykazała, że przyjęte rozwiązanie przynosi oczekiwane rezultaty i wzrasta odsetek osób usamodzielniających się (spośród uchodźców przebywających w miejscach zbiorowego zakwaterowania). W związku z powyższym, to wojewoda powinien być organem właściwym do zwolnienia z partycypacji w kosztach pomocy osób, o których mowa w art. 12 ust. 17c pkt 6 ustawy pomocowej. Przedmiotowa ocena, tak jak dotychczas, będzie dokonywana z uwzględnieniem kwestii humanitarnych.
Ustawa nowelizująca gwarantuje utrzymanie wsparcia dla osób, których sytuacja jest na tyle trudna, że jej pozbawienie prowadziłoby ww. osoby do wykluczenia społecznego, tj.:
1) posiadają orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności umiarkowanym i znacznym lub orzeczenie równoważne, o którym mowa w art. 5 pkt 1 i 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych[3];
2) ukończyły w przypadku kobiet – 60. rok życia, w przypadku mężczyzn – 65. rok życia;
3) są kobietami w ciąży lub osobami wychowującymi dziecko do 12 miesiąca życia, na podstawie przedstawionych dokumentów;
4) samotnie sprawują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej opiekę nad trojgiem i więcej dzieci, o ile przynajmniej jedno z dzieci nie ukończyło 14 roku życia, na podstawie przedstawionych dokumentów;
5) są małoletnim w pieczy zastępczej lub są małoletnimi, na których nie jest pobierane świadczenie wychowawcze;
6) otrzymały zgodę właściwego miejscowo wojewody na zwolnienie z partycypacji w kosztach pomocy ze względu na swoją trudną sytuację życiową.
Ponadto, ustawa nowelizująca zawiera również zapis, zgodnie z którym za zakwaterowanie zbiorowe uznaje się zakwaterowanie w obiekcie, w którym przebywa co najmniej 10 osób lub w obiektach będących własnością lub przedmiotem trwałego zarządu jednostek sektora finansów publicznych. Nie ma więc prawnych przeciwwskazań, aby obiekty, które spełniają ww. warunki mogły nadal funkcjonować.
Niemniej kwestie związane z tworzeniem bądź wygaszaniem obiektów zbiorowego zakwaterowania, na podstawie art. 12 ustawy pomocowej, pozostają w kompetencji właściwego wojewody, który dysponuje danymi odnośnie do liczby osób potrzebujących wsparcia w danym województwie, lokalizacji obiektów, a także liczby miejsc zajętych i wolnych w każdym z nich.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 167, z późn. zm., dalej ustawa pomocowa
[2] dalej ustawa nowelizująca
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 44