w sprawie naruszenia zasady dobrowolności przez tzw. pakt migracyjny
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 14-05-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 2552 Pana Posła Pawła Jabłońskiego w sprawie naruszenia zasady dobrowolności przez tzw. pakt migracyjny, skierowaną do Prezesa Rady Ministrów, przekazaną[1] Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu udzielenia odpowiedzi w porozumieniu z Ministrem do spraw Unii Europejskiej, uprzejmie przedstawiam następujące informacje, także w oparciu o stanowisko Pana Adama Szłapki – Ministra do spraw Unii Europejskiej[2].
Prace nad Paktem ws. migracji i azylu były prowadzone w latach 2020-2023 przez rząd Zjednoczonej Prawicy. To w tym czasie było możliwe podjęcie stosownych kroków w ramach procesu negocjacji w Radzie Unii Europejskiej (UE) oraz późniejszych rozmów z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim, zmierzających do zmiany zapisów lub zablokowania przyjęcia Paktu. Wówczas istniała także możliwość dostosowania przyjmowanych przepisów prawa w sposób uwzględniający stanowisko i specyficzną sytuację migracyjną Polski. Obecny rząd konsekwentnie sprzeciwia się wszystkim elementom Paktu w wynegocjowanym kształcie.
Prezydencja belgijska zapowiedziała ostateczne przyjęcie Paktu podczas posiedzenia Rady do Spraw Gospodarczych i Finansowych 14 maja 2024 r. Polska podtrzyma swój sprzeciw i opowie się przeciwko wszystkim dziesięciu projektom traktowanym jako pakiet.
W ocenie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Pakt migracyjny powinien kłaść nacisk na inne elementy systemu zarządzania migracją niż mechanizm solidarności, a przede wszystkim relokacje. Jego obecny kształt należy ocenić negatywnie, również w związku z tym, że nie odpowiada on na wyzwania związane z instrumentalizacją procesów migracyjnych przez takie państwa jak Białoruś i Rosja.
Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że przyjmowane przepisy prawa pozwalają na wyłączenie Państwa Członkowskiego z opisywanego mechanizmu ze względu na jego sytuację migracyjną. Ponadto tzw. obowiązkowa solidarność (stanowiąca rozwinięcie art. 80 Traktatu z dnia 25 marca 1957 r. o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej[3]) nie oznacza obowiązkowej relokacji, ponieważ na każdym etapie może być zamieniona na kontrybucje finansowe lub alternatywne środki solidarności w zależności od potrzeb Państwa Członkowskiego będącego beneficjentem unijnej solidarności.
Polska ma więc możliwości, by po potencjalnym wdrożeniu przepisów Paktu nie uczestniczyć w relokacji i będzie z tych możliwości korzystać w taki sposób, aby nie ponosić żadnych nieproporcjonalnych obciążeń.
Jednocześnie należy podkreślić, że Rząd RP, w przypadku ostatecznego przyjęcia aktów prawnych wchodzących w skład Paktu, zamierza wykorzystać wszystkie możliwości prawne funkcjonujące w ramach samego Paktu, jak i w ramach ogólnie obowiązujących przepisów prawa, dla jak najkorzystniejszego dla Polski ich wdrożenia, w tym w kontekście uzyskania zwolnienia z uczestnictwa w mechanizmie solidarnościowym. W ocenie Rządu RP obecna sytuacja Polski, na którą składają się zarówno wzmagające się zagrożenia hybrydowe ze strony Rosji i Białorusi (presja na wschodnią granicę RP, instrumentalizacja migrantów), jak i obciążenia społeczne i finansowe, które wiążą się z goszczeniem na terytorium Polski znacznej grupy uchodźców wojennych z Ukrainy (zarówno w ramach ochrony tymczasowej, jak i innych statusów pobytowych) upoważniają nas do skorzystania z takiego zwolnienia.
Obecnie Pakt ws. migracji i azylu nie został formalnie przyjęty, nie ma więc podstaw do jego zaskarżenia. Ponadto uprzejmie informuję, że kontrola legalności aktów prawnych UE, zgodnie z art. 263 TFUE, należy do Trybunału Sprawiedliwości UE[4]. Trybunał jest właściwy m.in. do orzekania w zakresie skarg wniesionych przez Państwo Członkowskie, Parlament Europejski, Radę lub Komisję, podnoszących zarzut braku kompetencji, naruszenia istotnych wymogów proceduralnych, naruszenia Traktatów lub jakiejkolwiek reguły prawnej związanej z ich stosowaniem lub nadużycia władzy. Skargę wnosi się w terminie dwóch miesięcy od daty publikacji aktu prawnego.
Każdy z projektów aktów legislacyjnych, składających się na Pakt o migracji i azylu, wskazuje jako podstawę prawną przepisy TFUE, które przewidują zastosowanie zwykłej procedury ustawodawczej. W ramach przedmiotowej procedury do przyjęcia projektu jest konieczne uzyskanie w Radzie większości kwalifikowanej głosów. Problem skorygowania ewentualnego niewłaściwego wskazania przez projektodawcę (Komisję Europejską) podstawy prawnej w ramach TFUE, a co za tym idzie zapewnienia konieczności zastosowania innej procedury, np. procedury zgody, mógł zostać rozwiązany wyłącznie na pierwszym etapie prac nad poszczególnymi projektami w Radzie UE, które były prowadzone w latach 2020-2023. Na obecnym etapie nie ma podstaw prawnych do złożenia propozycji zmiany procedury ustawodawczej.
Nadmieniam, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji nie dysponuje opiniami prawnymi stwierdzającymi niezgodność przepisów prawa wchodzących w skład tzw. pakietu migracyjnego z traktatami czy też z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Pismem z 29 kwietnia 2024 r. Pana Karola Grzybowskiego – Podsekretarza Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, o sygn. DSP.INT.4610.882.2024.
[2] Przekazane pismem z 10 maja 2024 r., o sygn. BMUE.4610.16.2024.
[3] Dz. U. 2004 Nr 90, poz. 864[2], z późn. zm., dalej – TFUE.
[4] Dalej – Trybunał.