do ministra infrastruktury
w sprawie dróg pow. kłodzkiego
Zgłaszający: Monika Wielichowska
Data wpływu: 16-04-2024
Szanowny Panie Ministrze,
powiat kłodzki położony w województwie dolnośląskim, którego siedzibą jest miasto Kłodzko, pod względem powierzchni zajmuje pierwsze miejsce spośród dolnośląskich powiatów (1642 km2), zaś pod względem liczby ludności (nie licząc miast na prawach powiatu) zajmuje trzecie miejsce. Ma kształt zbliżony do czworokąta wcinającego się w obszar Czech. Szczytami gór po południowej, zachodniej i wschodniej granicy powiatu przebiega granica państwa o długości aż 192 km. Na północy graniczy z powiatami: wałbrzyskim, dzierżoniowskim i ząbkowickim.
Powiat kłodzki otoczony jest górami stanowiącymi jego naturalną granicę. Cały obszar powiatu jest bardzo silnie zróżnicowany pod względem fizjogeograficznym. Jego zachodnią część stanowią Sudety Środkowe, a wschodnią Sudety Wschodnie. Część środkową zajmuje Kotlina Kłodzka. Od północy ograniczają ją Góry Bardzkie, od zachodu Góry Stołowe i Góry Orlickie, a od wschodu Góry Złote i Masyw Śnieżnika z Krowiarkami, należące już do Sudetów Wschodnich.
W skład powiatu wchodzi czternaście gmin:
- gminy miejskie: Duszniki-Zdrój, Kłodzko, Kudowa-Zdrój, Nowa Ruda, Polanica-Zdrój;
- gminy miejsko-wiejskie: Bystrzyca Kłodzka, Lądek-Zdrój, Międzylesie, Radków, Stronie Śląskie, Szczytna;
- gminy wiejskie: Kłodzko, Lewin Kłodzki, Nowa Ruda.
W obrębie powiatu znajduje się 11 miast: Duszniki-Zdrój, Kłodzko, Kudowa-Zdrój, Nowa Ruda, Polanica-Zdrój, Bystrzyca Kłodzka, Lądek-Zdrój, Międzylesie, Radków, Stronie Śląskie i Szczytna.
W 1999 roku w wyniku reformy administracyjnej kraju powiat kłodzki otrzymał w zarząd 717,669 km dróg od Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych we Wrocławiu oraz Wojewódzkiego Zarządu Dróg Miejskich w Wałbrzychu. W tym miejscu należy podkreślić, że znaczna część tych dróg (około 1/3) nie spełnia definicji drogi powiatowej określonej w ustawie o drogach publicznych, która mówi, że do dróg powiatowych zalicza się drogi stanowiące połączenie miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin i siedzib gmin między sobą. Wiele z dróg otrzymanych przez powiat kłodzki w 1999 roku stanowi uzupełniającą sieć dróg służących lokalnym potrzebom i obsługujących wyłącznie tereny gminne.
W przeciągu 25 lat istnienia powiatu kłodzkiego przekazano gminom około 60 km dróg. Jest to jednak w dalszym ciągu niewiele w stosunku do pozostałych dróg zarządzanych przez powiat kłodzki. Włodarze gmin nie wyrażają chęci przejęcia dróg powiatowych ze względu na wysokie koszty zimowego oraz bieżącego utrzymania obejmującego m.in.: remonty nawierzchni, oznakowanie pionowe i poziome, pielęgnację zieleni przydrożnej, utrzymanie czystości, remonty odwodnienia dróg.
Ustawa o drogach publicznych uwzględnia dwa tryby zmiany kategorii dróg, np. z powiatowej na gminną. Pierwszy tryb, tzw. kaskadowy można zastosować w przypadku wybudowania nowego odcinka drogi i utraty przez dotychczasowy odcinek statusu odpowiadającego danej kategorii drogi. Wówczas stary odcinek przekazuje się kaskadowo o jeden stopień niżej. Kaskadowe przekazanie drogi może nastąpić również wtedy, gdy zarządca drogi otrzyma w trybie drogę od zarządcy wyższej kategorii. Może wówczas przekazać dowolny odcinek drogi o proporcjonalnej długości zarządcy niższego szczebla. W kaskadowym przekazywaniu dróg uchwałę podejmuje tylko organ stanowiący jednostki nadrzędnej. Niemniej jednak, uchwała ta może zostać zaskarżona przez zarządcę, który otrzymał drogę w tym trybie. Z takim przypadkiem boryka się powiat kłodzki od 2021 roku.
Z kolei drugi tryb, tzw. zwykły wymaga obopólnej zgody zarządców dróg dwóch szczebli. Zarządca wyższego szczebla podejmuje uchwałę o pozbawieniu kategorii danego odcinka drogi, a zarządca niższego szczebla podejmuje uchwałę o zaliczeniu tego odcinka do swojej kategorii. W tym przypadku bez zgody gminy powiat nie może przekazać jej żadnej drogi.
Obecnie powiat kłodzki zarządza siecią 661,927 km dróg, w ciągu których znajduje się 307 obiektów mostowych oraz 1879 przepustów.
Analiza wykonana przez powołaną przez zarząd powiatu jednostkę organizacyjną – zarząd dróg powiatowych – wskazuje na:
1) potrzeby remontowe dróg powiatowych:
- 350 km dróg (53%) jest w stanie złym – wymaga kompleksowej przebudowy,
- 122 km dróg (19%) jest w stanie dostatecznym – wymaga zabiegów remontowych w postaci likwidacji kolein i/lub powierzchniowego zamknięcia w celu przedłużenia ich żywotności,
- 190 km dróg (28%) jest w stanie bardzo dobrym i dobrym – nie wymaga remontów;
2) potrzeby remontowe obiektów mostowych zlokalizowanych w ciągu dróg powiatowych: około 178 szt. mostów (58%) wymaga remontu lub przebudowy z uwagi na zły stan techniczny i niewystarczającą nośność w stosunku do nieustannie zwiększającego się natężenia ruchu drogowego, zwłaszcza pojazdów ciężarowych. W tym miejscu należy podkreślić, że do roku 2021 po drogach powiatowych mogły się poruszać pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 ton. Od roku 2021, w związku z dyrektywą Rady (UE) 96/53/WE, po wszystkich drogach publicznych o nawierzchni twardej dopuszcza się ruch pojazdów o maksymalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 tony.
Na degradację dróg w powiecie kłodzkim ma wpływ nie tylko czas, ukształtowanie terenu i górski klimat, ale przede wszystkim zwiększające się natężenie ruchu pojazdów wysokotonażowych, głównie transport drewna z lasów państwowych oraz transport kruszyw z kamieniołomów.
Niewystarczająca nośność konstrukcji dróg powiatowych, głównie tych wybudowanych przed kilkudziesięciu laty, wynika z okresu ich projektowania. Drogi powiatu kłodzkiego projektowane były na okres 20 lat przy założeniu określonego wskaźnika wzrostu ruchu. Większość dróg powiatowych powiatu kłodzkiego została wybudowana lub zmodyfikowana w latach 60. i 80. i nie była przewidywana do przenoszenia obciążeń, z jakimi mamy obecnie do czynienia, a okres projektowanego użytkowania już się wyczerpał.
Aktualnie mamy do czynienia ze zdecydowanym wzrostem ruchu najcięższych pojazdów, który ma katastrofalny wpływ na warunki ruchu na drogach oraz szybkość degradacji nawierzchni jezdni oraz obiektów mostowych, których nośność nie jest dostosowana do powstających obciążeń. Oznacza to, że konstrukcyjnie część dróg i mostów jest niszczona szybciej niż przewidzieli to projektanci i administracja drogowa.
W latach 1999-2023 zostało przebudowanych około 323 km dróg powiatowych powiatu kłodzkiego. Inwestycje te pochłonęły łącznie około 307,5 mln zł. Pomimo tak dużych jak na możliwość powiatu inwestycji, Zarząd Powiatu Kłodzkiego zauważa postępującą degradację infrastruktury drogowej, która w głównej mierze opiera się na rozwiązaniach technicznych i technologicznych z lat 70. i 80. ubiegłego wieku.
Nieodzownym elementem każdej analizy inwestycyjnej są koszty. W oparciu o ceny, które wynikają z ostatnio przeprowadzonych przetargów w ramach zamówień publicznych, zarząd powiatu stwierdza, że średni koszt przebudowy 1 km drogi powiatowej wynosi 1,5 mln zł. W stanie złym (niekiedy i zagrażającym bezpieczeństwu uczestników ruchu drogowego) jest 350 km dróg, w związku z czym na przebudowy dróg w najbliższym czasie należałoby przeznaczyć ok. 525 mln zł, natomiast na przebudowę i remonty 178 szt. obiektów mostowych – 107,4 mln zł. W sumie 632,4 mln zł.
Przy obecnym poziomie finansowania dróg powiatowych nie jest możliwe utrzymanie dróg w należytym stanie technicznym, wskutek czego następuje przyspieszona degradacja infrastruktury komunikacyjnej. Zarząd Powiatu Kłodzkiego rokrocznie na bieżące utrzymanie dróg przeznacza około 4,5 mln zł, w przeliczeniu na 1 km drogi jest to kwota około 6 800 zł. Finansowanie dróg na tym poziomie jest niewystarczające i powoduje systematyczne pogarszanie się stanu sieci drogowej. Zdaniem zarządu kwota ta winna być zwiększona co najmniej do 12 300 zł/km.
Powiat kłodzki jako powiat turystyczny położony w terenie górskim zmuszony jest każdego roku przeznaczać na zimowe utrzymanie dróg średnio ponad 2 mln zł, aby zapewnić dojazd zarówno mieszkańcom, jak i turystom.
W ostatnim czasie powiat kłodzki odnotowuje lawinowy napływ wniosków i petycji mieszkańców o modernizację dróg powiatowych, które są w bardzo złym stanie technicznym, a którymi mieszkańcy zmuszeni są poruszać się na co dzień. Również coraz częściej turyści odwiedzający powiat wyrażają swe niezadowolenie ze stanu dróg, czy to w formie oficjalnych pism, czy też komentarzy w Internecie i mediach społecznościowych.
Powiat kłodzki nie jest w stanie finansować inwestycji drogowych wyłącznie ze środków własnych, w związku z czym nieustannie czyni starania o pozyskanie jak największej ilości funduszy zewnętrznych. Ich źródłami są:
- Unia Europejska - głównie polsko-czeskie programy transgraniczne,
- Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg,
- rezerwa subwencji ogólnej budżetu państwa,
- Fundusz Ochrony Gruntów Rolnych (województwo dolnośląskie),
- Rządowy Fundusz Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych,
- nadleśnictwa z terenu powiatu kłodzkiego.
W latach 1999-2019 powiat kłodzki corocznie otrzymywał wsparcie rządowe na odbudowę infrastruktury drogowej zniszczonej w wyniku klęsk żywiołowych powstałych w wyniku intensywnych i nawalnych opadów deszczu. Od pamiętnej powodzi 1997 roku – zwanej powodzią tysiąclecia – praktycznie każdego roku na terenie powiatu kłodzkiego występują nawalne opady deszczu powodujące liczne straty zarówno w mieniu osób prywatnych, jak i jednostek samorządu terytorialnego. W większości przypadków są to tzw. powodzie błyskawiczne spowodowane krótkotrwałymi, bardzo intensywnymi opadami deszczu. Dodatkowo, górskie ukształtowanie terenu, na którym położony jest powiat kłodzki wpływa na wyższy potencjał destrukcyjny wody niż na terenach nizinnych. Od 2020 roku brak jest wsparcia z budżetu państwa na odbudowę dróg zniszczonych w wyniku klęsk żywiołowych.
Z Unii Europejskiej w poprzednim okresie programowania, tj. w latach 2014-2020, powiat kłodzki pozyskał na przebudowę dróg niebagatelną kwotę ponad 7,6 mln euro, w tym ponad 6,5 mln euro z polsko-czeskiego programu transgranicznego Interreg.
W obecnym okresie programowania na lata 2021-2027 całkowita alokacja środków w programie Interreg na zadania w zakresie transportu wynosi jedynie 15 mln euro. Powiat kłodzki w 2023 roku złożył wspólnie z partnerami z Czech trzy wnioski, z czego do dofinansowania zakwalifikował się tylko jeden. W roku bieżącym planowany jest dodatkowy nabór, jednak środków unijnych do pozyskania jest niewiele.
W ramach Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg powiat kłodzki w każdym naborze składa maksymalną liczbę wniosków. Niestety, z reguły limit liczby wniosków wynosi 2, przy czym nie wszystkie wnioski Zarządu Powiatu Kłodzkiego zostają zakwalifikowane do dofinansowania pomimo pozytywnej oceny formalnej. Ponadto, powiat kłodzki otrzymuje za każdym razem najniższy poziom dofinansowania wynoszący 50% wartości pierwotnej zadania, natomiast inne jednostki otrzymują nawet 80% dofinansowania.
Środki przeznaczone corocznie przez Ministerstwo Infrastruktury na dofinansowanie zadań z rezerwy subwencji ogólnej stanowią znikome wsparcie dla jednostek samorządowych. Większość dróg powiatowych powiatu kłodzkiego nie spełnia kryteriów określonych przez ministra infrastruktury, gdyż preferowane są zadania inwestycyjne polegające na:
- przebudowie dróg zapewniających dojazd pojazdów ciężkich do miejsc załadunku i wyładunku, np. centrów logistycznych, terminali przeładunkowych wraz osiągnięciem konstrukcji nawierzchni jezdni zdolnej do przenoszenia obciążeń 115 kN/oś pojazdu;
- przebudowie ciągów drogowych przebiegających przez obszar co najmniej dwóch jednostek samorządowych, dla realizacji których zostało zawarte porozumienie o jednoczesnej ich realizacji z udziałem środków rezerwy subwencji ogólnej oraz zastosowaniu takich samych parametrów technicznych;
- przebudowie lub budowie ciągów drogowych stanowiących obwodnice miast;
- przebudowie obiektów inżynierskich posiadających decyzję o pozwoleniu na budowę.
Ponadto, ze względu na niewielką ilość środków rezerwy, przedmiotem wniosku może być tylko jeden projekt inwestycyjny. Poziom dofinansowania wynosi 50% wartości zadania.
Powiat kłodzki każdego roku wnioskuje o dofinansowanie przebudowy jednego odcinka drogi w ramach Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych. Z uwagi na niski poziom wsparcia, który w roku 2022 wynosił 120 000 zł/km drogi, a od roku 2023 wynosi 400 000 zł/km drogi, biorąc również pod uwagę znaczny wzrost kosztów robót budowlanych oraz kondycję finansową powiatu kłodzkiego, realizowane w ramach tego funduszu inwestycje oscylują w granicach 1-2 kilometrów.
W ramach dotychczas ogłoszonych naborów wniosków do Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych powiat kłodzki złożył 12 wniosków dotyczących przebudowy dróg. Tylko 5 z nich zakwalifikowało się do dofinansowania.
Dofinansowanie z gmin i nadleśnictw zlokalizowanych na terenie powiatu kłodzkiego z reguły wynosi 10-25% wartości zadania przy inwestycjach realizowanych ze wsparciem z innych źródeł, natomiast przy inwestycjach realizowanych tylko z gminami ich pomoc wynosi nawet 50%.
Zarząd Powiatu Kłodzkiego apeluje o:
1) przeprowadzenie weryfikacji sieci drogowej pod kątem dróg powiatowych i zgodności ich przebiegów z ustaleniami zawartymi w art. 6a ust. 1 ustawy o drogach publicznych, który mówi, że do dróg powiatowych zalicza się drogi stanowiące połączenie miast będących siedzibami gmin i siedzib gmin między sobą;
2) podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu nowelizację zasad zmiany kategorii dróg publicznych w przypadku, gdy drogi nie spełniają swej definicji lub nie posiadają parametrów technicznych wymaganych dla danej klasy technicznej;
3) podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu skuteczną ochronę zarządców dróg samorządowych przed nadmierną eksploatacją i niszczeniem dróg przez transport wysokotonażowy;
4) zmianę/złagodzenie kryteriów przyznawania dofinansowania z rezerwy subwencji ogólnej i zwiększenie limitu wniosków o dofinansowanie;
5) zwiększenie częstotliwości naborów wniosków w ramach Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg, zwiększenie limitu wniosków o dofinansowanie, zwiększenie poziomu dofinansowania na 80% dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego;
6) przywrócenie rządowego wsparcia dla samorządów na odbudowę infrastruktury zniszczonej lub uszkodzonej w wyniku klęsk żywiołowych;
7) podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu uchylenie ust. 2a w art. 83a ustawy o ochronie przyrody (Dz.U.2023.1336), który mówi, że „Zezwolenie na usunięcie drzewa w pasie drogowym drogi publicznej, z wyłączeniem obcych gatunków topoli, wydaje się po uzgodnieniu z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska”. Niniejszy wymóg znacznie wydłuża proces inwestycyjny na drogach publicznych, a nawet uniemożliwia wykonanie przebudowy niektórych dróg i uzyskanie parametrów technicznych narzuconych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 24 czerwca 2022 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących dróg publicznych ze względu na brak zgody regionalnej dyrekcji ochrony środowiska na wycinkę drzew.
Panie Ministrze!
Czy resort rozważy podjęcie działań w kwestiach, o które apeluje Zarząd Powiatu Kłodzkiego?
Z wyrazami szacunku
MONIKA WIELICHOWSKA
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej