Odpowiedź na interpelację nr 2581

w sprawie "ukraińskiego komponentu" w polskich szkołach

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Joanna Mucha

Warszawa, 15-05-2024

Szanowny Panie Pośle,

w odpowiedzi na zamieszczone w interpelacji pytania, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.

  1. Czy polskie dzieci na Ukrainie mają zapewniony „polski komponent“ nauczania?

Nauczanie języka polskiego i w języku polskim, w tym elementów kultury, historii i geografii Polski, jest prowadzone w Ukrainie w następujących formach:

  1. szkoły funkcjonujące w ukraińskim systemie oświaty:
    a) szkoły z polskim językiem nauczania (6 szkół);
    b) szkoły z pionem klas polskich (5 szkół) – są to szkoły ukraińskie,w których od pierwszej do ostatniej klasy jeden pion jest nauczany w języku polskim;
    c) szkoły z polskim językiem nauczania jako językiem obcym albo ojczystym lub szkoły, w których język polski jest nauczany fakultatywnie (185 szkół w całej Ukrainie);
    d) szkoły sobotnio-niedzielne zarejestrowane (13 szkół);
  2. szkoły sobotnio-niedzielne funkcjonujące poza ukraińskim systemem oświaty (tzw. społeczne).

Ponadto, zgodnie z przepisami ustawy – Prawo oświatowe[1], minister edukacji wraz z ośrodkiem rozwoju polskiej edukacji za granicą, jednostką podległą ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania prowadzi Szkołę Polską przy Ambasadzie RP w Kijowie, funkcjonującą w polskim systemie oświaty.

Szkoła Polska przy Ambasadzie RP w Kijowie prowadzi kształcenie w zakresie szkoły podstawowej i liceum. Szkoła realizuje ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla uczniów polskich spełniających obowiązek szkolny w szkołach ukraińskiego systemu oświaty. Nauczanie jest prowadzone w języku polskim: w klasach I-III szkoły podstawowej – w zakresie edukacji wczesnoszkolnej, od klasy IV szkoły podstawowej oraz w liceum – w zakresie języka polskiego i wiedzy o Polsce. W roku szkolnym 2023/2024 do szkoły polskiej uczęszcza 63 uczniów, w tym 52 uczniów do szkoły podstawowej i 11 uczniów do liceum. Zatrudnionych jest 3 nauczycieli (wymiar etatu 1,12). Z uwagi na sytuację geopolityczną szkoła obecnie pracuje w trybie zdalnym.

  1. Czy MEN doprowadzi do porozumienia z Ukrainą w zakresie, którego w ukraińskich podręcznikach pojawi się po ukraińsku następująca informacja: „Szacunki ofiar wśród ludności polskiej sięgają 130 tys. UPA z zaskoczenia spędzała ludność polską do jednego miejsca, okrążała ją i rozpoczynała rzeź. Polacy byli rozstrzeliwani, paleni żywcem, topieni w rzekach i studniach, zakłuwani nożami, masakrowani kolbami karabinów, rąbani siekierami. Ofiary wcześniej często poddawano bestialskim torturom, łamano im kości, wydłubywano oczy, ćwiartowano, obcinano piersi, obdzierano ze skóry, wiązano drutem kolczastym, wleczono końmi, gwałcono, a zwłoki profanowano. Mordowano całe polskie rodziny, w sposób barbarzyński i odrażający zabijając także dzieci i kobiety. Tak zwana przez Ukraińców „akcja oczyszczania“ objęła również rodziny polsko-ukraińskie. Wartościowe rzeczy, bydło i żywność Ukraińcy zabierali. Zacierano wszelkie ślady polskości, palono i równano z ziemią całe polskie wsie, domostwa, dworki, kościoły, cmentarze, pomniki. Palono również miejsca prowizorycznie usypanych, masowych grobów, by ukryć wszelkie ślady i dowody ludobójstwa“.

Zgodnie z art. 6 Porozumienia między Ministrem Edukacji Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej a Ministerstwem Oświaty i Nauki Ukrainy o współpracy w dziedzinie oświaty, podpisanego w Kijowie dnia 19 stycznia 2015 r., strony zobowiązały się, że będą kontynuowały współpracę w ramach Wspólnej Polsko-Ukraińskiej Komisji Ekspertów do spraw Doskonalenia Treści Podręczników Szkolnych z historii i geografii obu państw.

Komisja skupia się na wzajemnym opiniowaniu treści podręczników do historii i geografii drugiej strony. Jednakże możliwe jest także podejmowanie innych działań mających na celu doskonalenie treści podręczników szkolnych z historii i geografii obu państw.

  1. W jaki sposób realizowana jest promocja nauki języka polskiego na Ukrainie?

Stosownie do przepisów ww. ustawy, minister edukacji wraz z ośrodkiem rozwoju polskiej edukacji za granicą wspomaga nauczanie języka polskiego i w języku polskim prowadzone w szkołach w systemach oświaty Ukrainy oraz szkołach organizacji Polaków za granicą poprzez:

  1. kierowanie nauczycieli do pracy dydaktycznej.

Ośrodek rozwoju polskiej edukacji za granicą w roku szkolnym 2023/2024 skierował do pracy na Ukrainie 44 nauczycieli języka polskiego, nauczania początkowego, nauczania przedszkolnego, historii, biologii, chemii i fizyki. Nauczyciele prowadzą zajęcia z dziećmi, młodzieżą i osobami dorosłymi.

Obok pracy dydaktycznej, nauczyciele kierowani promują polską kulturę i osiągnięcia współczesnej Polski. Organizują uroczystości kulturalne – dni polskiej kultury, konkursy wiedzy o Polsce, obchody świąt narodowych oraz uroczystości patriotycznych i religijnych, redagują czasopisma polonijne, przygotowują audycje radiowe w języku polskim, promują polskość w mediach społecznościowych, dbają o polskie miejsca pamięci narodowej. Ponadto, nauczyciele organizują i prowadzą koła literackie, recytatorskie, filmowe, a także przygotowują uczniów do uczestnictwa w różnego rodzaju konkursach.

Kolejnym zadaniem nauczycieli kierowanych jest przygotowanie młodzieży i dorosłych do otrzymania Karty Polaka: kładą szczególny nacisk na naukę podstaw języka polskiego, a także znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów oraz angażują społeczność polską i lokalną w działalność związaną z polską kulturą i historią.

  1. przekazywanie szkołom niezbędnych podręczników i pomocy dydaktycznych.

W 2023 r. zadanie przekazywania podręczników i pomocy dydaktycznych ośrodek rozwoju polskiej edukacji za granicą realizował wspólnie z Instytutem Rozwoju Języka Polskiego im. św. Marii Maksymiliana Kolbego. ORPEG zakupił i nieodpłatnie przekazał szkołom społecznym i organizacjom Polaków na Ukrainie 50 egzemplarzy podręczników i pomocy dydaktycznych; IRJP – 3 387 egzemplarzy podręczników i pomocy dydaktycznych.

  1. organizowanie w kraju i za granicą doskonalenia zawodowego nauczycieli uczących języka polskiego, historii, geografii, kultury polskiej oraz innych przedmiotów nauczanych w języku polskim.

Polonijne centrum nauczycielskie, wchodzące w skład ośrodka rozwoju polskiej edukacji za granicą, prowadzi szkolenia dla nauczycieli prowadzących nauczanie języka polskiego i w języku polskim za granicą. W roku szkolnym 2023/2024 przeszkolono 783 nauczycieli z Ukrainy.

  1. organizowanie współpracy szkół oraz organizacji Polaków za granicą ze szkołami w Polsce.

W ramach konkursu MEN na realizację zadania publicznego pn. „Współpraca szkół funkcjonujących w systemach oświaty innych państw oraz organizacji społecznych zarejestrowanych za granicą prowadzących nauczanie języka polskiego, historii, geografii, kultury polskiej oraz innych przedmiotów nauczanych w języku polskim w innych państwach, ze szkołami w Polsce – „Rodzina polonijna w roku 2023“ Fundacja Szczęśliwe Dzieciństwo zorganizowała wymianę szkoleniową pn. Szkoła Akademii Młodzieżowej 2023 – współpraca młodzieżowych liderów polskich szkół, w której wzięła udział młodzież z Niżankowic na Ukrainie. Udział w wymianie pogłębił pozytywną relację z Polską, sprawność w posługiwaniu się językiem polskim oraz znajomość kultury i tradycji polskich z różnych epok.

Obok działań ministra edukacji i ośrodka rozwoju polskiej edukacji za granicą, wsparcie promocji i nauczania języka polskiego na Ukrainie, realizował Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego, który w 2023 r. przekazał dotacje w ramach konkursów oraz naboru na następujące przedsięwzięcia:

I. „Wspieranie edukacji polonijnej i polskiej poza granicami Polski 2023“.

Obszar 1. Utrzymanie i funkcjonowanie szkół i przedszkoli polonijnych i polskich za granicą. Kwota dofinansowania: 2 298 199,00 zł.

Obszar 2. Wypoczynek Letni. Kwota dofinansowania: 3 868 038,75 zł.

II. „Wspieranie dzieci i młodzieży polonijnej i polskiej poza granicami Polski 2023“.

Obszar 1. Inicjatywy edukacyjne oraz wsparcie działalności placówek oświatowych. Kwota dofinansowania: 788 910,00 zł.

Obszar 2. Bon pierwszaka. Wsparcie uczniów klas pierwszych w szkołach polskich i polonijnych. Kwota dofinansowania: 298 914,00 zł.

III. „Środki na realizację projektów innowacyjnych i cyfrowych z zakresu edukacji, nauki i budowy społeczeństwa informacyjnego, w tym w szczególności w obszarze Programu GovTech Polska“. Kwota dofinansowania: 917 862,00 zł.

IV. Nabór ciągły. „Inicjatywy wspierające zadania Instytutu Rozwoju Języka Polskiego im. Świętego Maksymiliana Marii Kolbego 2023. Kwota dofinansowania: 1 406 180,00 zł.

Obowiązek promocji kultury polskiej, historii i języka polskiego nakładają na każdego oferenta i beneficjenta regulaminy konkursów ofert i naborów wniosków realizowanych przez Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. św. Maksymiliana Marii Kolbego. Dofinansowywane przez IRJP inicjatywy, dzięki swojej atrakcyjności, przyczyniają się do zainteresowania Polską, jej kulturą i językiem.

  1. Jakie środki Ukraina przeznacza na wsparcie mniejszości polskiej na Ukrainie?

Minister edukacji nie ma wiedzy jakie środki Ukraina przeznacza na wsparcie mniejszości polskiej na Ukrainie. Jednakże należy zauważyć, że nauczanie języka polskiego prowadzone jest w szkołach w systemie oświaty Ukrainy i finansowane z budżetu Ukrainy.

  1. Proszę o przedstawienie całości „ukraińskiego komponentu“ w zakresie nauczania historii, geografii, literatury - wraz z tłumaczeniem na język polski. Polacy mają prawo wiedzieć czego, za ich pieniądze, uczą się dzieci w polskich szkołach.

Zgodnie z art. 165 ust. 15 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900 z późn. zm.), dla osób niebędących obywatelami polskimi, podlegających obowiązkowi szkolnemu, placówka dyplomatyczna lub konsularna kraju ich pochodzenia działająca w Polsce albo stowarzyszenie kulturalno-oświatowe danej narodowości mogą organizować w szkole, w porozumieniu z dyrektorem szkoły i za zgodą organu prowadzącego, naukę języka i kultury kraju pochodzenia. Szkoła udostępnia nieodpłatnie pomieszczenia i pomoce dydaktyczne.

  1. Czy MEN opracowało komponent dla ukraińskich uczniów dotyczący informacji, które są zakłamywane na Ukrainie i o których nie dowiedzą się w ukraińskich szkołach?

Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracuje w tej kwestii z Ministerstwem Edukacji i Nauki Ukrainy w celu zaproponowania programu, który mógłby być realizowany w trakcie takich zajęć. Obecnie czekamy na propozycje Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, które zostaną poddane wnikliwej analizie i ocenie w Ministerstwie Edukacji Narodowej.

Wszelkie szczegóły dotyczące treści programu czy też możliwości jego realizacji w polskich szkołach będą przedmiotem dalszych uzgodnień na szczeblu resortów edukacji Polski i Ukrainy.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Joanna Mucha
Sekretarz Stanu

[1] Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r., poz. 900 z późn. zm.).