w sprawie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego Mama 4+
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski
Warszawa, 17-05-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską, znak: K10INT2584, złożoną przez Panią Posłankę Izabelę Katarzynę Mrzygłocką wraz z grupą posłów, w sprawie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego Mama 4+, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Przewidziane w ustawie z 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1051) świadczenie to jest specjalnym świadczeniem nieskładkowym, finansowanym z budżetu państwa. Przyznanie prawa do jego pobierania uzależnione jest od spełnienia określonych w ustawie kryteriów. Nie jest ono skierowane do wszystkich rodzin wielodzietnych, ale do osób najbardziej potrzebujących, ponieważ ma na celu zapewnienie minimalnego dochodu tym, które poświęciły się wychowaniu dzieci i nie wypracowały prawa do emerytury lub ich emerytura jest niższa od emerytury minimalnej.
Odpowiadając na zawarte w interpelacji pytania należy podkreślić, że w obowiązującym od 1 stycznia 1999 r. nowym systemie emerytalnym, określonym przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, z późn. zm.), źródłem finansowania świadczeń emerytalno-rentowych jest fundusz tworzony ze składek pracowników i pracodawców. Z systemu tego usunięto większość elementów nieubezpieczeniowych i socjalnych, tak aby powiązać wysokość przyszłego świadczenia z sumą składek odprowadzanych od przychodów ubezpieczonego w całym okresie jego aktywności zawodowej.
Obecnie, na gruncie przepisów ustawy o emeryturach i rentach, z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłacane są jedynie dwa rodzaje dodatków – dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sierot zupełnych. Obydwa dodatki są świadczeniami o charakterze ubezpieczeniowym, związanymi z ryzykami ubezpieczeniowymi w postaci wystąpienia niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji oraz utraty żywiciela. Wypłata tych dodatków ma miejsce w sytuacji zajścia zdarzeń z zakresu wskazanych ryzyk oraz wiąże się z obowiązkiem opłacania składki ubezpieczeniowej. Tak więc istniejące obecnie dodatki do świadczeń emerytalno-rentowych są powiązane z innymi świadczeniami, odrębnym ryzykiem i odrębnymi warunkami nabycia prawa do świadczenia. W tym kontekście wprowadzenie dodatkowego zwiększenia emerytury z tytułu urodzenia dzieci byłoby poważną zmianą w obowiązujących przepisach emerytalnych, sprzeczną z charakterem tego systemu.
Do końca kwietnia 2024 roku rodzicielskie świadczenie uzupełniające zostało przyznane przez ZUS - 77 143 osobom, a przez KRUS – 1 913 osobom.
Odnosząc się do pytania o liczbę matek, które nie mogą nawet w części skorzystać z programu, ponieważ przez całe swoje zawodowe życie pracowały zarobkowo, pragnę poinformować, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dysponuje takimi danymi. Wniosek o emeryturę nie zawiera danych dotyczących liczby dzieci (a nie każda matka korzystała z urlopu macierzyńskiego, czy wychowawczego).
Ponieważ w treści interpelacji poruszona została kwestia rekompensaty dla matek za poniesiony trud i nakłady finansowe na wychowanie co najmniej czworga dzieci i jednoczesne odprowadzanie składek do ZUS, należy zauważyć, że nieustannie trwają prace nad poszukiwaniem jak najlepszych rozwiązań i modyfikacji systemu emerytalnego, w szczególności w zakresie niedyskryminowania rodziców obniżonym wymiarem świadczeń emerytalnych. Przykładem takich działań jest znowelizowanie przepisów odnośnie opieki nad dzieckiem dla pracowników przebywających na urlopie wychowawczym. Do 31 grudnia 1998 r. nie było obowiązku odprowadzania za te okresy składek i wliczały się one do emerytury, jako okresy nieskładkowe. Dopiero od 1 stycznia 1999 r. za okres sprawowania opieki nad dzieckiem na urlopie wychowawczym pracownicy mają opłacane składki z budżetu państwa.
Wprowadzona w maju 2015 r. nowelizacja ustawy emerytalnej dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. czas sprawowania opieki nad dzieckiem w trakcie urlopu wychowawczego oraz bezpłatnego (w systemie zabezpieczenia społecznego) pozwala uwzględniać w emeryturze (w kapitale), jako okres składkowy niezależnie, kiedy kobieta z niego korzystała. W praktyce oznacza to, że również kobiety, które wychowywały dzieci w latach 80-tych, mogą skorzystać z możliwości przeliczenia, a zarazem podwyższenia emerytury.
Obowiązujący stan prawny zawiera zatem regulacje mające na celu zrekompensowanie konieczności przerwania pracy z powodu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, natomiast nie przewiduje dodatkowego zwiększenia emerytury z tytułu urodzenia dzieci. Świadczenia emerytalno-rentowe mają bowiem charakter praw podmiotowych, nabytych przez ubezpieczonego w związku z opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.
Pragnę jednocześnie podkreślić, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje realizację ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu