w sprawie pilnych działań resortów MSWiA, MKiS oraz MS w zakresie usuwania odpadów niebezpiecznych z miejsc do tego nieprzeznaczonych i mogących stanowić potencjalne zagrożenie dla ludności i środowiska - na przykładzie sytuacji z Olkusza
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 05-07-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 2629 Pana Posła Łukasza Kmity w sprawie pilnych działań resortów MSWiA, MKiS oraz MS w zakresie usuwania odpadów niebezpiecznych z miejsc do tego nieprzeznaczonych i mogących stanowić potencjalne zagrożenie dla ludności i środowiska – na przykładzie sytuacji z Olkusza, w oparciu m.in. o stanowisko Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej (PSP), uprzejmie przedstawiam następujące informacje znajdujące się we właściwości Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA).
Na wstępie pragnę poinformować Pana Posła, że tematyka będąca przedmiotem skierowanej interpelacji pozostaje w zainteresowaniu zarówno MSWiA, jak i innych resortów. Przykładem powyższego są m.in. spotkania, które odbywały się w ostatnim czasie, poświęcone temu zagadnieniu.
W kontekście wydarzeń dotyczących pożarów składowisk odpadów, 28 maja 2024 r. w Ministerstwie Klimatu i Środowiska odbyło się spotkanie z przedstawicielami Ministerstwa Finansów, MSWiA, Ministerstwa Aktywów Państwowych, Ministerstwa Infrastruktury, Ministerstwa Sprawiedliwości, Policji, PSP, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Wód Polskich i Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. W trakcie spotkania omówiono skalę przedmiotowego zagadnienia oraz proponowane rozwiązania, a także kwestię zarządzania kryzysowego oraz efektywności funkcjonowania przepisów prawa i procedur w prowadzonych postępowaniach. Poruszony został również temat dotyczący infrastruktury unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych oraz kontroli transportu przekazanych odpadów na terenie kraju.
Natomiast 10 czerwca 2024 r. w Ministerstwie Klimatu i Środowiska odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli kierownictwa Ministerstwa Klimatu i Środowiska oraz MSWiA, a także Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska i urzędów wojewódzkich. Celem narady było omówienie problemów gospodarki odpadami, w tym związanych z miejscami nielegalnego gromadzenia odpadów niebezpiecznych, oraz możliwych rozwiązań na poziomie poszczególnych województw.
Niezależnie od powyższego należy wyjaśnić, że PSP w związku z realizacją swoich zadań ustawowych, tj. przeprowadzanymi działaniami kontrolno-rozpoznawczymi w zakresie przestrzegania przepisów przeciwpożarowych, posiada własne dane w przedmiocie interpelacji Pana Posła. Niemniej, dane te należy traktować jako poglądowe, związane z aktywnością i zaangażowaniem jednostek organizacyjnych PSP w ramach realizowanych działań o charakterze wspierającym organy, służby i inspekcje właściwe w zakresie ochrony środowiska.
Ponadto, należy również zwrócić uwagę, że działania kontrolno-rozpoznawcze PSP w głównej mierze skupiają się na sprawowaniu nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych przez podmioty prawnie zobowiązane do zapewnienia ochrony przeciwpożarowej budynków, obiektów budowlanych i terenów. Z tego powodu w odniesieniu do miejsc, gdzie w sposób nielegalny są gromadzone odpady niebezpieczne, działania organów PSP mogą być jedynie addytywne, wspierające czynności organów właściwych w zakresie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów z zakresu ochrony środowiska lub gospodarowania odpadami.
Biorąc pod uwagę powyższe, w odniesieniu do „miejsc, gdzie w sposób nielegalny zgromadzone są odpady niebezpieczne”, właściwi miejscowo komendanci powiatowi (miejscy) PSP prowadzą czynności kontrolno-rozpoznawcze w ramach sprawowanego nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych; a także w celu rozpoznania zagrożeń pożarowych i innych miejscowych zagrożeń stwarzanych w tych miejscach; oraz m.in. współpracują z:
W związku z występującymi pożarami w miejscach legalnego i nielegalnego nagromadzenia odpadów, w tym odpadów niebezpiecznych, Komendant Główny PSP polecił podległym komendantom PSP podjęcie wszelkich możliwych działań w celu oceny ograniczenia ryzyka związanego z zagrożeniami stwarzanymi przez miejsca nagromadzenia odpadów – zarówno w ramach sprawowanego nadzoru nad przestrzeganiem przepisów przeciwpożarowych, jak i w zakresie przygotowania do prowadzenia działań ratowniczych, w tym rozpoznania możliwości i warunków prowadzenia działań ratowniczych przez jednostki ochrony przeciwpożarowej.
Przedmiotowe działania są realizowane we współpracy z wojewódzkimi inspektorami ochrony środowiska.
W powyższym zakresie od 1 sierpnia 2023 r.[1] na terenie kraju PSP m.in.:
1) przeprowadziła:
2) uczestniczyła w 311 kontrolach wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska;
3) przekazała 264 wystąpienia do innych organów, w tym:
Odnosząc się do pytań Pana Posła dotyczących sytuacji w Olkuszu uprzejmie informuję, zgodnie z danymi Komendy Wojewódzkiej PSP w Krakowie, że ostatnie czynności kontrolno-rozpoznawcze w obiekcie hali magazynowej zlokalizowanej w Olkuszu przy Al. 1000-lecia 15D były przeprowadzone w dniach 12-13 stycznia 2021 r. Ze względu na bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania pożaru, 2 lutego 2021 r. Komendant Powiatowy PSP w Olkuszu wydał Decyzję Nr 19/2021 zakazującą eksploatacji części przedmiotowej hali magazynowej, która została utrzymana w mocy przez Małopolskiego Komendanta Wojewódzkiego PSP.
Ponadto Małopolski Komendant Wojewódzki PSP pismem z 25 sierpnia 2023 r. polecił Komendantowi Powiatowemu PSP w Olkuszu przeprowadzanie cyklicznych czynności mających na celu weryfikację spełnienia wymagań ochrony przeciwpożarowej (nie rzadziej niż raz w miesiącu) zgodnie z posiadanymi kompetencjami. Funkcjonariusze Komendy Powiatowej PSP w Olkuszu przeprowadzają wizje miejsca nielegalnego składowania odpadów w części hali magazynowej przy Al. 1000-lecia 15D w Olkuszu nie rzadziej niż raz w tygodniu oraz na wniosek Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska uczestniczą we wspólnych działaniach mających na celu monitorowanie składowisk odpadów niebezpiecznych. W powyższych działaniach biorą również udział funkcjonariusze Komendy Powiatowej Policji w Olkuszu.
W maju 2024 r. PSP przeprowadzała w omawianym miejscu wizje lokalne samodzielnie (cotygodniowo przez Jednostkę Ratowniczo-Gaśniczą w Olkuszu), jak również wspólnie z Małopolskim Wojewódzkim Inspektorem Ochrony Środowiska oraz funkcjonariuszami Policji. Zakres przedmiotowych wizji lokalnych obejmował we wskazanym czasie zewnętrzne oględziny obiektu oraz ocenę możliwości i warunków prowadzenia działań ratowniczo-gaśniczych. W dniach 10 i 11 maja 2024 r. sprawdzenia obiektu dokonała także Specjalistyczna Grupa Ratownictwa Chemiczno-Ekologicznego z Tarnowa i Krakowa, przeprowadzając pomiary stężeń substancji niebezpiecznych w powietrzu – zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz hali magazynowej. W wyniku wskazanych działań nie stwierdzono występowania stężeń substancji niebezpiecznych, które wymagałyby podejmowania działań ze strony PSP.
Oryginały dokumentacji kontrolnej posiada Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie jako organ wiodący w tym zakresie.
Jednocześnie informuję, że Komendant Powiatowy PSP w Olkuszu zwrócił się 9 sierpnia 2023 r. do Burmistrza Olkusza z prośbą o przesłanie aktualnych informacji o dokonanych czynnościach w celu usunięcia i zagospodarowania zgromadzonych odpadów niebezpiecznych w przedmiotowym budynku. W piśmie z 23 sierpnia 2023 r. Burmistrz Olkusza poinformował, że decyzją z 16 sierpnia 2022 r. nakazał Olkuskiej Fabryce Naczyń Emaliowanych Emalia S.A. niezwłoczne usunięcie odpadów oraz przekazanie ich uprawnionemu odbiorcy, nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności.
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie ze stanowiskiem Komendy Głównej PSP, działania podejmowane przez PSP w przypadku zdarzeń w obiektach takich jak hala magazynowa w Olkuszu w pierwszej fazie są zależne od treści otrzymanego zgłoszenia. Stanowi ono podstawę do wstępnej identyfikacji zagrożeń przez dyżurnego stanowiska kierowania komendanta powiatowego/miejskiego PSP właściwego dla miejsca zdarzenia, który następnie rozpoczyna procedurę dysponowania sił i środków, w oparciu o obowiązujące we właściwej miejscowo komendzie powiatowej (miejskiej) PSP powiatowe zasady dysponowania sił jednostek ochrony przeciwpożarowej oraz zasady doraźnego zabezpieczenia operacyjnego terenu powiatu po zadysponowaniu zasobów ratowniczych[2]. Zadysponowane zasoby ratownicze będą się różniły w zależności od tego, czy zgłoszono pożar budynku magazynowego jednokondygnacyjnego, z potwierdzonym zagrożeniem od substancji niebezpiecznych, czy jest to zdarzenie chemiczne (bez pożaru), w którym nastąpiła emisja substancji niebezpiecznych.
W przypadku podjęcia działań ratowniczych, kierujący działaniem ratowniczym zyskuje szereg praw, o których mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 4 lipca 1992 r. w sprawie zakresu i trybu korzystania z praw przez kierującego działaniem ratowniczym[3]. Na podstawie § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia, kierujący akcją ratowniczą lub innym działaniem ratowniczym prowadzonym przez jednostki ochrony przeciwpożarowej jest uprawniony m.in. do zarządzenia:
– ewakuacji ludzi z rejonu objętego działaniem ratowniczym w przypadku zagrożenia życia i zdrowia, w szczególności gdy:
a) istnieje możliwość powstania paniki,
b) przewidywany rozwój zdarzeń może spowodować odcięcie drogi ewakuacyjnej,
– ewakuacji mienia, w szczególności gdy:
a) istnieje możliwość rozprzestrzenienia się pożaru lub innego zagrożenia,
b) usytuowanie mienia utrudnia prowadzenie działania ratowniczego.
Odnosząc się z kolei do działań realizowanych przez Policję, należy wskazać, że formacja ta, realizując ustawowe zadania w zakresie przeciwdziałania i wykrywania przestępstw i wykroczeń, podejmuje szereg działań mających na celu zwalczanie przestępczości przeciwko środowisku, w tym zwalczanie zagrożeń związanych z nielegalnym składowaniem, magazynowaniem, transportem i utylizowaniem odpadów.
Policja prowadzi m.in. bieżącą współpracę z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi, polegającą na:
Policja posiada ustawowy obowiązek udzielania pomocy przy wykonywaniu czynności kontrolnych m.in. przedstawicielom wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska czy Inspekcji Handlowej. Stosownie do art. 10a ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska[4], wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wystąpić z wnioskiem do właściwego miejscowo komendanta Policji o pomoc, jeżeli jest to niezbędne do przeprowadzenia czynności kontrolnych, a właściwy miejscowo komendant Policji jest obowiązany do zapewnienia przedmiotowej pomocy. Dodatkowo 31 sierpnia 2021 r. zawarto porozumienie pomiędzy Komendantem Głównym Policji a Głównym Inspektorem Ochrony Środowiska w sprawie współpracy w zakresie przeciwdziałania i wykrywania przestępstw i wykroczeń przeciwko środowisku.
Ponadto w 2023 r. zainicjowano cykl szkoleń z zakresu przeciwdziałania i zwalczania przestępczości środowiskowej w zakresie gospodarowania odpadami oraz transportowania odpadów w ruchu krajowym i międzynarodowym, organizowanych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska przy współudziale Biura Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Komendy Głównej Policji. Szkolenia są ukierunkowane na omówienie różnych aspektów zwalczenia nielegalnego gospodarowania odpadami, w tym transportu, przetwarzania oraz ich utylizacji.
Od 2018 roku Policja uczestniczy także w międzynarodowej operacji Demeter, koordynowanej przez Departament Ceł Ministerstwa Finansów, ukierunkowanej na kontrolę nielegalnego handlu odpadami oraz substancjami zubożającymi warstwę ozonową (ODS) i wodorofluorowęglowodorami (HFC) w obrocie morskim, lotniczym oraz przez przejścia lądowe. Działania w ramach operacji są ukierunkowane na objęcie patrolami głównych dróg krajowych pod kątem nielegalnego transgranicznego przemieszczania odpadów oraz wspólnych kontrolach środków transportu. Szczególna uwaga została skierowana na transport drogowy wyjeżdzający i wjeżdżający do portów morskich. W 2023 r. odnotowano na terenie Polski 24 zatrzymania odpadów o wadze ponad 218 ton.
Odnosząc się natomiast do kwestii działań podejmowanych przez Policję w przypadku wystąpienia pożaru należy wskazać, że stosownie do zarządzenia nr 36 Komendanta Głównego Policji z dnia 14 listopada 2017 r. w sprawie zadań realizowanych przez Policję w sytuacjach kryzysowych[5], działania Policji w przypadku wystąpienia pożaru koncentrują się na:
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Stan na 9 maja 2024 r.
[2] Opracowane na podstawie Ramowych wytycznych Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej do opracowania zasad dysponowania sił jednostek ochrony przeciwpożarowej oraz zasad doraźnego zabezpieczenia operacyjnego terenu powiatu po zadysponowaniu zasobów ratowniczych, opublikowanych w grudniu 2022 r.
[3] Dz. U. Nr 54, poz. 259.
[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 425.
[5] Dz. Urz. KGP z 2017 r. poz. 73, z późn. zm.