w sprawie możliwości wypłaty dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które pobierały wcześniejsze emerytury
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski
Warszawa, 09-08-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację, znak: K10INT2694, Pani Posłanki Barbary Bartuś w sprawie możliwości wypłaty dodatku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które pobierały wcześniejsze emerytury, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
W pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych[1] rekompensatę zdefiniowano, jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Z kolei z art. 21 Ustawy wynikało: po pierwsze, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przepracował w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - w rozumieniu przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych[2] - okres wynoszący co najmniej 15 lat (art. 21 ust. 1). Po drugie zaś, że taka rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła wcześniej prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej (art. 21 ust. 2).
Wyżej opisany charakter rekompensaty jest również aktualny po zmianach dokonanych Ustawą z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw[3], które weszły w życie 1 stycznia 2024 r.
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata, to „odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej”.
Art. 21 Ustawy o emeryturach pomostowych w nowym brzmieniu stanowi natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. posiada okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 15 lat. Przy czym taka rekompensata nie może zostać przyznana, jeżeli ubezpieczony miał już wcześniej ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych.
Wynika stąd ponad wszelką wątpliwość, że od samego początku obowiązywania ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata miała charakter odszkodowawczy i przysługiwała ściśle określonej grupie osób, oraz że nie przysługuje ona w szczególności tym osobom, które nabyły prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie przepisów ustawy emerytalnej.
Należy również podkreślić, że ww. rekompensata jest ustalana dopiero wskutek złożenia przez ubezpieczonego wniosku o emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej[4], zgodnie ze wzorem określonym w art. 22 ustawy o emeryturach pomostowych, a więc w odrębnym postępowaniu w stosunku do tego, w którym organ rentowy ustala prawo do wcześniejszej emerytury. To zatem sam ubezpieczony rozstrzyga – w ramach przysługującej mu autonomii woli – czy zechce skorzystać z należnego mu prawa do rekompensaty.
Z wyrazami szacunku,
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1556
[2] Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, dalej powoływanej jako „ustawa emerytalna”
[3] Dz. U. z 2023 r. poz. 1667
[4] Zob. art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych.