w sprawie działań podjętych wobec państwa Izrael w związku z trwającym postępowaniem w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 12-06-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji nr 2745 pana posła M. Koniecznego i grupy posłów w sprawie działań podjętych wobec państwa Izrael w związku z trwającym postępowaniem w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości przesyłam poniższą informację.
W związku z trwającym procesem analizy danych nadsyłanych przez zobowiązane do tego podmioty Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie dysponuje jeszcze pełnymi informacjami obejmującymi faktyczne wywozy i transfery wewnątrzunijne uzbrojenia za rok 2023, w tym faktycznie wykonywane w zeszłym roku wywozy uzbrojenia i sprzętu wojskowego do odbiorców w Izraelu. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa nie upoważniła przy tym MSZ do wskazywania na rzecz interesariuszy w kraju i za granicą szczegółów zrealizowanych transakcji objętych tajemnicą handlową przedsiębiorców prowadzących obrót z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym. Ministerstwo Spraw Zagranicznych nie zostało także upoważnione do podawania konkretnych informacji na temat aktualnie opiniowanych przez ministra spraw zagranicznych wniosków o wydanie zezwolenia na wywóz lub transfer wewnątrzunijny towarów, technologii i usług, które zostały objęte ustawą z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą (…). Jeśli zaś chodzi o informacje na temat ilości oraz wartości wydanych w terminie 07.10.2023 r. – 06.05.2024 r. zezwoleń na wywóz uzbrojenia i sprzętu wojskowego do odbiorców końcowych w Izraelu oraz aktualnie prowadzonych postępowań administracyjnych w tym obszarze, to dla ich udostępnienia właściwy jest minister rozwoju i technologii jako polski organ kontroli obrotu z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Minister rozwoju i technologii prowadzi stosowny rejestr udzielonych zezwoleń oraz decyzji odmownych w tego rodzaju sprawach.
Podczas wydawania przez MSZ opinii w sprawach o udzielenie zezwoleń na wywóz towarów o znaczeniu strategicznym uwzględniane są m.in. kryteria oceny wniosków eksportowych określone w art. 15 i 16 ustawy o obrocie (…), art. 2 Wspólnego stanowiska Rady 2008/944/WPZiB z dnia 8 grudnia 2008 r. określającego wspólne zasady kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego, w tym te wskazujące wyraźne ryzyko użycia przez państwo odbiorcę wywożonej technologii wojskowej lub sprzętu wojskowego do działań stanowiących poważne pogwałcenia międzynarodowego prawa humanitarnego. Do tego rodzaju potencjalnych naruszeń nawiązuje także art. 7 Traktatu o handlu bronią. W każdym przypadku, w którym występuje wyraźne i wiarygodne ryzyko zaistnienia takich okoliczności, MSZ wskazuje na nie w swoich opiniach przesyłanych organowi kontroli w postępowaniach o udzielenie zezwoleń na międzynarodowy obrót towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Zasada ta znajduje także swoje odzwierciedlenie w odniesieniu do wniosków wywozowych obejmujących swym zakresem geograficznym państwa Bliskiego Wschodu.
Odnosząc się do rozstrzyganej przed sądami w Holandii sprawy, dotyczącej ograniczenia obrotu tego państwa z Izraelem wybranymi kategoriami towarów o znaczeniu strategicznym, pragniemy zauważyć, że orzeczenia sądów powszechnych państw członkowskich Unii Europejskiej nie sią wiążące i nie stanowią podstawy prawnej dla polskiego organu kontroli w zakresie wydawania lub odmowy wydania zezwoleń wywozowych na uzbrojenie i sprzęt wojskowy oraz towary podwójnego zastosowania dla odbiorców w Izraelu. Niemniej jednak MSZ z uwagą śledzi wykonanie orzeczenia sądu apelacyjnego w Holandii w tej sprawie ze względu na przesłanki, którymi kierował się skład orzekający w wyroku końcowym.
W reakcji na ataki przeprowadzone ze Strefy Gazy 7.10.2023 r. Polska poparła prawo Izraela do samoobrony. Jednocześnie podkreślaliśmy i nadal podkreślamy, że odpowiedź Izraela musi odbywać się w zgodzie z prawem międzynarodowym, w szczególności międzynarodowym prawem humanitarnym. Polska niezmiennie opowiada się za pokojem i stabilnością na Bliskim Wschodzie. Aktywnie uczestniczymy w międzynarodowych dyskusjach i inicjatywach, zwłaszcza tych podejmowanych przez UE i partnerów regionalnych, wspierając wysiłki na rzecz przywrócenia spokoju w regionie. Polska uznaje promowanie poszanowania prawa międzynarodowego za jeden z priorytetów swojej polityki zagranicznej, w tym uznawania przez wszystkie państwa należące do Organizacji Narodów Zjednoczonych rozstrzygnięć Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Dotyczy to także przyszłego orzeczenia w sprawie wszczętej przeciw Izraelowi, w tym środków tymczasowych, których przyjęcie MTS uzna za stosowne. W kontekście prowadzonych przez armię Izraela działań zbrojnych w Strefie Gazy, pełna i bezpośrednia odpowiedzialność za ewentualne sprzeczne z prawem międzynarodowym użycie uzbrojenia i sprzętu wojskowego lub towarów podwójnego zastosowania spada bezpośrednio na ich użytkownika.
Zdajemy sobie sprawę z trudnych warunków pracy oraz najwyższego ryzyka, jakie ponoszą osoby zaangażowane w niesienie pomocy humanitarnej ludności cywilnej dotkniętej działaniami zbrojnymi. Ministerstwo Spraw Zagranicznych i podległe mu placówki dyplomatyczne pozostają w stałym kontakcie z państwami, których obywatele padli ofiarami ataku rakietowego na pojazdy organizacji humanitarnej World Central Kitchen (WCK) 1 kwietnia br. w Strefie Gazy. Wedle uzyskanych przez MSZ informacji strona izraelska (Wojskowy Prokurator Generalny) ma w najbliższym czasie podjąć decyzję odnośnie do przeprowadzenia karnego postępowania wobec osób odpowiedzialnych za atak. Polska niezmiennie nalega, aby była to decyzja pozytywna. Ministerstwo będzie podejmować dalsze adekwatne działania w zależności od ostatecznego stanowiska strony izraelskiej.
Należy ponadto podkreślić, że Ministerstwo Spraw Zagranicznych jest w kontakcie z Ministerstwem Sprawiedliwości w kwestii międzynarodowych aspektów prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Przemyślu śledztwa dotyczącego śmierci obywatela RP. Niemniej jednak, najbardziej władne do udzielania informacji w ww. zakresie są Ministerstwo Sprawiedliwości i Prokuratura.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu