w sprawie usuwania nielegalnie zaparkowanych pojazdów na koszt właściciela
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 12-07-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 2891[1] Pani Poseł Klaudii Jachiry, Pana Posła Franciszka Sterczewskiego i Pani Poseł Pauliny Matysiak w sprawie usuwania nielegalnie zaparkowanych pojazdów na koszt właściciela uprzejmie informuję, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że usunięcie pojazdu i umieszczenie go na parkingu strzeżonym na koszt właściciela jest istotną ingerencją w prawo własności. Zgodnie bowiem z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (RP) własność może być ograniczona wyłącznie w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza istoty tego prawa. Ponadto, zasada proporcjonalności wyrażona w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska.
Usunięcie pojazdu z drogi w trybie art. 130a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym[2] niewątpliwie skutkuje ograniczeniem prawa korzystania z własności, ale także ogranicza prawo do swobodnego przemieszczania się, a w niektórych przypadkach – również swobodę prowadzenia działalności gospodarczej. Zastosowanie powyższej procedury, powodującej określone dolegliwości ekonomiczne nie tylko dla właściciela (posiadacza) pojazdu, ale także osoby lub osób z niego korzystających, nie jest kwestionowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego.
W ocenie resortu spraw wewnętrznych i administracji wywoływanie powyższych dolegliwości u właściciela (posiadacza) pojazdu nie może być celem samym w sobie. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że „[…] ogólnym celem regulacji przewidującej usunięcie pojazdu z drogi w wypadkach określonych w art. 130a ust. 1 i 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, zważywszy na okoliczności podejmowania tego rodzaju czynności, jest przede wszystkim bezpieczeństwo na drogach publicznych. Działania jednostek reprezentujących Skarb Państwa (Policja, straż miejska) podejmowane są w interesie publicznym, w celu zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz ochrony zdrowia i życia uczestników tego ruchu“.
W kontekście powyższego należy uznać, że usunięcie pojazdu z drogi w rzeczy samej jest swoistym środkiem przymusu administracyjnego, który powinien być stosowany wyłącznie jako konieczne działanie zabezpieczające, mające na celu przerwanie stanu niezgodnego z prawem (np. nielegalne parkowanie na „kopercie“) bądź niedopuszczenie do dalszego naruszania prawa (np. kierowanie pojazdem przez osobę nieposiadającą wymaganego uprawnienia). W konsekwencji powyższe działanie zabezpieczające służy również ochronie mienia będącego przedmiotem interwencji organu kontroli ruchu drogowego. Wprowadzenie podstawy do usunięcia pojazdu także w przypadkach, gdy naruszenie zakazu zatrzymania (postoju) ma charakter wyłącznie porządkowy i nie rzutuje na bezpieczne korzystanie z drogi przez innych jej użytkowników, byłoby działaniem nieproporcjonalnie restrykcyjnym.
Odnosząc się do poruszonej w interpelacji kwestii „bezsilności“ straży miejskiej wobec ewidentnego wykroczenia, należy zauważyć, że postępowanie mandatowe nie jest jedynym środkiem umożliwiającym reakcję na wykroczenie ujawnione przez funkcjonariusza straży gminnej (miejskiej) lub policjanta. W wyniku oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu, w szczególności rodzaju i rozmiaru szkody wyrządzonej wykroczeniem, stopnia winy sprawcy, jego pobudek i sposobu działania, a także zachowania się po popełnieniu wykroczenia, funkcjonariusz organu mandatowego może odstąpić od stosowania postępowania mandatowego na rzecz przeprowadzenia czynności wyjaśniających zakończonych skierowaniem wniosku do sądu o ukaranie sprawcy wykroczenia.
Należy podkreślić, że sąd przy orzekaniu w sprawie o wykroczenie nie jest związany wskazaniami „taryfikatora“ mandatowego, o którym mowa w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 listopada 2003 r. w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń[3].
Ponadto zgodnie z art. 129b ust. 3 pkt 4 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, strażnik gminny (miejski) jest uprawniony do legitymowania uczestnika ruchu i wydawania mu wiążących poleceń co do sposobu korzystania z drogi, używania pojazdu lub urządzenia wspomagającego ruch. Natomiast zgodnie z art. 92 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń[4] niestosowanie się do polecenia osoby uprawnionej do kontroli ruchu drogowego, na podstawie art. 24 ww. ustawy, jest zagrożone karą grzywny do 30 000 złotych lub karą nagany.
W związku z powyższym aktualnie obowiązujące regulacje dotyczące usuwania pojazdów z drogi na koszt właściciela oraz sankcjonujące wykroczenia w zakresie zatrzymania i postoju pojazdów należy uznać za optymalne.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Skierowaną do ministra infrastruktury, przekazaną zgodnie z właściwością do ministra spraw wewnętrznych i administracji, pismem pana Piotra Malepszaka Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Infrastruktury, o sygn. DTD-2.054.5.2024.
[2] Dz. U. 2023 poz. 1047 z późn. zm.
[3] Dz. U. 2013 r. poz. 1624 z późn. zm.
[4] Dz. U. 2023 poz. 2119.