w sprawie dokumentu przedłożonego pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej oraz planowanej polityki nowego rządu w zakresie placówek dedykowanych osobom starszym i chorym
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Paweł Zgórzyński
Warszawa, 05-02-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 304 Pani Joanny Wichy w sprawie dokumentu przedłożonego pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej oraz planowanej polityki nowego rządu w zakresie placówek dedykowanych osobom starszym i chorym, przekazuję następujące informacje.
W związku z faktem, że zagadnienia poruszane w interpelacji Posłanki Joanny Wichy wykraczają poza właściwość Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort zwrócił się o stanowisko w zakresie kwalifikacji zawodowych do Ministerstwa Zdrowia, a także do Wojewody Śląskiego, który zgodnie z kompetencjami wynikającymi z art. 22 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023, poz. 901 z późn. zm.), sprawuje nadzór i kontrolę nad jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej, również w zakresie zgodności zatrudnienia pracowników z wymaganymi kwalifikacjami.
Z informacji przekazanych przez Ministerstwo Zdrowia wynika, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 28 maja 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1087) osoba, która uzyskała kwalifikacje zawodowe w zakresie kwalifikacji MED. 14. „Świadczenie usług medyczno-pielęgnacyjnych i opiekuńczych osobie chorej i niesamodzielnej” posiada wiedzę i umiejętności dotyczące podawania leków osobie chorej i niesamodzielnej na zlecenie lekarza lub pielęgniarki w zakresie:
Ministerstwo Zdrowia zaznacza, iż podawanie leków osobie chorej i niesamodzielnej przez opiekuna medycznego jest możliwe do wykonania jedynie na podstawie pisemnego zlecenia lekarza lub pielęgniarki. Ponadto, podawanie leków nie jest wyłącznie czynnością techniczną, łączy się z koniecznością obserwacji podopiecznego, jego reakcji na podane leki i reagowaniem w przypadku działań niepożądanych. Zatem konieczne jest, aby osoba, która przygotowała dany lek, również podała go osobie zgodnie ze zleceniem lekarza lub pielęgniarki, a następnie odnotowała wykonanie ww. czynności. Wymagania stawiane pracownikowi domu pomocy społecznej (opiekunowi medycznemu) powinny być zawarte w dokumencie dotyczącym zakresu obowiązków danego pracownika ustalonych przez pracodawcę–kierownika placówki. Zakres zadań i obowiązków opiekuna zatrudnionego w domu pomocy społecznej powinien wynikać z podstawy programowej i jasno określać spektrum czynności w opiece nad pensjonariuszami oraz odpowiedzialności za ich wykonanie.
Natomiast zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 734 ze zm.), domy pomocy społecznej świadczą usługi bytowe, opiekuńcze i wspomagające, a domy dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie także usługi w zakresie potrzeb edukacyjnych. Domy pomocy społecznej nie są więc placówkami o charakterze medycznym, a przewidziane przepisami usługi opiekuńcze obejmują udzielanie pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, pielęgnację oraz udzielanie niezbędnej pomocy w załatwianiu spraw osobistych.
W ustawie o pomocy społecznej nie zawarto szczegółowych regulacji odnoszących się do kwalifikacji personelu domów pomocy społecznej, podobnie w rozporządzeniu w sprawie domów pomocy społecznej.
Odniesienie w tym zakresie stanowić może natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1960 ze zm.), w którym to w załączniku nr 3 (tabela D) określono między innymi minimalne wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania pracy na poszczególnych stanowiskach dla pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej.
Podkreślenia wymaga fakt, że załącznik do interpelacji stanowi jedynie fragment dokumentu, jaki miał zostać przedłożony pracownikom domu pomocy społecznej w okolicach Bielska-Białej. Dodatkowo brak jest możliwości jego oceny w kontekście całokształtu prowadzonej w domu, szeroko rozumianej polityki kadrowej (m.in. oceny rozwiązań wypracowanych np. w zakresie nadzoru pielęgniarki nad opiekunami w wykonywaniu niektórych czynności).
Odpowiedzialność za całokształt funkcjonowania domu pomocy społecznej, w tym także politykę kadrową, ponosi co do zasady dyrektor domu. Nie może natomiast budzić wątpliwości fakt, że obowiązki osób zatrudnionych w domu pomocy społecznej winny być kształtowane adekwatnie do posiadanych przez te osoby kwalifikacji i uprawnień. Ustalanie zakresu obowiązków winno odbywać się w sposób zindywidualizowany w stopniu, jaki konieczny jest do przypisania poszczególnym pracownikom obowiązków mieszczących się w graniach posiadanych przez nich kwalifikacji.
W przypadku wątpliwości, co do zakresu obowiązków, jakich powierzenie możliwe jest konkretnej osobie, wskazówkę dla dyrektora domu pomocy społecznej, stanowić mogą uregulowania prawne stanowiące o podstawie programowej dla danego zawodu (obecnie stanowi je rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2019 r., poz. 991 ze zm.), do którego wprowadzono zmiany w drodze rozporządzeń zmieniających.
Pytanie dotyczące doprecyzowania liczby personelu medycznego i niemedycznego w domu pomocy społecznej zapewniającym opiekę 50 osobom, jaka winna być zatrudniona, aby usługi wykonywane były z zachowaniem zasad bezpieczeństwa, wymaga rozważenia w dwóch aspektach.
W kontekście wymogów wynikających, wprost z przepisów prawa, należy wskazać, że określony został jedynie wskaźnik zatrudnienia pracowników zespołu terapeutyczno-opiekuńczego w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który dla większości typów domów wynosi nie mniej niż 0,5 na jednego mieszkańca domu, a dla domów przeznaczonych dla osób w podeszłym wieku - nie mniej niż 0,4 na jednego mieszkańca domu. Wskaźnik ten stanowi warunek minimalny.
Nie określono natomiast liczby konkretnych stanowisk przypadających na liczbę mieszkańców domu.
Drugim i wydaje się kluczowym z punktu widzenia przywołanego w interpelacji bezpieczeństwa jest fakt, iż to podmiot prowadzący dom pomocy społecznej oraz działający w jego imieniu Dyrektor domu ponoszą odpowiedzialność za całokształt jego funkcjonowania, w tym zapewnienia bezpiecznego świadczenia usług na rzecz osób w nim przebywających, stosowanie do obowiązujących standardów. Dyrektor domu pomocy społecznej, zobligowany jest więc do dostosowania poziomu zatrudnienia do potrzeb osób przebywających w domu pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Paweł Zgórzyński
Podsekretarz Stanu