Odpowiedź na interpelację nr 3136

w sprawie wsparcia nauczania języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród Polonii i Polaków za granicą oraz dzieci pracowników migrujących

Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer

Warszawa, 04-07-2024

Szanowny Panie Pośle,

w odpowiedzi na zamieszczone w interpelacji pytania, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.

1. Jakie konkretnie działania podejmuje rząd w celu wsparcia nauczania języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą?

Zgodnie z art. 47 ust. 3 pkt 2 lit. a-e ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz.737), minister właściwy do spraw oświaty i wychowania:

1. prowadzi szkoły w Polsce kształcące na odległość oraz szkoły polskie przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP

W roku szkolnym 2023/2024:

1. w szkole podstawowej i liceum ogólnokształcącym w Polsce prowadzących kształcenie na odległość (online) uczy się 1 780 uczniów polskich przebywających za granicą, w tym 1 409 w szkole podstawowej oraz 371 w liceum ogólnokształcącym. Szkoły zatrudniają 38 nauczyciel;
2. 76 szkół polskich przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP uczy 15 914 uczniów , w tym w szkole podstawowej - 12 559, liceum ogólnokształcącym -2 009 i w oddziale dziecięcym – 1 346. W szkołach polskich zatrudnionych jest 628 nauczycieli.

2. wspomaga wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą oraz dzieci pracowników migrujących nauczanie języka polskiego, historii, geografii, kultury polskiej oraz innych przedmiotów nauczanych w języku polskim w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw lub nauczanych w innych formach przez organizacje społeczne zarejestrowane za granicą:

1. w roku szkolnym 2023/2024 do pracy dydaktycznej wśród Polonii i Polaków w 11 krajach skierowanych zostało 111 nauczycieli,
2. w 2024 r. planuje się zakup i przekazanie nieodpłatnie 26 679 egzemplarzy podręczników i pomocy dydaktycznych szkołom polonijnym,
3. w 2024 r. przeszkolono 5327 nauczycieli (stan na 19. 06. 2024 r.).

WW. zadania realizowane są przede wszystkim przez Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, jednostkę podległą ministrowi, która koordynuje zadania związane z organizacją kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą oraz wspomaganiem nauczania języka polskiego przez szkoły organizacji Polaków oraz szkoły w systemie oświaty krajów zamieszkania Polonii i Polaków prowadzących nauczanie języka polskiego i w języku polskim.

Ponadto, w 2022 r. utworzony został Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego (Dz. U. z 2024 r. poz. 264) , którego zadaniem jest:

1. inicjowanie i realizowanie działań dotyczących promocji języka polskiego;
2. wspieranie kultywowania polskiej tradycji i wartości języka polskiego jako ojczystego oraz promocji języka polskiego jako ojczystego wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą;
3. wzmacnianie współpracy między Polonią i Polakami zamieszkałymi za granicą a podmiotami działającymi w Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą, w szczególności w dziedzinie edukacji i nauki;
4. wspieranie inicjatyw oraz projektów edukacyjnych i naukowych mających na celu pogłębianie znajomości języka polskiego;
5. upowszechnianie języka polskiego jako obcego;
6. współpraca ze szkołami, uczelniami, instytucjami publicznymi, stowarzyszeniami, fundacjami, organizacjami i innymi podmiotami działającymi w Rzeczypospolitej Polskiej i za granicą na rzecz rozwoju języka polskiego za granicą.

W 2024 r. Instytut zaplanował realizację działań polegających na dofinansowaniu działalności edukacyjnej za granicą dla instytucji oświatowych i organizacji pozarządowych wspierających ich funkcjonowanie na rzecz rozwoju języka polskiego, w tym poprzez:

1. wsparcie dla szkół polonijnych i polskich za granicą oraz oświatowych organizacji parasolowych i nauczycieli:
• utrzymanie i funkcjonowanie szkół i przedszkoli polonijnych i polskich za granicą 2024,
• wsparcie struktur polonijnych organizacji oświatowych i macierzy szkolnych,
• wsparcie działań dydaktycznych, naukowych oraz podnoszących kwalifikacje nauczycieli polonijnych i przedstawicieli środowisk mających na celu rozwój język polskiego za granicą;
2. wsparcie dla dzieci i młodzieży polonijnej i polskiej za granicą:
• wypoczynek w czasie wolnym od zajęć szkolnych,
• dofinansowanie młodzieżowych i szkolnych programów wymiany on-line „Polonijni Kumple”,
• bon IRJP dla ucznia i przedszkolaka,
• praktyki dla młodzieży polonijnej;
3. wsparcie działań promujących język i kulturę polską na świecie:
• inicjatywy edukacyjne upowszechniające znajomość języka polskiego i kultury polskiej w świecie,
• organizowanie działalności na rzecz upowszechniania i promocji sztuki polskiej za granicą wśród Polonii,
• Fundusz interwencyjny dotyczący przedsięwzięć mających szczególne znaczenie dla rozwoju języka polskiego i promowania kultury polskiej za granicą;
4. patronat i partnerstwo IRJP:
• wsparcie działań i wydarzeń szczególnie ważnych dla środowisk polonijnych na świecie.

2. Czy istnieją programy finansowe lub granty przeznaczone na rozwój nauki języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród Polonii? Jeśli tak, to jakie są kryteria przyznawania tych środków?

Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego, jednostka nadzorowana przez MEN, realizuje zadania polegające na dofinansowaniu działalności prowadzonej przez organizacje Polaków, parafie i inne podmioty prowadzące nauczanie języka polskiego i w języku polskim.

Ogłoszenia o konkursach i naborach oraz regulamin określający m.in. kryteria oceny ofert dostępne są na stronie internetowej IRJP.

3. Jak rząd planuje zintensyfikować nauczanie języka polskiego w systemach szkół publicznych innych państw?

MEN zabiega o zintensyfikowanie nauczania języka polskiego w systemach szkół publicznych innych państw w relacjach dwustronnych z krajami zamieszkania Polonii i Polaków.

5. Czy istnieją plany rozszerzenia współpracy z innymi krajami w celu promowania nauczania języka polskiego i wiedzy o Polsce?

Ministerstwo Edukacji Narodowej realizuje zadania na rzecz Polonii i Polaków za granicą zgodnie z kierunkami polityki państwa i we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, które odpowiada za politykę wobec Polonii i Polaków za granicą.

5. Jakie są główne trudności lub przeszkody napotykane w realizacji programów nauczania języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród Polonii i Polaków za granicą?

W szkołach polskich zwiększa się odsetek uczniów, którzy urodzili się i mieszkają za granicą. Uczniowie ci posługują się polszczyzną jako językiem odziedziczonym lub obcym, szkoła polska jest dla nich miejscem kształtowania i doskonalenia znajomości języka oraz budowania kompetencji językowych w języku edukacji szkolnej. Praca z takimi uczniami wymaga od nauczycieli dodatkowej wiedzy i umiejętności.

Z pomocą przychodzi tu Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, który w ofercie szkoleniowej dla nauczycieli posiada kursy i szkolenia z zakresu doskonalenia wiedzy i umiejętności w zakresie glottodydaktyki.

6.Czy rząd rozważa wprowadzenie dodatkowych zachęt dla szkół społecznych w krajach migracji poakcesyjnej w celu promowania nauki języka polskiego?

Minister Edukacji wspomaga nauczanie języka polskiego, historii, geografii, kultury polskiej wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą oraz dzieci pracowników migrujących wykonując zadania ustawowe.

W 2022 r. Minister założył Instytut Rozwoju Języka Polskiego im. świętego Maksymiliana Marii Kolbego, do którego zadań należy promowanie języka polskiego za granicą. Działania realizowane przez Instytut stanowią zachętę dla środowisk polskich za granicą w zakresie organizowania nauki języka polskiego.

7. Jakie działania podejmuje rząd w celu promowania polskiej kultury i historii wśród Polonii i Polaków za granicą, poza nauką języka polskiego?

Szkoły polskie, obok nauczania języka polskiego, prowadzą kształcenie w zakresie wiedzy o Polsce, w ramach której uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na temat historii i geografii Polski oraz informacje o kulturze, społeczeństwie i polskich tradycjach. Ponadto, szkoły polskie pełnią funkcje ośrodków kultury, organizując obchody świąt i uroczystości państwowych oraz koncerty i przedstawienia. Angażują środowisko polonijne i polskie za granicą a także lokalną społeczność.

Nauczyciele kierowani przez ORPEG, poza prowadzeniem zajęć dydaktycznych w zakresie języka polskiego i historii, współpracują ze środowiskiem polskim – pomagają w redagowaniu gazet, przygotowaniu audycji radiowych i telewizyjnych, organizują uroczystości z okazji świąt narodowych i religijnych, wyjazdy edukacyjne uczniów do Polski. Jednocześnie współpracują ze środowiskiem lokalnym, promując język i kulturę polską wśród osób niepolskiego pochodzenia.

Instytut Rozwoju Języka Polskiego zaplanował wsparcie działań promujących język i kulturę polską na świecie, w tym inicjatywy edukacyjne upowszechniające znajomość języka polskiego i kultury polskiej w świecie, organizowanie działalności na rzecz upowszechniania i promocji sztuki polskiej za granicą wśród Polonii oraz fundusz interwencyjny dotyczący przedsięwzięć mających szczególne znaczenie dla rozwoju języka polskiego i promowania kultury polskiej za granicą.

8. Jakie są oczekiwane rezultaty działań podejmowanych przez rząd w obszarze wsparcia nauczania języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród Polonii i Polaków za granicą oraz dzieci pracowników migrujących?

Wsparcie nauczania języka polskiego i wiedzy o Polsce wśród Polonii i Polaków za granicą oraz dzieci pracowników migrujących służy zachowaniu polskiej tożsamości narodowej oraz sprzyja utrzymaniu związków z krajem w ciągu całego życia.

Z poważaniem

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu