w sprawie zachowania i umacniania polskiej tożsamości poza granicami kraju
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 02-07-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3137 Pana Posła Daniela Milewskiego w sprawie zachowania i umacniania polskiej tożsamości narodowej poza granicami kraju, uprzejmie informuję, co następuje.
1. Istotną rolą Polonii i Polaków za granicą jest budowanie pozytywnego wizerunku naszej Ojczyzny na arenie międzynarodowej. Kluczową rolę odgrywa tu poczucie tożsamości narodowej i więź z Polską. Ministerstwo Spraw Zagranicznych działa na rzecz zachowania i umacniania polskiej tożsamości poprzez promowanie polskiej kultury i sztuki, upowszechnianie tradycji narodowej i utrwalanie języka polskiego. Do priorytetowych zadań należy nie tylko wspieranie nauczania języka polskiego jako ojczystego, ale także obcego (dla potomków Polaków, nieznających już języka swoich przodków, ale wciąż kultywujących polskie tradycje czy szukających polskich korzeni). MSZ wspiera także przedsięwzięcia polonijne w obszarze edukacji i kultury realizowane w całości przez polskie placówki dyplomatyczno -konsularne, albo przy ich wsparciu. Inicjuje także wspólne, ogólnoświatowe działania, łączące środowiska polonijne. Na szczególne odnotowanie zasługuje np. program „Polacy światu” (powstaje we współpracy m.in. z TVP Polonia – por. ponad 135 materiałów filmowych dostępnych w Internecie), który prezentuje sylwetki niezwykłych Polaków-emigrantów zasłużonych w różnych dziedzinach od nauk ścisłych po humanistyczne. Należy też wspomnieć o rozbudowującej się wystawie „Znani nieznani. Polacy światu”, a także tradycyjnych publikacjach z tego cyklu. Godny uwagi jest też pakiet poświęcony hymnowi Polski (24-min. film oraz wystawa pt. „Dzieje hymnu polskiego”), który jest wykorzystywany przez placówki dyplomatyczno-konsularne podczas licznych wydarzeń w środowiskach polonijnych.
2. Efektywnej i skutecznej polityce państwa w zakresie podtrzymania tożsamości narodowej służą ustawowe instrumenty dedykowane Polonii i Polakom za granicą, do których należą konkursy na realizację zadań publicznych w formule dotacyjnej pod nazwą „Infrastruktura Polonijna” oraz „Wspieranie Polaków i Polonii”, realizowane m.in. we współpracy z Fundacją Pomocy Polakom na Wschodzie, Stowarzyszeniem Wspólnota Polska oraz Fundacją Wolność i Demokracja. Polskie placówki dyplomatyczne i konsularne pełnią istotną rolę także jako pośrednicy między środowiskami polonijnymi a instytucjami polskiego państwa, dodatkowo wspierają mniejsze projekty o charakterze kulturalnym czy oświatowym.
3. Kwestia powinna być przedmiotem bezpośredniego zapytania do MKiDN.
4. Ministerstwo Spraw Zagranicznych wykorzystuje w tym celu instrumenty opisane w punkcie nr 2.
5. Szczegółowa analiza trudności w realizacji programów służących umacnianiu polskiej tożsamości za granicą to ogromny temat, który budzi także zainteresowanie badaczy. Dla potrzeb odpowiedzi na niniejszą interpelację warto przypomnieć o oczywistym fakcie, że MSZ działa w oparciu o normy prawa międzynarodowego z Konwencją Wiedeńską o stosunkach dyplomatycznych na czele i respektuje uwarunkowania miejscowe każdego kraju, gdzie pracują polscy dyplomaci. W ostatnich latach w związku z pełnoskalową agresją Rosji na Ukrainę dostępne wcześniej inicjatywy czy programy współpracy (na przykład dla Polaków w Białorusi czy Rosji) z oczywistych względów musiały zostać zakończone albo zawieszone.
6. MSZ planuje intensyfikację współpracy w tym względzie. Sprzyjającą okolicznością będzie tu nowy program rządowy dedykowany Polonii i Polakom mieszkającym za granicą, który jest obecnie przygotowywany. Promocja polskiej kultury, tożsamości i języka polskiego będzie jednym z kluczowych filarów tego programu.
7. MSZ oczekuje, że działania na rzecz umacniania polskiej tożsamości narodowej oraz promocji kultury przyniosą oczekiwane rezultaty. Staramy się wspierać najlepsze, wyłonione w trybie konkursowym, projekty. Do rezultatów działań podejmowanych przez MSZ niewątpliwie należy wzrost zainteresowania nauką języka polskiego (w tym jako obcego). Dostrzegamy także wzrost zainteresowania studiami w Polsce w pokoleniach szukających korzeni i zainteresowanych krajem przodków.
8. MSZ monitoruje efektywność realizowanych projektów zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na tej podstawie udoskonalane są w kolejnych latach priorytety współpracy ze środowiskami polonijnymi czy regulaminy konkursów.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu