w sprawie przygotowania kadr na potrzeby automatyzacji procesów w kontekście rozwoju technologii informacyjnych
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maria Mrówczyńska
Warszawa, 01-07-2024
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przekazuję odpowiedzi na pytania 1-3 zawarte w interpelacji nr 3163:
w zakresie dotyczącym tworzenia studiów przez uczelnie i uwzględniania w programach studiów aktualnych potrzeb rynku pracy i otoczenia społeczno-gospodarczego m. in. w związku z rozwojem nowych technologii uprzejmie informuję, że obowiązujące przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), dalej „ustawa PSWN”, stwarzają uczelniom szerokie spektrum możliwości kształtowania oferty dydaktycznej i dostosowywania jej do aktualnych potrzeb otoczenia społeczno-gospodarczego. Przede wszystkim należy wskazać, że uczelnie kształcą zgodnie z zasadą autonomii programowej. Oznacza to, że samodzielnie kreują kierunki studiów, określają ich nazwy, dokonują doboru kadry oraz podejmują współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym. Są jednocześnie odpowiedzialne za jakość prowadzonych studiów, która podlega cyklicznej ocenie Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Inicjatywy dotyczące tworzenia studiów na określonym kierunku, a także studiów podyplomowych czy innych form kształcenia, pozostają w gestii uczelni i są autonomiczną decyzją jej władz. Uruchomienie danego kierunku studiów, studiów podyplomowych czy też innych form kształcenia, jest poprzedzone stosowną analizą kosztów, rozpoznaniem możliwości uczelni, w tym w zakresie kadry i infrastruktury, oceną zapotrzebowania otoczenia społeczno-gospodarczego oraz zainteresowania kandydatów na kształcenie. Tworząc studia, uczelnie wskazują na potrzeby rynku pracy i na zgodność efektów uczenia się z tymi potrzebami.
Do kompetencji uczelni należy również kształtowanie i modyfikowanie programów studiów (obejmujące m.in. koncepcję kształcenia i uwzględnianie w treściach kształcenia najbardziej aktualnego stanu wiedzy w danej dziedzinie). Uczelnie mają obowiązek doskonalenia programów studiów. Uwzględniają przy tym m. in. wnioski z analizy zgodności efektów uczenia się z potrzebami rynku pracy oraz wnioski z analizy wyników monitoringu karier absolwentów. Mogą dokonywać w programach zmian, m.in. w doborze treści kształcenia przekazywanych studentom w ramach zajęć, uwzględniających najnowsze osiągnięcia naukowe lub związane z działalnością zawodową. Obowiązujące w tym zakresie przepisy umożliwiają uczelniom właściwe reagowanie na zmiany związane np. z rozwojem nowoczesnych technologii.
W świetle ustawy PSWN minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie ma kompetencji do wprowadzania konkretnych treści czy przedmiotów do programów studiów na kierunkach realizowanych przez uczelnie, jak również nie może nakazać uczelniom tworzenia określonych kierunków studiów. Uczelnie samodzielnie realizują swoje zadania w zakresie działalności dydaktycznej oraz naukowej, uczestniczą w rozwoju społecznym oraz tworzeniu gospodarki opartej na innowacjach, zgodnie z przyznaną im konstytucyjną zasadą autonomii.
System szkolnictwa wyższego i nauki daje uczelniom wiele narzędzi, z których mogą, a niekiedy muszą, skorzystać, aby dostosować prowadzoną działalność dydaktyczną do rozwoju nowych technologii, potrzeb rozwoju gospodarczego i zmieniających się wymagań współczesnego rynku pracy. Rozwiązania przyjęte w ustawie PSWN kładą duży nacisk na promowanie współpracy uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym, szczególnie w zakresie kształcenia na tych kierunkach studiów, na które istnieje realne zapotrzebowanie na rynku pracy. Uczelnie mają możliwość prowadzenia studiów z udziałem pracodawców, tj. studiów dualnych (przemienna forma zajęć i praktyk) oraz studiów we współpracy z organem nadającym uprawnienie do wykonywania określonego zawodu, organem przeprowadzającym postępowanie egzaminacyjne w ramach uzyskiwania uprawnień do wykonywania zawodu, organem samorządu zawodowego, organizacją gospodarczą lub organem rejestrowym. Pracodawcy mogą współtworzyć programy studiów, wspólnie z uczelnią organizować praktyki, prowadzić zajęcia teoretyczne i praktyczne dla studentów, a także opiniować jej kierunek rozwoju. Uczelnie powinny wykorzystywać swoje położenie i bliskie kontakty z otoczeniem społeczno-gospodarczym w celu aktywnego uczestniczenia w rozwoju gospodarczym regionu i kraju. Poprzez odpowiednie kształtowanie oferty dydaktycznej powinny szybko i elastycznie reagować na potrzeby rozwoju gospodarczego i rynku pracy, zapewniając swoim absolwentom warunki do podjęcia pracy zawodowej, przy uwzględnieniu założeń strategii rozwoju regionu. Studia dualne w opisanym powyżej formacie są obecnie realizowane np. w obszarze innowacyjnych technologii, czy inżynierii produkcji w przemyśle 4.0.
Podczas studiów studenci uzyskują nie tylko wiedzę i umiejętności zawodowe, ale również kompetencje interpersonalne i społeczne, aby mogli sprawnie rozpocząć aktywność zawodową niezależnie od kierunku ukończonych studiów, a także planować własny rozwój. Dynamiczny rozwój gospodarki opartej na wiedzy i zmieniające się potrzeby rynku pracy wymagają stałego podnoszenia kompetencji i kwalifikacji pracowników. Absolwenci studiów powinni uzyskiwać efekty uczenia się stanowiące podstawę do dostosowywania swojej ścieżki rozwoju zawodowego do dynamicznych zmian na rynku pracy i efektywnego jej planowania, w tym zarówno podnoszenia swoich kwalifikacji/ umiejętności zawodowych, jak i przekwalifikowania się/ zdobywania nowych umiejętności zawodowych.
W takie zapotrzebowanie wpisują się m. in. prowadzone przez uczelnie studia podyplomowe i inne formy kształcenia (np. kursy, szkolenia). Ponadto uczelnie zawodowe mogą również prowadzić kształcenie specjalistyczne, które stanowi pomost pomiędzy edukacją prowadzoną w systemie oświaty a edukacją w systemie szkolnictwa wyższego i nauki oraz umożliwia przygotowanie (w krótkim czasie) wyspecjalizowanych pracowników w różnych dziedzinach. Prowadzone przez uczelnie konsultacje z otoczeniem społeczno-gospodarczym wykazały duże zainteresowanie pozyskaniem przez pracodawców specjalistów, którzy ukończyliby taką formę kształcenia. Tym samym może to być etap kształcenia, który przyczyni się do zmniejszenia niedopasowania kompetencyjnego, a jednocześnie w krótkim czasie pozwoli przygotować wyspecjalizowanych pracowników do podjęcia nowych wyzwań zawodowych.
Ponadto Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego współpracuje ze środowiskiem akademickim w zakresie możliwości uruchomienia programu wsparcia dla realizacji doktoratów w obszarze nauk podstawowych AI. Innym narzędziem wsparcia jest IDEAS NCBR - Centrum badawczo-rozwojowe działające w obszarze sztucznej inteligencji, którego misją jest wspieranie rozwoju tej technologii w Polsce poprzez tworzenie platformy łączącej środowiska akademickie i biznesowe. Jego oferta skierowana jest do podmiotów tworzących system szkolnictwa wyższego i nauki, naukowców, studentów i stażystów, a także biznesu i zawiera m.in. granty, oferty pracy i staże.
Uprzejmie informuję, iż zakres pytań 4-6 pozostaje poza właściwością Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Nauki
Maria Mrówczyńska
Podsekretarz Stanu