w sprawie dostosowywania struktury kompetencji do wymogów dynamicznie zmieniającego się rynku pracy
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 25-06-2024
Szanowny Panie Pośle,
przekazuję wyjaśnienia dotyczące dostosowywania struktury kompetencji do wymogów dynamicznie zmieniającego się rynku pracy.
Odnosząc się do pytania dotyczącego planów nauczania w szkołach i instytucjach edukacyjnych, które uwzględniają dynamiczne potrzeby rynku pracy i wspierają zdobywanie nowej wiedzy przez całe życie uprzejmie informuję, że w procesie kształcenia zawodowego są podejmowane działania wspomagające rozwój każdego uczącego się, stosownie do jego potrzeb i możliwości, ze szczególnym uwzględnieniem indywidualnych ścieżek edukacji i kariery, możliwości podnoszenia poziomu wykształcenia i kwalifikacji zawodowych oraz zapobiegania przedwczesnemu kończeniu nauki. Elastycznemu reagowaniu systemu kształcenia zawodowego na potrzeby rynku pracy, jego otwartości na uczenie się przez całe życie oraz mobilności edukacyjnej i zawodowej absolwentów ma służyć wyodrębnienie kwalifikacji w poszczególnych zawodach szkolnictwa branżowego oraz stworzenie uczniom warunków do uzyskiwania dodatkowych umiejętności zawodowych, dodatkowych uprawnień zawodowych lub kwalifikacji rynkowych funkcjonujących w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji.[1]
Kształcenie zawodowe odbywa się zgodnie z podstawami programowymi kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego, określonymi w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego[2]. Nauczyciel lub zespół nauczycieli prowadzących kształcenie zawodowe w danym zawodzie opracowują program nauczania zawodu, który do użytku szkoły dopuszcza jej dyrektor[3]. Program nauczania musi obejmować treści nauczania określone w podstawie programowej kształcenia w danym zawodzie, ale może również obejmować treści wykraczające poza zakres treści nauczania ustalonych dla danego zawodu w podstawie programowej.
Zgodnie z przepisami § 4 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół[4], godziny stanowiące różnicę między sumą godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia zawodowego określoną w ramowym planie nauczania dla danego typu szkoły a minimalną liczbą godzin kształcenia zawodowego dla kwalifikacji wyodrębnionych w zawodzie, określoną w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego, dyrektor szkoły może przeznaczyć na: przygotowanie uczniów do uzyskania dodatkowych umiejętności zawodowych związanych z nauczanym zawodem, lub przygotowanie do uzyskania kwalifikacji wolnorynkowej lub sektorowej funkcjonującej w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji, związanej z nauczanym zawodem, lub przygotowanie do uzyskania dodatkowych uprawnień zawodowych przydatnych do wykonywania nauczanego zawodu, lub na prowadzenie zajęć uzgodnionych z pracodawcą. Oczywiście godziny te może również przeznaczyć na realizację treści nauczania określonych w podstawie programowej kształcenia w danym zawodzie.
System oświaty zapewnia powszechną dostępność do uczenia się przez całe życie poprzez systemowe połączenie (od 2012 roku) szkolnictwa dzieci i młodzieży oraz kształcenia ustawicznego osób dorosłych w zakresie kształcenia zawodowego w formach pozaszkolnych (na kwalifikacyjnych kursach zawodowych, kursach umiejętności zawodowych, a od 2024 roku także na branżowych szkoleniach zawodowych). Istnieje również możliwość potwierdzania kwalifikacji uzyskanych na bazie doświadczenia zawodowego (eksternistyczne egzaminy zawodowe[5]). Przewidziano stosowne mechanizmy skłaniające szkoły i placówki do harmonizowania swojej działalności z rynkiem pracy:
Biorąc pod uwagę powyższe, szkoły prowadzące kształcenie w zawodach szkolnictwa branżowego uwzględniają dynamiczne zmiany na rynku pracy oraz zapotrzebowanie na umiejętności zawodowe na lokalnym rynku pracy, jak również kształtują umiejętność uczenia się przez całe życie.
W celu m.in. promowania kultury uczenia się przez całe życie w społeczeństwie, w ramach naboru „Zbudowanie systemu koordynacji i monitorowania regionalnych działań na rzecz kształcenia zawodowego, szkolnictwa wyższego oraz uczenia się przez całe życie, w tym uczenia się dorosłych” (KPO, Inwestycja A3.1.1.) zabezpieczono środki w łącznej wysokości 344 mln zł na działania 16 województw, które będą prowadzone do czerwca 2026 r.
Ponadto, w ramach projektu Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji realizowanego we współpracy z MEN pn. „Rozwój współpracy i koordynacji w zakresie uczenia się przez całe życie”, przewidziano alokację 19 mln zł w ramach PO FERS na działania wspierające koordynację polityki uczenia się przez całe życie na szczeblu centralnym i regionalnym w latach 2024-2028.
Należy zaznaczyć, że powyższe projekty zainicjowane przez MEN obejmują koordynację działań podejmowanych przez wiele instytucji publicznych w celu promowania kultury uczenia się przez całe życie w społeczeństwie. Wysokość środków publicznych przeznaczanych na wszystkie działania w obszarze uczenia się przez całe życie (m.in. działania o charakterze edukacyjnym i promującym uczenie się prowadzone przez ministerstwa oraz ich jednostki podległe i nadzorowane, urzędy pracy i inne instytucje rynku pracy, działania podejmowane przez jednostki samorządu terytorialnego – w tym w ramach Programów Regionalnych, działania szkół wyższych w ramach trzeciej misji uczelni) jest wielokrotnie wyższa. Oszacowanie tych środków będzie przedmiotem badań w ramach przeglądu śródokresowego Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030.
Odnosząc się do kwestii, jakie modele współpracy lub inicjatywy publiczno-prywatne są planowane w celu skuteczniejszego dostosowania struktury edukacji do wymogów rynku pracy uprzejmie informuję.
Zmiany w kształceniu zawodowym zapoczątkowane od 1 września 2019 r. miały na celu dostosowanie tego kształcenia do potrzeb rynku pracy oraz wzmocnienie współpracy z pracodawcami na poziomie krajowym oraz na poziomie szkół poprzez m.in. wprowadzenie przepisami ustawowymi obowiązkowej współpracy szkół prowadzących kształcenie w zawodach z pracodawcami[7]. Współpraca ta polega w szczególności na:
Ponadto przedstawiciele pracodawców uczestniczą w pracach nad opracowaniem projektów podstaw programowych kształcenia w nowowprowadzanych zawodach szkolnictwa branżowego.
Obecnie planowane są prace w Ministerstwie Edukacji Narodowej nad przeglądem i modyfikacją podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego, w szczególności w zakresie dostosowania kształcenia w tych zawodach do zmian technologicznych wynikających z transformacji cyfrowej i ekologicznej. Prace te zostaną poprzedzone konsultacjami z przedstawicielami organizacji branżowych właściwych dla poszczególnych dziedzin zawodowych i zawodów, w trakcie których poddane zostaną dyskusji m.in. propozycje zmian w zawodach. Konsultacje z przedstawicielami organizacji branżowych planowane są od września br.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 611).
[2] Dz. U. z 2019 r. poz. 991, z późn. zm.
[3] Art. 22a ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750).
[4] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 maja 2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania (Dz. U. poz. 781).
[5] Art. 10 ust. 3 ustawy o systemie oświaty.
[6] Art. 68 ust. 7 pkt 1 i art. 168 ust. 5a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737).
[7] Art. 68 ust. 7 pkt 2 i ust. 7c ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.