w sprawie wstrzymania likwidacji Stacji Badawczej Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w Kosewie Górnym
Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek
Warszawa, 16-01-2024
Szanowna Pani Poseł,
uprzejmie informuję, że zgodnie z art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz.U. z 2020 r. poz. 1796) (dalej: „ustawa o PAN”) pomocnicze jednostki naukowe Akademii tworzy, łączy, dzieli, reorganizuje i likwiduje Prezydium Akademii na wniosek Prezesa Akademii, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego i nauki.
Stacja Badawcza im. Profesora Andrzeja Malczewskiego w Kosewie Górnym jest placówką badawczą likwidowanego Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Prezydium Polskiej Akademii Nauk, po dokonaniu szczegółowej oceny kondycji finansowej i potencjału badawczego Instytutu, na posiedzeniu w dniu 24 stycznia 2023 r. podjęło uchwałę nr 4/2023 w sprawie likwidacji Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego Polskiej Akademii Nauk, z siedzibą w Warszawie. Instytut w ewaluacji jakości działalności naukowej za lata 2017-2020, przeprowadzonej przez Ministerstwo Edukacji i Nauki otrzymał kategorię C. Podjęcie uchwały o likwidacji Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego PAN było poprzedzone ocenami okresowymi przeprowadzonymi przez Radę Kuratorów Wydziału II Nauk Biologicznych i Rolniczych PAN w latach 2012, 2016 i 2020 oraz zostało uzgodnione z Ministerstwem Edukacji i Nauki.
W dniu 11 lipca 2023 r. Prezes PAN powołał komisję ds. zagospodarowania mienia Stacji Badawczej w Kosewie Górnym (Decyzja Nr 40/2023 Prezesa Polskiej Akademii Nauk), będącej komórką organizacyjną Instytutu Parazytologii Polskiej Akademii Nauk w likwidacji. W dniu 16 sierpnia br. Komisja przedstawiła obszerny raport, w którym podała szereg alternatywnych rozwiązań. W rekomendacjach podano: „Komisja, …, rekomenduje przekazanie w całości majątku pozostałego po likwidowanym Instytucie Parazytologii, a znajdującego pod opieką Stacji Badawczej w Kosewie Górnym w zarząd Polskiej Akademii Nauk Ogrodowi Botanicznemu – Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej w Powsinie. … Kierunek prowadzonej na tym terenie działalności powinien w większym stopniu uwzględniać walory i potencjał przyrodniczy tego terenu i powinien przygotować warunki do zintegrowania terenów znajdujących się obecnie w dzierżawie (głównie tereny w Baranowie). Długoterminowym celem tych działań powinno być dążenie do przygotowania wysokiej jakości terenów przyrodniczych o charakterze ekstensywnego gospodarstwa łąkarskiego. Działania te powinny prowadzić do stworzenia przyrodniczo-kulturowego rdzenia przyszłego Mazurskiego Parku Narodowego. Zdaniem Komisji zadanie to w najlepszym stopniu może być zrealizowane pod egidą Polskiej Akademii Nauk i może stać się ważnym narzędziem promującym Akademię jako instytucję aktywnie (na bazie majątku znajdującego się w jej zarządzie) prowadzącą działania zmierzające do zwiększenia potencjału różnorodności biologicznej naszego kraju, aktywnie uczestniczącej w procesie mitygacji zmian klimatycznych oraz w praktyce przyczyniającą się do ochrony gleb oraz zwiększenia potencjału retencyjnego obszarów rolnych.” Komisja nie rekomendowała likwidacji stada zwierząt.
W oparciu o raport Komisji, Prezes PAN podjął decyzję o przekazaniu terenu Stacji Badawczej wraz z mieniem ruchomym, nieruchomym oraz inwentarzem żywym (nie wchodzi w skład mienia w księgach rachunkowych) w zarządzanie Ogrodowi Botanicznemu - Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej PAN.
Akademia będzie dbała o dobrostan zwierząt w stacji agroekologicznej i nie zamierza ich uśmiercać. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że stado w warunkach wielkopowierzchniowej hodowli zagrodowej powiększa swoją liczebność o ok. 20% rocznie. Po jesiennym rykowisku, do zagród zimowych może powrócić nawet ponad 600 szt. zwierząt. Oczywistym jest, że stado musi być redukowane o roczne przyrosty naturalne oraz być może o część stada bazowego. W tym celu są prowadzone rozmowy z nadleśnictwami Lasów Państwowych oraz z hodowcami jeleniowatych. Nadwyżki stada będą zbywane lub przekazywane jedynie zarejestrowanym i sprawdzonym podmiotom, w warunkach humanitarnych.
Ponadto pragnę zauważyć, że wszelkie okoliczności budzące niepokoje społeczne pojawiły się kilka miesięcy po uzgodnieniu uchwały nr 4/2023 w sprawie likwidacji Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego Polskiej Akademii Nauk. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie posiada kompetencji do wstrzymania przedmiotowej likwidacji.
W kwestii finansowania Polskiej Akademii Nauk proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia:
Polska Akademia Nauk - jako korporacja, finansowana jest w ramach odrębnej części budżetowej, tj. cz. 67- PAN.
W roku 2015 Akademia wydatkowała kwotę 77.877 tys. zł, co stanowiło 99,8% przyznanych środków w kwocie 78.061 tys. zł, natomiast w latach 2021-2022 kwoty wydatkowane wyniosły odpowiednio:
W zakresie roku 2023 Ministerstwo nie dysponuje jeszcze rocznym rozliczeniem dotacji przekazanych Akademii, niemniej z zaplanowanych na rok 2023 środków w kwocie 110 894 tys. zł, zgodnie z zapotrzebowaniem, Akademii przekazano kwotę 110 599 tys. zł, tj. 99,7% planu.
Kwota wydatków zaplanowanych w części 67-PAN, zgodnie z projektem ustawy budżetowej na rok 2024, wynosi 122.083 tys. zł.
Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że Stacja Badawcza w Kosewie Górnym funkcjonowała w strukturze Instytutu Parazytologii im. Witolda Stefańskiego Polskiej Akademii Nauk, który jako podmiot wpisany do rejestru instytutów naukowych Polskiej Akademii Nauk, posiadał osobowość prawną i działał we własnym imieniu oraz na własny rachunek.
Finansowanie Instytutu Parazytologii PAN z budżetu państwa w roku 2015 realizowane było w ramach przekazywanych dotacji :
Natomiast w latach 2021-2023 z uwagi na zmiany wprowadzone ustawą - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce Instytut finansowany był w ramach subwencji dla podmiotów szkolnictwa wyższego i nauki na utrzymanie i rozwój potencjału badawczego.
Wysokość subwencji w poszczególnych latach wyniosła:
Ponadto w roku 2023 Instytutowi Parazytologii PAN umorzono niepodatkową należność budżetu państwa (subwencję pobraną w nadmiernej wysokości) w kwocie 573.850 zł .
Z uwagi na likwidację Instytutu Parazytologii z dniem 31.12.2023 r., podmiot utracił prawo do finansowania w roku 2024.
Z wyrazami szacunku,
Dariusz Wieczorek
Minister Nauki