w sprawie podjęcia pilnych działań interwencyjnych dotyczących nieprawidłowości w Uniwersytecie Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego Maria Mrówczyńska
Warszawa, 01-07-2024
Szanowny Panie Marszałku,
na wstępie pragnę zapewnić, iż w ramach sprawowanego nadzoru nad uczelniami, sygnały wpływające do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczące możliwych nieprawidłowości w funkcjonowaniu Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, zwanego dalej: „UKEN”, są na bieżąco monitorowane. Informacje przedstawiane w wystąpieniach kierowanych do resortu są brane pod uwagę w bieżącej ocenie działań organów UKEN, jak również zostaną wykorzystane przy analizie możliwych do podjęcia przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki ewentualnych działań nadzorczych.
Ad 1.
Uprzejmie informuję, iż w chwili obecnej nie jest prowadzona kontrola w UKEN na podstawie art. 427 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r., poz. 742 z późn. zm.), zwanej dalej: „ustawa PSWN”.
Ad 2.
W odniesieniu do kwestii dotyczących tegorocznych wyborów na funkcję rektora UKEN na kadencję 2024-2028 pragnę w pierwszej kolejności podkreślić, że organem właściwym w sprawach wyborów w UKEN jest Uczelniana Komisja Wyborcza UKEN (dalej: „UKW”). Do jej zakresu kompetencji – stosownie do § 109 statutu UKEN[1] – należy m.in. organizacja i przeprowadzanie wyborów rektora, rozpatrywanie protestów, skarg i uwag związanych z wyborami, stwierdzanie ważności dokonanych czynności wyborczych. Jak wynika z akt, właściwa w sprawie UKW rozpatrzyła wniesione do niej przez członków społeczności akademickiej protesty wyborcze, odnosząc się do podniesionych w nich zarzutów.
UKW ustosunkowała się m.in. do zarzutów dotyczących zmian dokonanych w regulaminie wyborczym czy użytej w wyborach karty do głosowania. W odniesieniu do pierwszego z ww. zarzutów wyjaśniła, że podczas posiedzenia Senatu zwołanego w dniach 27.11. oraz 18.12.2023 r. Przewodniczący UKW przedstawił kalendarz wyborczy i przyjęte zasady wyborów w UKEN, które ujęto w sprecyzowanych regulaminach wyborczych. UKW podkreślała, iż uwagi zgłoszone przez senatorów oraz przedstawicieli związków zawodowych zostały przez UKW rozważone i w zdecydowanej części uwzględnione, a ostatecznie wszystkie regulaminy wyborcze zostały przyjęte i uchwalone przez Senat UKEN wymaganą większością głosów. Ustawa PSWN "odgórnie" zabezpiecza tylko liczbę elektorów studenckich i doktoranckich – przesądzając, że ma ich być nie mniej niż 20% całego składu kolegium elektorów, co zostało spełnione. Jednocześnie UKW m.in. zwróciła uwagę, że w dniu 29.01.2024 r. rozpoczęło się zgłaszanie kandydatów na elektorów, później w 7 okręgach wyborczych odbyły się wybory elektorów i wybory do Senatu UKEN, które zakończyły się 8.02.br. Na tym etapie nie wniesiono żadnych protestów ze strony społeczności akademickiej. Natomiast w odniesieniu do zarzutów dotyczących użytej w wyborach na funkcję rektora karty wyborczej UKW wyjaśniła m.in., że umieszczenie na karcie opcji „wstrzymuję się” umożliwiło wyrażenie woli braku poparcia dla kandydata. UKW zwracała również uwagę, że podczas przeprowadzonych 21.03.br. wyborów Przewodniczący UKW poinstruował elektorów, jak należy głosować, jeżeli nie popiera się kandydata, a ponadto tuż przed głosowaniem jeden z elektorów oraz członek wybranej Komisji Skrutacyjnej również wyraźnie podkreślił, że jeżeli nie popiera się kandydata należy zaznaczyć krzyżyk przy opcji „wstrzymuję się". Stosownie do art. 24 ust. 3 ustawy PSWN wybór rektora jest dokonywany bezwzględną większością głosów. W tym zaś świetle, skoro do wyboru rektora wymagane jest uzyskanie większej liczby głosów „za” niż głosów „przeciw” i wstrzymujących się, to nieumieszczenie na karcie do głosowania opcji „przeciw” (lub „nie”) jest irrelewantne dla wyniku przeprowadzonego w dniu 21.03.br. głosowania.
Odnosząc się do zarzutu doprowadzenia przez Rektora do wyeliminowania z ubiegania się o funkcję rektora jedynego kontrkandydata informuję, że stosownie do przepisów ustawy PSWN kandydatów na rektora uczelni publicznej wskazuje rada uczelni, po zaopiniowaniu przez senat (art. 18 ust. 1 pkt 5), a także inne uprawnione do tego podmioty określone w statucie (art. 34 ust. 1 pkt 1). Oznacza to, że rada uczelni posiada ustawowe uprawnienie do wskazywania kandydatów na rektora, zaś inne podmioty mogą uzyskać takie uprawnienie, jeżeli zostanie im ono przypisane w statucie danej uczelni. Jeżeli w statucie nie określono takich podmiotów, należy przyjąć, że wyłącznie rada uczelni posiada kompetencję do wskazywania, po zaopiniowaniu przez senat, kandydatów na rektora. Jednocześnie art. 18 ust. 1 pkt 5 ustawy PSWN nie wskazuje na rodzaj opinii senatu i jednocześnie opinia ta (pozytywna lub negatywna) nie jest wiążąca dla rady uczelni. Statut (§ 30 pkt 6) oraz regulamin wyborczy[1] przewiduje tylko jeden podmiot uprawniony do wskazywania kandydatów na rektora, tj. Radę Uczelni, dalej „RU”. Natomiast podmioty określone w pkt 11 ww. regulaminu są uprawnione jedynie do wskazywania kandydatów na kandydatów. W wyniku dwóch odrębnych tajnych głosowań przeprowadzonych na posiedzeniu RU w dniu 11.03.2024 r. tylko jeden z kandydatów uzyskał większość głosów wymaganą do podjęcia uchwały o wskazaniu go jako kandydata na rektora UKEN. W świetle powyższych uwarunkowań prawnych i faktycznych, decyzja o wskazaniu przez RU jako kandydata na rektora wyłącznie prof. Piotra Borka mieściła się w granicach obowiązujących przepisów prawa.
W związku z pytaniem o etap rozpatrywania przez MNiSW wniosków i skarg zgłaszanych przez pracowników UKEN dotyczących możliwych nieprawidłowości podczas tegorocznych wyborów rektora UKEN, m.in. wyszczególnionych w pkt 2 przedmiotowej interpelacji, informuję, że resort analizuje sytuację w UKEN na podstawie oraz w granicach określonych ustawą PSWN i aktualnie jest w trakcie rozpatrywania wszystkich zaadresowanych do Ministra Nauki wystąpień, w których sformułowano zastrzeżenia względem procesu wyborczego. Natomiast odnosząc się do prośby o udostępnienie nagrania audio z posiedzenia RU z dnia 11.03.br. wskazuję, że z przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej[2], ustawy PSWN ani przepisów Regulaminu RU[3] nie wynika obowiązek sporządzania nagrań rejestrujących przebieg posiedzenia RU (zob. § 3 ust. 5 Regulaminu RU), co mogłoby oznaczać, że nagrania te mają charakter pomocniczy i wewnętrzny, nie stanowiąc w istocie informacji publicznej (por. wyrok WSA w Olsztynie z 16.12.2014 r., II SAB/Ol 157/14; wyrok WSA w Krakowie z dnia 13.04.2017 r., II SAB/Kr 221/16). Jednocześnie należy odnotować, że Minister zwrócił się o przekazanie ww. nagrania do Przewodniczącego RU na podstawie art. 427 ust. 1 ustawy PSWN. Natomiast w statucie ani Regulaminie RU nie dostrzegł regulacji stanowiących o udostępnianiu takich nagrań. Określenie zasad i trybu funkcjonowania RU mieści się w zakresie autonomii uczelni.
Przedstawiając powyższe, a także w związku ze stwierdzeniami dotyczącymi braku reakcji resortu w trakcie ww. wyborów oraz prośbą wskazaną w pkt 1 lit. b przedmiotowej interpelacji uprzejmie wskazuję, że mając na uwadze wpływające do MNISW sygnały wskazujące na możliwe nieprawidłowości w trakcie ww. procesu wyborczego na funkcję rektora UKEN, Minister Nauki w ramach czynności nadzorczych:
1) uwzględniając informacje dot. ograniczenia możliwości kandydowania oraz wynikające z obowiązujących przepisów uwarunkowania, zwrócił się do Przewodniczącego RU m.in. z apelem o dochowanie najwyższej staranności, aby proces wyborów rektora UKEN przebiegał w sposób gwarantujący ich demokratyczne przeprowadzenie;
2) zwrócił się do Przewodniczącego RU o stanowisko w sprawie podnoszonych zarzutów dot. przebiegu posiedzenia RU w dniu 11.03.br., a także o przesłanie wszelkich niezbędnych dokumentów w sprawie, w tym np. uchwał RU podjętych na ww. posiedzeniu;
3) wystąpił do UKW o przekazanie całej dokumentacji związanej z przebiegiem procesu wyborczego w UKEN, a także wszystkich zgłoszonych do UKW w odniesieniu do wyborów w UKEN protestów wyborczych lub zastrzeżeń do przebiegu wyborów, wraz z udzielonymi na nie przez UKW odpowiedziami rozstrzygającymi.
Jednocześnie należy mieć na względzie, że przeprowadzanie w uczelni wyborów należy do sfery jej autonomii. Wybory w uczelniach odbywają się na podstawie przepisów ustawy PSWN, statutów i ewentualnie regulaminów wyborczych. Podstawowe kwestie dotyczące procedury wyboru określa ustawa PSWN, która ma pierwszeństwo stosowania przed przepisami statutu. Z uwagi na ogólne dyspozycje niektórych regulacji ustawy PSWN, statuty uczelni w sposób różny regulują kwestie procedury wyborczej, sposób powoływania czy wybierania organów, ustalania dodatkowych wymagań przewidzianych dla rektora, czy też wskazywania kandydatów na rektora. Wymaga podkreślenia, że minister może podejmować rozstrzygnięcia dotyczące uczelni tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie (art. 9 ust. 5 ustawy PSWN). W szczególności do zakresu kompetencji ministra nie należy przeprowadzanie wyborów w uczelniach czy ich zawieszanie. Jednocześnie minister nie działa na wniosek – pisma żądające określonych działań są traktowane jako sygnał w sprawie, a do kompetencji ministra należy samodzielna ocena w zakresie skorzystania z uprawnień wynikających ustawy, której dokonuje po szczegółowym zbadaniu sprawy (zob. wyrok SN z 12.02.1998 r., sygn. akt. III ZP 46/97, OSNP 1998, nr 13, poz. 384, WSA w Warszawie z 10.10.2018 r. sygn. akt II SA/Wa 225/18). Ponadto, w związku z prośbą o wyjaśnienie, dlaczego Minister nie zwrócił się do UKW o przesunięcie terminu wyborów rektora do czasu zakończenia postępowania wszczętego w ramach uprawnień kontrolnych, tak jak to zrobiła Ministra Zdrowia w przypadku Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wyjaśniam, że statut UKEN określa procedurę umożliwiającą unieważnianie przeprowadzonych wyborów. Stosownie do § 109 ust. 7 statutu do zadań i kompetencji UKW należy m.in. wnioskowanie do Senatu UKEN o unieważnianie wyborów, zaś zgodnie z § 111 ust. 3 statutu unieważnienie wyborów stwierdza Senat UKEN na wniosek Rektora lub UKW, przy czym Senat określa termin ponownych wyborów lub podejmuje decyzję o ich nierozpisywaniu. Zatem w razie stwierdzenia przez właściwe podmioty istotnych nieprawidłowości w procesie wyborczym, możliwe byłoby unieważnienie przez właściwy organ UKEN wyborów rektora. Natomiast w dniu 4.04.br. UKW stwierdziła ważność dokonanych czynności wyborczych oraz ważność wyboru rektora. UKW nie jest organem uczelni w rozumieniu przepisów ustawy PSWN, tym samym jej działanie nie podlega nadzorowi ministra w zakresie wynikającym z art. 427 ust. 2 pkt 1 tej ustawy.
Biorąc pod uwagę zaistniałe w określonych przypadkach kontrowersje co do przebiegu procesów wyborczych, obowiązujące regulacje ustawowe w tym zakresie są obecnie przedmiotem analiz pod kątem możliwości wprowadzenia zmian.
Ad 3.
Aktualnie nie jest prowadzone postępowanie w sprawie odwołania rektora UKEN w Krakowie – pana prof. dr. hab. Piotra Borka na podstawie art. 427 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy PSWN.
Sprawa dotycząca Zarządzenia Nr R.Z.0211.22.2023 Rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie z dnia 14 marca 2023 r. w sprawie przeprowadzenia oceny okresowej nauczycieli akademickich w Uniwersytecie Pedagogicznym im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie oraz oceny okresowej pana dr. hab. Piotra Trojańskiego są obecnie przedmiotem wyjaśnień prowadzonych z rektorem uczelni.
Ad 4.
Minister Nauki w piśmie z dnia 22 marca 2024 r. nr DSW-WPS.8015.61.2023. 4 stwierdził, iż sprawa dotycząca oceny okresowej nauczycieli akademickich jest złożona i w pewnym stopniu przyniosła już nieodwracalne skutki.
Wypracowanie optymalnego w zaistniałej sytuacji rozwiązania kwestii przeprowadzania ocen okresowych nauczycieli akademickich należy do rektora współdziałającego w tej sprawie, zgodnie z zaleceniami Ministra Nauki, ze związkami zawodowymi i stosownie do decyzji rektora – innymi podmiotami tworzącymi społeczność Uczelni.
Biorąc powyższe pod uwagę, pismem z dnia 11 czerwca 2024 r. rektor uczelni został ponownie poproszony o przekazanie informacji o podjętych działaniach i uzgodnieniach w powyższej sprawie. W odpowiedzi na to pismo Rektor UKEN wskazał, iż, cyt. „(…) w zakresie uregulowania wewnętrznych przepisów dotyczących przeprowadzania w Uczelni oceny okresowej nauczycieli akademickich, decyzją Nr R.D.0211.30.2023 Rektora z dnia 8 listopada 2023 roku powołany został Zespół ds. opracowania zasad i kryteriów oceny okresowej nauczycieli akademickich (…). Zespół przygotowuje nowe zasady i kryteria oceny, które po wstępnym wypracowaniu zostaną przekazane do szerokich konsultacji społecznych, m.in. z przewodniczącymi rad dyscyplin, dziekanami, dyrektorami instytutów. Po wypracowaniu projektu nowej procedury oraz nowych arkuszy oceny nauczyciela akademickiego, zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, Statutem Uczelni oraz wewnętrznymi dokumentami w zakresie procedowania w Uczelni aktów prawnych, przekazane zostaną one do opinii umocowanych w tym zakresie gremiów, w szczególności związków zawodowych, samorządu studentów, samorządu doktorantów oraz Senatu Uczelni. (…) w najbliższym czasie tj. w bieżącym miesiącu zamierzam wystosować wniosek do podmiotów i gremiów odpowiedzialnych w zakresie procedowania i opiniowania w Uczelni zasad i kryteriów oceny nauczycieli akademickich do przedłożenia opinii i propozycji rozwiązań w zakresie stosowania wewnętrznych regulacji dot. oceny nauczycieli akademickich do czasu wejścia w życie w Uniwersytecie nowych regulacji w przedmiotowym zakresie, które to propozycje zostaną przekazane powołanemu ww. Zespołowi.”.
Ad 5.
Postępowanie nie jest prowadzone na dzień udzielenia odpowiedzi na interpelację.
Ad 6.
W UKEN została przeprowadzona kontrola w zakresie zgodności działania organów uczelni z przepisami prawa i nadanymi uprawnieniami, w latach akademickich 2018/2019, 2019/2020 oraz 2020/2021, z możliwością zasięgania informacji z okresów wcześniejszych, której wyniki wraz z zaleceniami przedstawiono w wystąpieniu pokontrolnym z dnia 22 maja 2023 r., znak DKA-WKS.0915.12.2021.RM. Ww. dokument został opublikowany w BIP MNiSW pod linkiem https://www.gov.pl/attachment/2bf57041-8463-46e2-95b6-6654456a8940. Należy podkreślić, że w ww. kontroli obszary działalności Uniwersytetu podlegające ocenie zostały określone po przeprowadzeniu analizy ryzyka, uwzględniającej m.in. treść skarg dotyczących Uniwersytetu, wpływających do Ministerstwa przed rozpoczęciem kontroli, tj. przed dniem 15 grudnia 2021 r.
W piśmie z dnia 5 stycznia 2024 r. Komisja Międzyzakładowa OZZ „Inicjatywa Pracownicza" przy UKEN i NE poprosiła o zbadanie zgłaszanych na przestrzeni ostatnich 3 lat spraw.
Należy podkreślić, iż przekazywane wcześniej sprawy były rozpatrywane zgodnie z kompetencjami, a także przekazywane – do Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy PSWN, uczelnia jest autonomiczna na zasadach określonych w ustawie. Oznacza to, że organy władzy publicznej mogą podejmować rozstrzygnięcia dotyczące uczelni tylko w przypadkach przewidzianych w ustawach. Minister Nauki jako organ nadzoru wyposażony w określone kompetencje ograniczone zasadą autonomii uczelni, nie jest uprawniony do ingerowania w wewnętrzne procedury organizacji uczelni lub w sprawy dot. zatrudnienia. W świetle postanowień art. 147 ustawy PSWN powstające w uczelniach spory ze stosunku pracy rozstrzygane są przez sądy pracy, natomiast ocena przestrzegania przepisów prawa pracy w całym zakresie oraz prawidłowości czynności związanych z wykonywaniem praw i obowiązków stron stosunków pracy, na mocy ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 97) – dokonywana jest przez Państwową Inspekcję Pracy, która jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy. Niezależnie od powyższego informuję, iż obecnie trwają wyjaśnienia z rektorem uczelni w zakresie skali oraz skutków zgłaszanych naruszeń w kwestiach, m.in. wykonywania czynności z zakresu prawa pracy i prowadzenia polityki kadrowej w UKEN w Krakowie, za które to obszary funkcjonowania uczelni rektor ponosi odpowiedzialność na zasadach określonych w ustawie PSWN oraz w przepisach odrębnych. Po dokonaniu niezbędnych ustaleń będą podejmowane decyzje co do dalszych działań nadzorczych.
Z wyrazami szacunku
Maria Mrówczyńska
Podsekretarz Stanu
[1] Tekst jednolity: załącznik nr 1 do zarządzenia Nr R.Z.0211.43.2023 Rektora UKEN z 27.04.2023 r., dalej „statut”.
[2] Dz. U. z 2022 r. poz. 902.
[3] Tekst jednolity: załącznik do uchwały 8.2023 RU UKEN z dnia 25.10.2023 r