w sprawie zakazu przebywania w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białoruś
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 01-08-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 3259 Pana Posła Adriana Zandberga i grupy Posłów[1] w sprawie zakazu przebywania w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białoruś, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Zakaz przebywania, o którym mowa w interpelacji Państwa Posłów, został wprowadzony rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 czerwca 2024 r. w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi[2].
Wprowadzenie przedmiotowego zakazu wynika z faktu znacznego nasilenia presji migracyjnej na polsko-białoruskim odcinku granicy państwowej. Wspomniana sytuacja utrzymuje się od połowy 2021 r. i dotyczy cudzoziemców z państw wysokiego ryzyka migracyjnego, którzy w zorganizowanych grupach, często kilkudziesięcioosobowych, usiłują przekraczać tzw. zieloną granicę z terytorium Białorusi do Rzeczypospolitej Polskiej. Proceder nielegalnego przekraczania granicy jest organizowany w znacznej mierze przez funkcjonariuszy białoruskich służb, którzy dowożą migrantów w rejon granicy oraz wskazują dogodne miejsca do jej przekroczenia, dodatkowo wyposażając cudzoziemców w narzędzia umożliwiające pokonanie zabezpieczenia granicy (bariery). Migranci często zachowują się w sposób agresywny i atakują polskie patrole. Duże grupy próbują przekroczyć granicę w sposób siłowy, a ich działania są koordynowane i zorganizowane.
Celem wprowadzonej regulacji jest zatem zapewnienie skutecznej realizacji działań przez właściwe służby państwowe na obszarze w strefie nadgranicznej wskazanych stref przylegających do linii granicy państwowej, znajdujących się na terenie gmin w województwie podlaskim. Wprowadzone rozwiązania – poprzez ograniczenie obecności osób postronnych w rejonie działań służbowych – mają zapewnić bezpieczeństwo zarówno tym osobom, pracownikom oraz funkcjonariuszom Policji i Straży Granicznej, a także żołnierzom Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Przedmiotowe rozwiązania mają ponadto ograniczyć aktywność grup przemytniczych ułatwiających proceder nielegalnej migracji.
Natomiast zdecydowanie należy zaprzeczyć, jakoby celem rozporządzenia było sugerowane w pytaniu maskowanie działań. Funkcjonariusze wykonują zadania zgodnie z procedurami i obowiązującymi przepisami prawa. Powołano zespoły ratownicze, a Straż Graniczna współpracuje z organizacjami pomocowymi.
Uprzejmie wyjaśniam także, że w art. 12b ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej[3] został określony katalog osób, których nie dotyczy zakaz, o którym mowa w przedmiotowej interpelacji. Są to m.in.: osoby stale zamieszkujące, prowadzące działalność gospodarczą, wykonujące pracę zarobkową, wykonujące pracę w gospodarstwach rolnych znajdujących się na obszarze objętym zakazem, pobierające naukę lub będące opiekunami osób pobierających naukę na obszarze objętym zakazem, określeni w ustawie krewni ww. osób, którzy sprawują opiekę albo udzielają pomocy w załatwianiu bieżących spraw życia codziennego osobie stale zamieszkującej na obszarze objętym zakazem, a także właściciele lub posiadacze nieruchomości zlokalizowanych na obszarze objętym zakazem.
Ponadto, stosownie do art. 12b ust. 2 tejże ustawy, w uzasadnionych przypadkach właściwy miejscowo komendant placówki Straży Granicznej może zezwolić na przebywanie, na czas określony i na określonych zasadach, na obszarze objętym zakazem, innych osób niż wymienione we wskazanym powyżej katalogu, w szczególności dziennikarzy w rozumieniu art. 7 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe[4].
Nadmieniam również, że rozporządzenie nie wskazuje katalogu osób wyłączonych z obowiązywania zakazu, ponieważ zgodnie z § 118 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej”[5] w rozporządzeniu nie powtarza się przepisów ustawy upoważniającej oraz przepisów innych aktów normatywnych.
Należy zauważyć, że zasięg i zasady obowiązywania strefy buforowej zostały skonsultowane z przedstawicielami samorządu terytorialnego, organizacji humanitarnej Lekarze bez Granic oraz innych organizacji pozarządowych, lokalnymi przedsiębiorcami (głównie branży turystycznej oraz przewodnikami turystycznymi), a także przedstawicielami: Lasów Państwowych, Białowieskiego Parku Narodowego oraz Instytutu Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk. W wyniku konsultacji strefę ograniczono do niezbędnego minimum, tj. 200 m od granicy oraz około 2 km w odcinkach puszczy szczególnie narażonych na usiłowanie nielegalnego przekraczania przez grupy migrantów. Intencją rządu jest zapewnienie bezpiecznej granicy przy jednoczesnym jak najmniejszym negatywnym wpływie na funkcjonowanie społeczności lokalnej.
Pragnę również nadmienić, że do przedsiębiorców oraz rolników świadczących usługi hotelarskie oraz przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą w zakresie gastronomii lub turystyki na obszarze objętym czasowym zakazem przebywania stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 września 2021 r. o rekompensacie w związku z wprowadzeniem stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego oraz części województwa lubelskiego w 2021 r.[6]
W przypadku wystąpienia znacznych kosztów społecznych i gospodarczych Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej wyraziło gotowość uruchomienia, we współpracy z Ministrem Rozwoju i Technologii, środków z Funduszu Rozwoju Regionalnego w celu wsparcia lokalnych przedsiębiorców i niwelowania skutków wprowadzanych rozwiązań.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Pani Poseł Darii Gosek-Popiołek, Pana Posła Macieja Koniecznego, Pani Poseł Pauliny Matysiak, Pani Poseł Doroty Olko, Pani Poseł Joanny Wichy oraz Pani Poseł Marceliny Zawiszy.
[2] Dz. U. poz. 861, dalej – rozporządzenie.
[3] Dz. U. z 2024 r. poz. 388.
[4] Dz. U. z 2018 r. poz. 1914.
[5] Dz. U. z 2016 r. poz. 283.
[6] Dz. U. z 2022 r. poz. 425.