do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra spraw zagranicznych, ministra zdrowia
w sprawie polskich obywateli doznających urazu lub nagłego zachorowania podczas pobytu za granicą, ze szczególnym uwzględnieniem osób w kryzysie bezdomności
Zgłaszający: Kinga Gajewska
Data wpływu: 03-06-2024
Podczas spotkania organizowanego przez polską ambasadę w Domu Polskim w Berlinie zostałam poinformowana, że na 8-10 tys. osób w kryzysie bezdomności w stolicy Niemiec około 40 procent ma obywatelstwo polskie. Znaczna większość z nich ma problemy ze zdrowiem psychicznym, a część z nich chce wrócić do ojczyzny.
Obywatelki i obywatele polscy korzystają z przywileju swobodnego przemieszczania się na obszarze Unii Europejskiej, nie zawsze znajdując na terenie państw członkowskich pracę bądź miejsce stałego zamieszkania. Niektóre osoby poszukują pracy dorywczej, inne przemieszczają się w celach turystycznych albo doświadczają podczas swego pobytu za granicą kryzysu bezdomności. Wiele z tych osób z różnych przyczyn nie posiada tytułu do świadczeń społecznych czy ubezpieczenia zdrowotnego w państwie członkowskim na postawie przepisów o koordynacji. W przypadku doznania urazu lub skutków nagłego zachorowania za granicą, a zwłaszcza utraty przytomności bądź zaburzeń świadomości np. w przebiegu zaburzeń psychicznych zarówno te osoby, jak i niosący im pomoc ludzie borykają się ustawicznie z wieloma problemami wynikającymi z niedoskonałości obowiązujących przepisów polskiego prawa i ich praktycznej realizacji.
Niedoskonałości te sprawiają, że przysługujące tym obywatelkom i obywatelom z art. 68 Konstytucji RP prawo do bezpłatnego uzyskania niezbędnych świadczeń zdrowotnych w kraju jest iluzoryczne wskutek obwarowania niewykonalnymi procedurami (patrz skarga do RPO o sygn. V.7010.43.2023.ETP).
Art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2024 poz.146) stanowi w pkt. 29, że osoby bezdomne wychodzące z bezdomności niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 54 ustawy dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla tych osób nieubezpieczonych jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce ich zamieszkania, potwierdzająca to prawo.
Pytania do Pani Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odpowiadającej za pomoc społeczną osobom doświadczającym kryzysu bezdomności i procedury jej przyznawania:
1. W jaki sposób osoby w kryzysie bezdomności przebywające za granicą – z definicji i istoty pojęcia bezdomności nieposiadające ustalonego miejsca zamieszkania w ogóle – mają przedłożyć dokumenty poświadczające ich miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z literą przepisów art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych?
2. W jaki sposób i do kogo obywatele polscy doświadczający skrajnego ubóstwa i kryzysu bezdomności za granicą (również za granicą nieposiadający miejsca zamieszkania i uprawnień do świadczeń zdrowotnych i pomocy społecznej w państwie członkowskim UE) mają w przypadku nagłego zachorowania za granicą zwrócić się o potwierdzenie prawa do świadczeń?
3. Kto i w jakim trybie ma dopełnić formalności wymaganych przez ustawodawcę w celu wydania przez wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania decyzji w imieniu nieubezwłasnowolnionych obywatelek i obywateli polskich doświadczający za granicą skutków nagłego zachorowania lub urazu skutkującego utratą przytomności, zaburzeniami świadomości bądź innego stanu uniemożliwiającego komunikację? Precyzując, kto i na jakiej podstawie miałby przedłożyć w imieniu nieprzytomnego Polaka przebywającego za granicą dokumenty potwierdzające zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokumenty potwierdzające posiadanie obywatelstwa polskiego, umożliwić przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego czy przedłożyć dokumenty pozwalające na stwierdzenie spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej?
Pytania do Ministra Spraw Zagranicznych odpowiadającego za pomoc konsularną obywatelom polskim za granicą:
1. Czy służby konsularne są upoważnione do wystąpienia z wnioskiem o wydanie dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, tj. o decyzję wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania w kraju w przypadku osoby doświadczającej kryzysu bezdomności za granicą?
2. Czy i w jakim trybie służby konsularne uprawnione są do występowania w imieniu nieubezwłasnowolnionego obywatela polskiego przebywającego za granicą w przypadku długotrwałej utraty przytomności albo zaburzeń świadomości np. wskutek ostrej psychozy czy innych stanów faktycznie uniemożliwiających osobiste zwrócenie się do NFZ?
3. Czy przewidziano w polskim prawie uprawnienia dla służb konsularnych działających w stanie wyższej konieczności, które powzięłyby np. od lekarza prowadzącego wiarygodną wiadomość o utracie przytomności bądź zaburzeniach świadomości obywatela polskiego bądź przyjęłyby oświadczenie od osoby doświadczającej kryzysu bezdomności o tym fakcie z prośbą o pomoc prawną lub pełnomocnictwo?
Pytania do Pani Ministry Zdrowia odpowiadającej za funkcjonowanie NFZ, również w zakresie faktycznej realizacji prawa do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych dla osób w kryzysie bezdomności:
1. Czy istnieje procedura w NFZ umożliwiająca pomoc obywatelom polskim doświadczającym nagłych zachorowań i urazów za granicą, umożliwiająca zarówno pilne poświadczenie uprawnień do świadczeń zdrowotnych, jak i sprawną organizację powrotu chorego do kraju (transportu medycznego) w celu kontynuacji leczenia, rehabilitacji i rekonwalescencji?
2. W jakim trybie przewidziano kontakt ze służbą konsularną, rodziną osoby chorej czy personelem zagranicznych placówek ochrony zdrowia w takich przypadkach?
3. Czy przewidziano w polskim prawie procedury przyjęcia pacjentów z zagranicy, będących obywatelami polskimi, do szpitala właściwego rejonowo względem miejsca zamieszkania bądź ostatniego zameldowania w kraju bądź rejonowej kliniki rehabilitacyjnej? (patrz skarga do RPO o sygn. V.7010.43.2023.ETP)