w sprawie polskich obywateli doznających urazu lub nagłego zachorowania podczas pobytu za granicą, ze szczególnym uwzględnieniem osób w kryzysie bezdomności
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski
Warszawa, 20-06-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 3262 Pani Poseł Kingi Gajewskiej w sprawie polskich obywateli doznających urazu lub nagłego zachorowania podczas pobytu za granicą, ze szczególnym uwzględnieniem osób w kryzysie bezdomności, uprzejmie informuję, co następuje.
1. Czy służby konsularne są upoważnione do wystąpienia z wnioskiem o wydanie dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, tj. o decyzję wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkana w kraju w przypadku osoby doświadczającej kryzysu bezdomności za granicą?
Zgodnie z art. 54 ust. 4 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 146) decyzję potwierdzającą prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osoby nieubezpieczonej (częsty przypadek wśród osób doświadczających kryzysu bezdomności) wydaje wójt (gminy miejsca zamieszkania tej osoby w kraju) – co do zasady - na wniosek świadczeniobiorcy, tj. osoby nieubezpieczonej. Wójt może podjąć wyżej wymienioną decyzję również z urzędu lub na wniosek Narodowego Funduszu Zdrowia (art. 54 ust. 5 ww. ustawy).
Natomiast Konsul RP nie został wyposażony w uprawnienia w tym zakresie na mocy ww. ustawy oraz ustawy Prawo konsularne z 25 czerwca 2015 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1329).
2. Czy i w jakim trybie służby konsularne uprawnione są do występowania w imieniu nieubezwłasnowolnionego obywatela polskiego przebywającego za granicą w przypadku długotrwałej utraty przytomności albo zaburzeń świadomości np. wskutek ostrej psychozy czy innych stanów faktycznie uniemożliwiających osobiste zwrócenie się do NFZ?
Na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy Prawo konsularne, Konsul RP udziela pomocy obywatelowi polskiemu za granicą, w szczególności m.in. w razie ciężkiej choroby. W przypadku osób ciężko chorych – hospitalizowanych (w tym z powodu zaburzeń lub chorób psychicznych) Konsul RP w pierwszej kolejności poszukuje za pośrednictwem organów krajowych (tj. urzędów wojewódzkich i Policji) rodziny chorego w Polsce, która będzie mogła wystąpić do Narodowego Funduszu Zdrowia o przyznanie świadczeń zdrowotnych lub skorzystać z uprawnień wynikających z ubezpieczenia prywatnego osoby chorej (o ile takowe występuje). Na dalszym etapie Konsul RP udziela pomocy rodzinie lub innej osobie reprezentującej chorego w kontakcie z placówką zdrowotną za granicą oraz udziela wyjaśnień na temat przepisów i procedur miejscowych.
Obowiązujące prawo nie przyznaje Konsulowi RP uprawnień do samodzielnego występowania do Narodowego Funduszu Zdrowia o przyznanie świadczeń zdrowotnych.
3. Czy przewidziano w polskim prawie uprawnienia dla służb konsularnych działających w stanie wyższej konieczności, które powzięłyby np. od lekarza prowadzącego wiarygodną wiadomość o utracie przytomności bądź zaburzeniach świadomości obywatela polskiego bądź przyjęłyby oświadczenie od osoby doświadczającej kryzysu bezdomności o tym fakcie, z prośbą o pomoc prawną lub pełnomocnictwo?
W razie utraty przytomności lub w przypadku zaburzeń uniemożliwiających osobie podejmowanie świadomych decyzji, sytuację obywatela polskiego doświadczającego kryzysu bezdomności reguluje przede wszystkim prawo miejscowe. Z reguły – jak w przypadku RFN – prawo miejscowe przewiduje instytucję kuratora reprezentującego interesy chorego. Kurator powoływany jest przez sąd miejscowy po zawiadomieniu przez placówkę medyczną o złym stanie zdrowia chorego i wskazanych powyżej okolicznościach. Konsul po powzięciu informacji o hospitalizacji i ustanowieniu kuratora, poszukuje rodziny chorego w kraju oraz współdziała z ww. podmiotami na rzecz chorego obywatela polskiego.
Ustawa Prawo konsularne z 25 czerwca 2015 r. nie przewiduje natomiast możliwości ustanawiania Konsula RP w roli pełnomocnika obywatela polskiego, ani udzielania porad prawnych. Konsul udostępnić zaś może listę prawników w okręgu konsularnym, w szczególności osób udzielających pomocy prawnej w j. polskim.
Z wyrazami szacunku
z up. Władysław Teofil Bartoszewski
Sekretarz Stanu