w sprawie edukacji dotyczącej relacji z osobami z niepełnosprawnością
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Izabela Ziętka
Warszawa, 30-01-2024
Szanowni Panowie Posłowie,
działalność edukacyjna szkoły określona jest m.in. przez szkolny zestaw programów nauczania i program wychowawczo-profilaktyczny szkoły. Szkolny zestaw programów nauczania oraz program wychowawczo-profilaktyczny szkoły tworzą spójną całość i muszą uwzględniać wszystkie wymagania opisane w podstawie programowej. Ich przygotowanie i realizacja są zadaniem zarówno całej szkoły, jak i każdego nauczyciela.
Kształcenie i wychowanie w szkole podstawowej i ponadpodstawowej sprzyja rozwijaniu postaw obywatelskich, patriotycznych i społecznych uczniów. Zadaniem szkoły jest wzmacnianie poczucia tożsamości narodowej, przywiązania do historii i tradycji narodowych, przygotowanie i zachęcanie do podejmowania działań na rzecz środowiska szkolnego i lokalnego, w tym do angażowania się w wolontariat. Szkoła dba o wychowanie dzieci i młodzieży w duchu akceptacji i szacunku dla drugiego człowieka, kształtuje postawę szacunku dla środowiska przyrodniczego, w tym upowszechnia wiedzę o zasadach zrównoważonego rozwoju, motywuje do działań na rzecz ochrony środowiska oraz rozwija zainteresowanie ekologią.
W procesie kształcenia ogólnego szkoła kształtuje u uczniów postawy sprzyjające ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu i społecznemu, takie jak: uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, wytrwałość, poczucie własnej wartości, szacunek dla innych ludzi, ciekawość poznawcza, kreatywność, przedsiębiorczość, kultura osobista, gotowość do uczestnictwa w kulturze, podejmowania inicjatyw oraz do pracy zespołowej. W rozwoju społecznym bardzo ważne jest kształtowanie postawy obywatelskiej, postawy poszanowania tradycji i kultury własnego narodu, a także postawy poszanowania dla innych kultur i tradycji.
Działalność wychowawcza szkoły należy do podstawowych celów polityki oświatowej państwa. Wychowanie młodego pokolenia jest zadaniem rodziny i szkoły, która w swojej działalności musi uwzględniać wolę rodziców, ale także i państwa, do którego obowiązków należy stwarzanie właściwych warunków wychowania.
Zadaniem szkoły jest ukierunkowanie procesu wychowawczego na wartości, które wyznaczają cele wychowania i kryteria jego oceny. Wychowanie ukierunkowane na wartości zakłada przede wszystkim podmiotowe traktowanie ucznia, a wartości skłaniają człowieka do podejmowania odpowiednich wyborów czy decyzji.
Obecnie w szkołach obowiązują poniższe podstawy programowe kształcenia ogólnego zawarte w przepisach rozporządzeń ministra edukacji narodowej:
Treści nauczania zawarte w ww. przepisach na wszystkich etapach edukacyjnych (w ramach przedmiotów nauczania) dotyczą również edukacji uczniów w zakresie m.in. pomagania osobom z niepełnosprawnością, jak zachowywać się wobec nich oraz o samodzielności tych osób.
Treści te na poszczególnych etapach edukacyjnych sformułowane są w sposób następujący:
W ramach edukacji społecznej uczeń: stosuje pojęcia: porozumienie, umowa; uczestniczy w wyborach samorządu uczniowskiego w klasie, w szkole; wymienia przykłady powstałych w efekcie porozumień i umów grup społecznych, np. stowarzyszenia pomocy chorym i niepełnosprawnym dzieciom, organizacje ekologiczne, a także stowarzyszenia dużych grup społecznych, jak miasta i państwa czy Unia Europejska.
Treści nauczania – wymagania szczegółowe
Wychowanie komunikacyjne. Uczeń: bezpiecznie uczestniczy w ruchu drogowym jako pasażer, pieszy i rowerzysta: przyjmuje postawę szacunku wobec innych uczestników ruchu drogowego, ze szczególnym uwzględnieniem osób z niepełnosprawnościami i starszych.
Kompetencje społeczne. Uczeń: motywuje innych do udziału w aktywności fizycznej, e szczególnym uwzględnieniem osób o niższej sprawności fizycznej i specjalnych potrzebach edukacyjnych (np. osoby niepełnosprawne, osoby starsze).
Życie jako fundamentalna wartość. Uczeń:
Uczeń wyjaśnia znaczenie zasady solidaryzmu i kształtuje postawę solidarności (m.in. na przykładzie relacji do osób niepełnosprawnych).
Treści nauczania - wymagania szczegółowe
I. Uczeń posługuje się dość bogatym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych oraz fonetycznych), umożliwiającym realizację pozostałych wymagań ogólnych w zakresie m.in. następujących tematów:
– zdrowie (np. tryb życia, samopoczucie, choroby, ich objawy i leczenie, niepełnosprawność, uzależnienia, pierwsza pomoc w nagłych wypadkach);
Przyjęcie pozytywnej postawy wobec życia ludzkiego, osób z niepełnosprawnością i chorych; przygotowanie, na podstawie wiedzy i wykształconych umiejętności do poszanowania godności życia ludzkiego i dojrzałego funkcjonowania w rodzinie.
Należy zaznaczyć, że nauczyciele w swoich programach nauczania uszczegóławiają treści obecne w podstawie programowej kształcenia ogólnego[3].
Dodatkowo przepisy prawa oświatowego[4] zobowiązują do podejmowania na zajęciach z wychowawcą tematyki dotyczącej istotnych problemów społecznych: zdrowotnych, prawnych, finansowych, klimatycznych i ochrony środowiska.
Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że z informacji pozyskanej z Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych wynika, że z powodu ograniczonego nakładu i braku środków finansowych na dodruk poradnika pt. „Praktyczny poradnik savoir–vivre wobec osób niepełnosprawnych“ nie jest aktualnie możliwe coroczne realizowanie akcji rozdawania go uczniom w formie papierowej. Natomiast wszystkie zainteresowane osoby mogą zapoznać się bezpłatnie z publikacją w wersji elektronicznej, która jest udostępniona online na stronie biura pełnomocnika[5].
Ponadto informuję, że Ministerstwo Edukacji Narodowej przekaże do wszystkich jednostek systemu oświaty, kuratoriów oświaty i organów prowadzących informacje z zachętą do zapoznania się z publikacją i wykorzystania jej w codziennej pracy.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Izabela Ziętka
Podsekretarz Stanu
[1] Dz. U. 2017 poz. 356 z późn. zm.
[2] Dz. U. 2018 poz. 467 z późn. zm.
[3] Art. 22a ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. 2022 poz. 2230 z późn. zm.).
[4] § 2 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. poz. 639 z późn. zm.).