w sprawie upowszechniania idei transplantacji
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz
Warszawa, 12-07-2024
Szanowna Pani Poseł,
jedną z podstawowych funkcji systemu oświaty jest wspomaganie rodziny w wychowaniu dziecka. W szkole polega ono na wspieraniu dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, wzmacnianym i uzupełnianym przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży.
Celem wychowania jest także tworzenie systemu wartości - fundament życia człowieka, który buduje jego osobowość i kształtuje życie, decyduje, co dla jednostki jest istotne i cenne.
Kształcenie i wychowanie w polskiej szkole służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, przygotowuje do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności.
Najważniejszym celem kształcenia jest umożliwienie integralnego rozwoju biologicznego, poznawczego, emocjonalnego i społecznego ucznia i uczennicy. Ważną rolę w tym zakresie odgrywa edukacja zdrowotna, która przez kształtowanie postaw prozdrowotnych uczniów, wdraża ich do zachowań higienicznych, bezpiecznych dla zdrowia własnego oraz innych osób.
Zestawy celów kształcenia i treści nauczania ustalone w obowiązującej podstawie programowej[1] odnoszą się do ochrony zdrowia uczniów, w tym tematyki transplantacji. Treści nauczania są sformułowane odpowiednio do wieku, możliwości oraz potrzeb poznawczych uczniów na poszczególnych etapach edukacyjnych.
Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły I i II stopnia uwzględnia m.in. treści nauczania dotyczące transplantologii.
Kształcenie i wychowanie w liceum ogólnokształcącym i technikum sprzyja rozwijaniu w uczniach postaw obywatelskich, patriotycznych i społecznych. Szkoła dba o wychowanie młodzieży w duchu akceptacji i szacunku dla drugiego człowieka oraz uczy podejmowania ważnych decyzji. Edukacja zdrowotna rozwija u uczniów empatię na potrzeby innych osób oraz kształtuje postawy dbałości o zdrowie własne i innych ludzi oraz umiejętności tworzenia środowiska sprzyjającego zdrowiu.
Celem kształcenia ogólnego w liceum ogólnokształcącym i technikum jest m.in. zdobywanie umiejętności formułowania samodzielnych i przemyślanych sądów, uzasadniania własnych i cudzych sądów w procesie dialogu oraz rozwijanie wrażliwości m.in. społecznej i moralnej.
Na zajęciach biologii (zakres podstawowy i rozszerzony) uczeń pogłębia znajomość uwarunkowań zdrowia człowieka, w tym rozumie znaczenie poradnictwa genetycznego i transplantologii. W ramach Działu Odporność uczeń wyjaśnia, na czym polega zgodność tkankowa i przedstawia jej znaczenie w transplantologii.
Na zajęciach etyki, w ramach działu Bioetyka, uczeń identyfikuje i rozważa problemy moralne związane m.in. z trwaniem i rozwojem ludzkiego życia (np. transplantacje, inżynieria genetyczna – klonowanie).
Również podstawa programowa kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia uwzględnia treści nauczania dotyczące rozumienia znaczenia poradnictwa genetycznego i transplantologii. Na zajęciach biologii uczeń wyjaśnia, na czym polega zgodność tkankowa, i przedstawia jej znaczenie w transplantologii, a na zajęciach etyki identyfikuje i rozważa problemy moralne związane z trwaniem i rozwojem ludzkiego życia (np. transplantacje, inżynieria genetyczna – klonowanie).
Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły II stopnia - w zakresie etyki - także umożliwia uczniom identyfikowanie i rozważanie problemów moralnych m.in. związanych z trwaniem i rozwojem ludzkiego życia (np. transplantacje, inżynieria genetyczna – klonowanie).
Dodatkowo, rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół[2] określa - w formie katalogu otwartego obszary tematyczne, które wychowawca powinien dodatkowo wzmacniać na zajęciach z uczniami. Celem przepisu jest zaakcentowanie najistotniejszych problemów, które powinny być podejmowane na zajęciach z wychowawcą - w szczególności zdrowotnych, prawnych, finansowych, klimatycznych i ochrony środowiska – związanych z aktualną sytuacją społeczną.
O tym, jakie szczegółowe tematy z zakresu problemów będą omawiane, decyduje wychowawca w ramach realizacji zadań określonych w programie wychowawczo-profilaktycznym szkoły lub placówki, mając na uwadze potrzeby konkretnej grupy uczniów, a także problemy sygnalizowane przez dyrektora szkoły, nauczycieli, rodziców oraz wynikające z aktualnej sytuacji społeczno-zdrowotno-ekonomicznej.
Zagadnienia dotyczące kształtowania postaw prozdrowotnych i zadania wychowawczo-profilaktyczne zgodnie z powyższymi treściami podstawy programowej kształcenia ogólnego powinny być także uwzględnione w programie wychowawczo-profilaktycznym szkoły, który uchwala rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną. Zadania do realizacji w nim zawarte wynikają z obowiązkowej, corocznie dokonywanej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów. Zwiększanie świadomości uczniów o znaczeniu transplantacji i roli dawcy może być jednym z takich zadań.
Ponadto, zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[3] szkoła ma możliwość współpracy ze stowarzyszeniem lub inną organizacją pozarządową (po uzyskaniu pozytywnej opinii rady szkoły i rady rodziców, zgody dyrektora szkoły i uzgodnieniu warunków działalności). Organizacje pozarządowe mogą wspierać działalność wychowawczą i dydaktyczną szkoły.
Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracuje z organizacjami pozarządowymi w zakresie zwiększania świadomości uczniów o znaczeniu transplantacji i roli dawcy. 24 czerwca 2024 r. odbyło się spotkanie w resorcie edukacji z przedstawicielami Fundacji DKMS zajmującej się walką z nowotworami krwi i innymi chorobami układu krwiotwórczego. Podczas spotkania Fundacja przedstawiła swoje działania i projekty, które mają na celu zbudować świadomość społeczną oraz propagować ideę dawstwa szpiku. Obecnie trwa analiza przekazanych materiałów do MEN, przed upowszechnieniem ich w szkołach i placówkach.
Jednocześnie Minister Edukacji planuje wprowadzenie od września 2025 r. nowego obowiązkowego przedmiotu pn. edukacja zdrowotna, który będzie nauczany w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych. Nowy przedmiot będzie obejmować m.in. zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, społecznego i środowiskowego, a także kwestie zdrowego odżywiania, profilaktyki oraz systemu ochrony zdrowia. Podstawa programowa edukacji zdrowotnej jest obecnie przygotowywana przez powołany przez Ministra Edukacji zespół ekspertów, w tym ekspertów zarekomendowanych przez Ministra Zdrowia oraz Ministra Sportu i Turystyki.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu
[1] Podstawę programową dla przedszkoli i szkół podstawowych reguluje rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.); w szkołach ponadpodstawowych stosuje się podstawę programową określoną w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z późn. zm.).
[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 kwietnia 2019 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. poz. 639, z późn. zm.).
[3] Dz. U. z 2024 r., poz. 737.