w sprawie braku powołania się przez rząd RP na zasadę dobrowolności w kontekście paktu migracyjnego
Odpowiadający: minister ds. Unii Europejskiej Adam Szłapka
Warszawa, 03-07-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 3409 Pana Posła Pawła Jabłońskiego w sprawie braku powołania się przez rząd RP na zasadę dobrowolności w kontekście Paktu migracyjnego, poniżej przekazuję odpowiedź w poniższej kwestii.
W grudniu 2023 r. zakończyły się ponad 3-letnie negocjacje Paktu ws. Migracji i Azylu – kompromis polityczny uzyskała Prezydencja hiszpańska. Podczas Prezydencji belgijskiej (8.02.) COREPER przeprowadził analizę ostatecznych tekstów kompromisowych wchodzących w skład Paktu – dokumenty zostały zatwierdzone jako podstawa do porozumienia z PE w I czytaniu (głosowanie QMV, przy sprzeciwie PL). 14 maja br. Rada UE przyjęła Pakt (wciąż przy sprzeciwie Polski), który znajduje się obecnie w fazie implementacji, mającej zakończyć się w ciągu 2 lat, tj. w czerwcu 2026 r.
Na posiedzeniu COREPER 8 lutego 2024 r., podczas analizy tekstów kompromisowych aktów ustawodawczych objętych Paktem o Migracji i Azylu, przedstawiciel Polski zwrócił się do Służb Prawnych Rady (SPR) z wnioskiem o przedstawienie opinii dot. charakteru prawnego relokacji. W odpowiedzi SPR wskazały, że Pakt nie zawiera w sobie elementu obowiązkowych relokacji. Motywy, a także część operacyjna aktów prawnych będących częścią Paktu zapewniają państwom członkowskim swobodę wyboru środków solidarnościowych.
Należy podkreślić, że zawarty w ramach Paktu elastyczny mechanizm obowiązkowej solidarności pozwala na wywiązywanie się ze zobowiązań w tym zakresie poprzez wykorzystanie elementów: 1) relokacji, 2) wkładów finansowych i 3) alternatywnych środków solidarnościowych (np. sprzęt lub personel). W przepisach regulujących ustanowienie przez Radę puli solidarności wskazano, że państwa członkowskie mają pełną swobodę (dobrowolność) wyboru między rodzajami środków solidarności lub mogą wybrać ich kombinację.
Tym samym Pakt nie przewiduje obowiązkowych relokacji, a Polska jako kraj zmagający się z presją migracyjną (przyjęcie w ramach ochrony czasowej obywateli Ukrainy, zjawisko instrumentalizacji migracji na granicy polsko-białoruskiej) może liczyć na zwolnienie jej z uczestnictwa w jakichkolwiek środkach solidarnościowych. W zależności od rozwoju sytuacji migracyjnej nie można też wykluczyć uruchomienia innych instrumentów, określonych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie reagowania na sytuacje kryzysowe i sytuacje spowodowane działaniem siły wyższej w dziedzinie migracji i azylu oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/1147, zmierzających do uzyskania przez Polskę wsparcia ze strony innych Państw Członkowskich.
Rząd RP w koalicji z kilkunastoma państwami członkowskimi pracuje również nad przygotowaniem koncepcji mających stanowić dodatkowe rozwiązania na rzecz ograniczenia nielegalnej migracji do UE, wobec tych zawartych w Pakcie w sprawie Azylu i Migracji, które umożliwiłyby także realizację istotnych z punktu widzenia Polski celów w zakresie bezpieczeństwa granic i ograniczenia nielegalnej migracji, w tym zaadresowania kwestii instrumentalizacji. Pokłosiem tej współpracy jest list do Przewodniczącej Komisji Europejskiej podpisany przez 15 państw, który został wysłany 15 maja br.
Należy zaznaczyć, że m.in. w efekcie powyższej inicjatywy Przewodnicząca KE w liście z dnia 25 czerwca br. ws. migracji przesłanym w związku z Radą Europejską w dniach 27-28 czerwca br. wskazuje na ataki hybrydowe ze strony RU i BY, z którymi mierzą się Finlandia, Polska, Litwa oraz Łotwa i zapowiada wzmocnienie ram prawnych UE, aby zapewnić odpowiednią reakcję nie tylko z perspektywy migracji, ale i bezpieczeństwa.
Z wyrazami szacunku
Adam Szłapka