w sprawie kosztów, jakie ponosi państwo polskie w związku z zapewnieniem pomocy i wsparcia uchodźcom z Ukrainy
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk
Warszawa, 18-07-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 3433 pani poseł Józefy Szczurek-Żelazko w sprawie kosztów, jakie ponosi państwo polskie w związku z zapewnieniem pomocy i wsparcia uchodźcom z Ukrainy, w zakresie właściwości ministra spraw wewnętrznych i administracji (SWiA), uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Wydatki na realizację zadań wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa[1] są finansowane ze środków Funduszu Pomocy[2], utworzonego w celu finansowania lub dofinansowania działań na rzecz pomocy Ukrainie, w szczególności obywatelom Ukrainy dotkniętym konfliktem zbrojnym na terytorium ich kraju, w tym zadań organizowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak i poza nim, a także działań związanych z bezpieczeństwem żywnościowym kraju w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy. Głównym celem funduszu jest wsparcie uchodźców z Ukrainy, którzy znaleźli schronienie w Polsce.
Mając na uwadze fakt, że udzielane przez Polskę wsparcie dotyczy wielu obszarów, zadania wynikające z ustawy pomocowej są realizowane przez różne resorty[3]. Szczegółowe dane w przedmiotowym zakresie posiada Ministerstwo Finansów.
Odnosząc się do zadań realizowanych i koordynowanych przez ministra SWiA, w ramach funduszu wydatkowano następujące środki:
W zakresie pytania dotyczącego środków finansowych, jakie Polska otrzymała z Unii Europejskiej (UE) na pomoc obywatelom Ukrainy na terenie Polski, informuję, że w swojej odpowiedzi koncentruję się tylko na środkach finansowych ukierunkowanych na bezpośrednią pomoc uchodźcom wojennym i będących w gestii ministra SWiA.
Od początku ataku Rosji na Ukrainę są podejmowane prace nad wykorzystaniem środków z europejskich funduszy spraw wewnętrznych 2014-2020 na wsparcie działań związanych z kryzysem uchodźczym. Komisja Europejska (KE) zidentyfikowała ponad 400 mln euro środków, które nie zostały wydane w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji (FAMI) 2014-2020 we wszystkich państwach członkowskich. Ministerstwo SWiA wystąpiło do KE z wnioskiem o możliwość wykorzystania ww. środków, pierwotnie przyznanych w ramach celu Przesiedlenia oraz celu Solidarność Programu Krajowego FAMI 2014-2020, z przeznaczeniem na wsparcie w związku z masowym napływem osób uciekających przed wojną na Ukrainie. W dniu 8 marca 2022 r. KE opublikowała projekt zmiany rozporządzeń dotyczących europejskich funduszy spraw wewnętrznych 2014-2020, który pozwolił na wykorzystanie pozostających w nich środków dzięki wydłużeniu okresu kwalifikowalności o jeden rok oraz uelastycznieniu kwalifikowalności działań, w tym wykorzystanie przez Polskę około 16 mln euro. W konsekwencji wejścia w życie 12 kwietnia 2022 r. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/585[4] wydłużającego okres kwalifikowalności funduszy spraw wewnętrznych, w tym FAMI oraz umożliwiającego wykorzystanie zagrożonych umorzeniem środków wcześniej przeznaczonych na konkretne cele, ministerstwo SWiA ogłosiło dwa nabory wniosków o dofinansowanie projektów:
Ponadto ministerstwo SWiA zwiększyło o 3.377.755,86 zł dofinansowanie i wydłużyło realizację projektu Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej pn.: „Budowanie struktur dla integracji cudzoziemców w Polsce – etap II – pilotaż Centrów Integracji Cudzoziemców“, który rozszerzono o działania mające na celu udzielenie pomocy w czasie kryzysu migracyjnego stanowiącego konsekwencję wojny na Ukrainie. Powyższe środki również pochodzą z części zasobów przysługujących Polsce w związku z wejściem w życie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/585.
Dodatkowo, KE wystąpiła z propozycją, aby budżet UE wniósł wkład w finansowanie kosztów pierwszego przyjęcia i rejestracji uchodźców ukraińskich na łączną kwotę 400 mln euro dla wszystkich krajów członkowskich, w zakresie instrumentu pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych FAMI 2021-2027 oraz Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej (IZGW). W ramach pierwszej transzy Polsce zostały przyznane środki w wysokości 144,6 mln euro. Umowy grantowe podpisano 16 sierpnia 2022 r. Środki z FAMI rozdystrybuowano przez Fundusz Pomocy, zaś w przypadku instrumentu granicznego zostały wykorzystane przez Straż Graniczną na wzmocnienie systemów ochrony na granicy zewnętrznej UE.
Jednocześnie 6 września 2022 r. KE poinformowała stronę polską, że w ramach instrumentu pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych FAMI rozdysponowała kolejne 100 mln euro na siedem państw członkowskich dotkniętych kryzysem związanym z napływem uchodźców z Ukrainy[5]. Polska miała otrzymać z tej puli kwotę 42 mln euro. Wniosek aplikacyjny został złożony 10 października 2022 r. Następnie KE poinformowała o zwiększeniu dostępnej kwoty do 137 mln euro, w tym kwoty dla Polski do 55,5 mln euro bez konieczności zmieniania złożonego wcześniej wniosku. Wskazane środki zostały rozdysponowane za pośrednictwem Funduszu Pomocy.
W dniu 28 czerwca 2023 r. KE ogłosiła nabór wniosków w ramach działania szczególnego (Specific Action) pn.: „Działanie państw członkowskich pod presją – wsparcie działań specjalnych dla Ukrainy“ skierowanego do państw członkowskich narażonych na silną presję migracyjną. Na realizację projektu pn.: „Wspólnie do niezależności“ KE przyznała dofinansowanie w wysokości 19 998 702 euro, w tym na działania merytoryczne – 18 866 700 euro oraz na Pomoc Techniczną – 1 132 002 euro. Natomiast wartość całego projektu, po uwzględnieniu dofinansowania z budżetu państwa, wynosi około 20 963 000 euro.
W ramach ww. projektu beneficjentom ochrony czasowej z Ukrainy, przebywającym w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania, finansowanych z funduszu, zostanie udzielona pomoc mająca na celu usamodzielnienie się oraz opuszczenie ośrodków. Działania będą polegały m.in. na wsparciu w poszukiwaniu mieszkania, organizacji kursów językowych, doradztwie integracyjnym i zawodowym. Oferowana pomoc ma dwojaki charakter, z jednej strony obejmuje wsparcie finansowe polegające na dopłatach do wynajmowanego mieszkania, z drugiej strony – pomoc w integracji społecznej oraz pomoc w uzyskaniu pracy przez indywidualne doradztwo zawodowe oraz finansowanie kursów języka polskiego.
Z poważaniem
z up. Maciej Duszczyk
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. 2024 poz. 167 z późn. zm., dalej ustawa pomocowa
[2] utworzonego na mocy art. 14 ustawy pomocowej, dalej fundusz
[3] m.in.: Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Zdrowia, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
[4] rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/585 z dnia 6 kwietnia 2022 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) nr 514/2014 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz instrumentu na rzecz wsparcia finansowego współpracy policyjnej, zapobiegania i zwalczania przestępczości oraz zarządzania kryzysowego, (UE) nr 516/2014 ustanawiającego Fundusz Azylu, Migracji i Integracji oraz (UE) 2021/1147 ustanawiającego Fundusz Azylu, Migracji i Integracji (Dz. Urz. UE L 112 z 11.4.2022 r., s.1), dalej rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/585
[5] tj. Polskę, Czechy, Bułgarię, Litwę, Łotwę, Estonię i Słowację