w sprawie niezgodnego z prawem wwiezienia przez niemieckich policjantów migrantów z Bliskiego Wschodu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Szczepański
Warszawa, 14-08-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 3465 Pana Posła Jarosława Zielińskiego w sprawie niezgodnego z prawem wwiezienia przez niemieckich policjantów migrantów z Bliskiego Wschodu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uprzejmie informuję co następuje.
Podstawę prawną regulującą możliwość wjazdu niemieckim policjantom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) stanowi Umowa między Rządem Republiki Federalnej Niemiec a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o współpracy służb policyjnych, granicznych i celnych z dnia 15 maja 2014 r.[1] oraz Konwencja wykonawcza do Układu z Schengen[2].
Wyrażenie zgody przez jedną ze stron jest wymagane w przypadku prowadzenia operacji pod przykryciem lub obserwacji transgranicznej. Natomiast w sytuacji zdarzeń nagłych jak np. działania w okolicznościach szczególnego niebezpieczeństwa lub pościgu transgranicznego, jedna strona jest zobowiązana do poinformowania drugiej o takim wydarzeniu.
Jednocześnie należy wskazać, że stosownie do treści art. 36 ust. 2 pkt 5 Umowy „w ramach realizacji Umowy funkcjonariusze na Terytorium drugiej Strony, uprawnieni są do używania pojazdów służbowych, jednostek pływających lub statków powietrznych, w szczególności korzystania z atrybutów pojazdów uprzywilejowanych”.
Odnosząc się do przywołanego w interpelacji incydentu dotyczącego przetransportowania, niezgodnie z obowiązującymi procedurami, grupy cudzoziemców należy wskazać, że polskie służby podjęły natychmiastowe działania, mające na celu wyjaśnienie przedmiotowego zdarzenia.
W dniu 18 czerwca 2024 r. Komendant Główny Straży Granicznej gen. dyw. SG Robert Bagan rozmawiał z Prezydentem Policji Federalnej Niemiec dr. Dieterem Romannem. Szefowie obu służb potwierdzili, że działania funkcjonariuszy niemieckiej Policji Federalnej nie odpowiadały przyjętym procedurom dotyczącym przyjmowania i przekazywania osób przez kraje sąsiednie, a sytuacja miała charakter incydentalny.
Strona niemiecka wyraziła ubolewanie z powodu zaistniałego zdarzenia. Jak zapewnił Prezydent Policji Federalnej, wszyscy kierownicy inspekcji Policji Federalnej w Niemczech zostali pouczeni o tym, że zaistniałe postępowanie nie ma prawa się powtórzyć. Stanowisko w przedmiotowej sprawie przedstawił również Prezydent Dyrekcji Policji Federalnej Niemiec w Berlinie Carsten Glade, wskazując na niedochowanie ustanowionych procedur przez podległych mu funkcjonariuszy.
Z kolei 21 czerwca 2024 r. w Berlinie odbyło się spotkanie, podczas którego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozmawiał m.in. o wspomnianej sytuacji z Minister Spraw Wewnętrznych Niemiec Panią Nancy się nie powtórzą.
Ponadto, podczas ww. spotkania została podjęta inicjatywa o powołaniu grupy roboczej na szczeblu wiceministrów spraw wewnętrznych obu państw, która zapewni możliwość szybkiego i celowanego reagowania na pojawiające się wyzwania, co pozwoli lepiej zarządzać sytuacją na granicy[3].
Jednocześnie informuję, że w sprawie mającego miejsce w dniu 14 czerwca 2024 r. przekroczenia granicy Polski przez obywateli Afganistanu w Osinowie Dolnym jest prowadzone śledztwo o czyn z art. 264 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny[4] przez Prokuraturę Okręgową w Szczecinie. Wskazana Prokuratura powierzyła prowadzenie śledztwa Placówce Straży Granicznej (SG) w Szczecinie.
W odniesieniu do kwestii przewożenia cudzoziemców na teren Polski należy wyjaśnić, że cudzoziemcy są przekazywani na terytorium RP z innych państw członkowskich Unii Europejskiej (UE) na podstawie umów, rozporządzeń oraz porozumień, których stronami są RP i państwo przekazujące. Odesłania cudzoziemców bezpośrednio z terytorium Niemiec na terytorium Polski są realizowane na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (rozporządzenie Dublin III)[5] oraz Porozumienia między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia z dnia 29 marca 1991 r.
Przekazywanie cudzoziemców zarówno na podstawie umowy o readmisji, jak i na podstawie rozporządzenia Dublin III, jest realizowane zgodnie z obowiązującymi procedurami, w taki sam sposób jak w poprzednich latach. Niemieckie służby prowadzące systematyczne kontrole graniczne na granicy polsko-niemieckiej mają również prawo do odmowy wjazdu osobom niespełniającym warunków wjazdu, o których mowa w kodeksie granicznym Schengen[6].
Pragnę jednocześnie poinformować, że w pragmatyce służbowej SG do przekazywania migrantów do Polski z Niemiec dochodzi na podstawie obowiązujących przepisów prawa i umów międzynarodowych, które regulują przedmiotową kwestię w zależności od celu i charakteru pobytu cudzoziemców na terytorium umawiających się stron. We wszystkich przypadkach przekazywanie następuje w wyznaczonym miejscu i czasie, co pozwala na właściwą reakcję oraz przygotowanie do przyjęcia cudzoziemca, a także jego obsługę w ramach posiadanych kompetencji.
Ponadto, aktualna sytuacja wynikająca z wprowadzenia przez stronę niemiecką tymczasowej kontroli granicznej na odcinku z Polską spowodowała zmianę sposobu określania przez służby niemieckie statusu cudzoziemca z osoby przebywającej nielegalnie na ich terytorium na osobę niezaakceptowaną na wjazd do Republiki Federalnej Niemiec. Z uwagi na powyższe ma miejsce zdecydowanie większa liczba tzw. zawróceń, które dotyczą każdej kategorii cudzoziemców, także tych ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej. W każdym takim przypadku, zgodnie z ww. normami prawno–organizacyjnymi, przekazywanie osób na stronę sąsiedniego państwa powinno następować w uzgodnionym każdorazowo miejscu i czasie oraz w połączeniu z weryfikacją tożsamości cudzoziemców i dokumentów, którymi się posługują.
Odnosząc się do przedstawionych w interpelacji danych liczbowych, pragnę poinformować, że w okresie od 1 stycznia do 25 czerwca 2024 r. z Niemiec do Polski przekazano łącznie 349 cudzoziemców, w tym: w ramach readmisji – 213 cudzoziemców, a na podstawie rozporządzenia Dublin III – 136 cudzoziemców.
Jedną z podstaw współpracy z partnerem niemieckim w zakresie przyjęć i przekazań cudzoziemców są procedury readmisyjne realizowane w oparciu o bilateralne Porozumienie między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia, którego sygnatariuszem jest m.in. Polska oraz Republika Federalna Niemiec. Powyższy dokument dotyczy zasad przekazywania zarówno obywateli umawiających się stron, jak i obywateli państw trzecich, którzy nie spełniają lub przestali spełniać obowiązujące warunki wjazdu oraz pobytu na terytorium jednej z umawiających się stron. Porozumienie określa przypadki, które mogą być podstawą do zastosowania procedur readmisyjnych. Kwestie techniczne, w tym katalog dowodów, informacja o terminach czy wymogi dotyczące dokumentowania czynności związanych z przyjęciem/przekazywaniem osób, określa Protokół w sprawie ustalenia technicznych warunków przekazywania osób na granicy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w związku z realizacją Porozumienia między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia z dnia 29 marca 1991 r. i Porozumienia między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Federalnej Niemiec o współpracy w zakresie skutków wynikających z ruchów migracyjnych z dnia 7 maja 1993 r. Zgodnie z wymogami ww. dokumentów oraz przyjętymi zasadami współpracy bilateralnej, procedura readmisji, w tym wykaz dowodów uwiarygadniających wjazd przez granicę polsko-niemiecką, czy też fakt przyjęcia/przekazania osoby, jest dokumentowany przez właściwe jednostki SG w ściśle określony sposób. Przekazanie/przyjęcie osoby z/na terytorium RP odbywa się w ustalonym pomiędzy właściwymi organami Stron miejscu i czasie.
W kontekście przekazań obywateli państw trzecich przez Stronę niemiecką, wskazana procedura ma zastosowanie zarówno do cudzoziemców o uregulowanym, jak i nieuregulowanym statusie prawnym na terytorium RP.
Odrębnym procedurom związanym z przyjmowaniem i przekazywaniem cudzoziemców podlegają obywatele państw trzecich, którzy ubiegają się na terytorium Polski lub innego państwa członkowskiego UE o udzielenie ochrony międzynarodowej. Przyjmowanie/przekazywanie wskazanej grupy osób odbywa się w oparciu o rozporządzenie Dublin III.
Odnosząc się do ostatniej kwestii poruszonej w interpelacji, dotyczącej kontroli na granicy polsko-niemieckiej, należy wskazać, że z dniem 16 października 2023 r. Republika Federalna Niemiec tymczasowo przywróciła kontrolę graniczną na wewnętrznych granicach z Polską, Czechami i Szwajcarią. Powyższa decyzja została podjęta na podstawie art. 25 oraz art. 28 kodeksu granicznego Schengen i była podyktowana wzrostem przekroczeń granicy państwowej wbrew przepisom z RP do Niemiec, szczególnie w okresie sierpień-wrzesień 2023 r. Sytuacja migracyjna wynikała ze spiętrzenia się fal migracyjnych z kierunku wschodniego oraz bałkańskiego. Dla strony niemieckiej granica z Polską należy do najbardziej zagrożonych nielegalną migracją odcinków granic Republiki Federalnej Niemiec. Powyższe przesłanki nie zachodzą na kierunku wjazdowym do RP. W związku z powyższym nie istnieje konieczność tymczasowego przywrócenia kontroli granicznej na podstawie art. 25 oraz art. 28 kodeksu granicznego Schengen na terytorium RP.
Z poważaniem
z up. Wiesław Szczepański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2015 r. poz. 939, dalej: Umowa
[2] Konwencja wykonawcza do układu Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. między Rządami Państw Unii Gospodarczej Beneluxu, Republiki Federalnej Niemiec oraz Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach Schengen z dnia 19 czerwca 1990 r. (Dz. U. UE. L 2000 Nr 239, poz. 19, z późn. zm.)
[3] Grupa robocza pod przewodnictwem wiceministrów spraw wewnętrznych Polski i Niemiec została powołana podczas polsko-niemieckich konsultacji rządowych. Jej pierwsze posiedzenie odbyło się 17 lipca 2024 r. w Szczecinie
[4] Dz. U. z 2024 r. poz. 17, z późn. zm.
[5] Dz. Urz. UE L nr 180, poz. 31
[6] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/399 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (kodeks graniczny Schengen) (Dz. Urz. UE L Nr 77, poz. 1, z późn. zm.).