w sprawie zmian w przepisach prawa ułatwiających funkcjonowanie placówek wychowania pozaszkolnego
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz
Warszawa, 03-09-2024
Szanowny Panie Pośle,
bardzo dziękuję za przesłane propozycje zmian w przepisach prawa mające na celu ułatwienie funkcjonowania placówek wychowania pozaszkolnego. Uprzejmie wyjaśniam, że możliwość zatrudnienia w szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego osób niebędących nauczycielami określa przepis art. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[1]. Definicja pracownika niebędącego nauczycielem – według ustawodawcy – odnosi się również do specjalistów niebędących pracownikami pedagogicznymi zatrudnianymi w placówkach oświatowo-wychowawczych, z wyjątkiem osób, o których mowa w art. 15 ustawy – Prawo oświatowe. Jednak status prawny pracowników niebędących nauczycielami zatrudnionymi w szkołach i placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego określają przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych[2] oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych[3].
Specjaliści niebędący pracownikami pedagogicznymi nie są nauczycielami w rozumieniu przepisów art. 7 ustawy – Karta Nauczyciela z dnia 26 stycznia 1982 r.[4]. Wobec powyższego nie dotyczą ich wymagania kwalifikacyjne oraz prawa i obowiązki skierowane do nauczycieli wynikające z przepisów tej ustawy. Dyrektor placówki ocenia kwalifikacje specjalistów do prowadzenia danych zajęć oraz decyduje o dopuszczeniu ich do pracy z dziećmi i młodzieżą.
Zgodnie z art. 68 ust. 5 ustawy z dnia 14 września 2016 r. – Prawo oświatowe dyrektor szkoły lub placówki jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Oznacza to, że w sprawach zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników szkoły lub placówki decyduje jej dyrektor. Zatem Ministerstwo Edukacji Narodowej nie znajduje obecnie argumentów do zmiany przepisów art. 15 ustawy – Prawo oświatowe.
Wymagania kwalifikacyjne wobec nauczycieli zostały określone w przepisach ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela[5] oraz w rozporządzeniu Ministra Edukacji i Nauki z 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli[6]. Przepisy ww. rozporządzenia uwzględniają sposób kształcenia nauczycieli realizowany przez uczelnie na podstawie przepisów określających standard kształcenia nauczycieli.
Zgodnie z obowiązującym od 3 sierpnia 2019 r. rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela[7] – począwszy od roku akademickiego 2019/2020 – przyszli nauczyciele są kształceni na studiach pierwszego stopnia i drugiego stopnia w tym samym zakresie lub jednolitych studiach magisterskich.
Do roku akademickiego 2018/2019 – zgodnie z obowiązującym do 3 sierpnia 2019 r. rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela[8] – kształcenie przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela na poziomie studiów pierwszego stopnia było dopuszczone tylko w przypadku nauczycieli przedszkoli i szkół podstawowych.
Odnosząc się do propozycji rozszerzenia zakresu kursów kwalifikacyjnych dla nauczycieli placówek oświatowo-wychowawczych, uprzejmie wyjaśniam, że kształcenie na kursach kwalifikacyjnych jest systematycznie ograniczane. Oferta kursów kwalifikacyjnych jest adresowana do tych nauczycieli, którzy nie mogą podjąć nauki w systemie szkolnictwa wyższego, bo nie posiadają świadectwa dojrzałości. Dotyczy to nauczycieli praktycznej nauki zawodu, którzy w formie kursu kwalifikacyjnego mogą uzyskać przygotowanie pedagogiczne lub przygotowanie w zakresie pedagogiki specjalnej – do nauczania praktycznej nauki zawodu.
W ocenie Ministerstwa Edukacji Narodowej – wobec sygnalizowanych od lat problemów z zatrudnieniem w placówkach oświatowo-wychowawczych nauczycieli posiadających kwalifikacje w wąskich specjalnościach, w których nie kształcą szkoły wyższe – rozważyć można wprowadzenie regulacji polegającej na umożliwieniu zatrudniania w tych jednostkach osób posiadających kwalifikacje nauczycielskie (wykształcenie wyższe magisterskie i przygotowanie pedagogiczne) w dowolnym zakresie.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że prowadzone są rozmowy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczące uznania kwalifikacji do nauczania muzyki i plastyki przez osoby, które ukończyły szkołę muzyczną II stopnia lub liceum plastyczne, jeśli posiadają ponadto wykształcenie wyższe w dowolnej specjalności i przygotowanie pedagogiczne. Regulacja ta mogłaby mieć zastosowanie również wobec nauczycieli zatrudnionych w placówkach oświatowo-wychowawczych.
Odnosząc się do postulatu zawartego w pkt IV interpelacji, uprzejmie wyjaśniam, że w związku z wnioskami kierowanymi do ministra edukacji przez nauczycielskie organizacje związkowe i inne środowiska oświatowe o zmianę niektórych rozwiązań systemowych dotyczących organizacji i warunków pracy nauczycieli, dostrzegając potrzebę wypracowania propozycji zmian dotychczasowych regulacji, minister edukacji powołała Zespół ds. pragmatyki zawodowej nauczycieli, który zajmie się zgłaszanymi postulatami. Pierwsze posiedzenie zespołu odbyło się 20 czerwca 2024 r. W ramach zespołu powołane zostały grupy robocze, jedną z nich jest Grupa robocza ds. emerytur nauczycieli oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych.
W skład zespołu zostali powołani przedstawiciele strony rządowej, organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego[9] oraz ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 6 maja 2005 r. o Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego oraz o przedstawicielach Rzeczypospolitej Polskiej w Komitecie Regionów Unii Europejskiej[10]. Przygotowanie ewentualnej propozycji rozwiązań w zakresie emerytur nauczycieli oraz nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych będzie możliwe po przedstawieniu przez powołaną grupę roboczą wyników swoich prac.
Odnosząc się do postulatu nr III, uprzejmie wyjaśniam. Przepisy prawa oświatowego[11] zapewniają dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej, niedostosowanej społecznie i zagrożonej niedostosowaniem społecznym m. in. możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami oraz opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych.
Przepisy art. 127 ust. 1. ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe wskazują szkoły i placówki, w których organizuje się kształcenie specjalne, tj. przedszkola i szkoły ogólnodostępne, przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkola i szkoły lub oddziały specjalne, inne formy wychowania przedszkolnego, a także młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze oraz ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze.
Przywołane w interpelacji placówki wychowania pozaszkolnego nie są wymienione w tym katalogu[12], tym samym nie ma ustawowej delegacji, która pozwalałaby na wprowadzenie proponowanego zakresu zmian w przepisach wydanych na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe, tj. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społeczne i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
Placówki wychowania pozaszkolnego realizują zadania edukacyjne, wychowawcze, opiekuńcze, profilaktyczne, prozdrowotne, kulturalne, sportowe i rekreacyjne[13], tym samym pełnią rolę wspierającą uczniów, w tym z niepełnosprawnościami, wspierając ich wszechstronny rozwój, zapewniając m.in możliwość rozwijania swoich zainteresowań, umiejętności i talentów. Nie są to jednak placówki, które są przygotowane do realizacji zadań wskazanych przez prawodawcę w zakresie organizacji kształcenia specjalnego, określonych w przepisach ww. rozporządzenia.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu
[1] Dz. U. 2024 poz. 737.
[2] Dz. U. 2022 poz. 530 z późn. zm.
[3] Dz. U. 2021 poz. 1960.
[4] Dz. U. 2023 poz. 984.
[5] Dz. U. 2023 poz. 984.
[6] Dz. U. 2023 poz. 2102.
[7] T.j. Dz. U. 2024 poz. 453.
[8] Dz. U. 2012 poz. 131.
[9] Dz. U. 2018 poz. 2232 z późn. zm.
[10] Dz. U. 2024 poz. 949.
[11] Art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.
[12] Dz. U. 2020 poz. 1309.
[13] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz. U. 2023 poz. 651).