w sprawie profilaktyki zakażeń wirusem HIV oraz innych chorób przenoszonych drogą płciową
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz
Warszawa, 12-07-2024
Szanowny Panie Marszałku,
treści z zakresu problematyki zakażeń HIV/AIDS zostały umieszczone w wielu przedmiotach m.in. w biologii, wychowaniu fizycznym, wiedzy o społeczeństwie, edukacji dla bezpieczeństwa.
Obowiązujące podstawy programowe zostały określone:
W szkole podstawowej w klasach IV-VIII, w ramach biologii (Wirusy - bezkomórkowe formy materii; Układ odpornościowy) uczeń m.in.:
W ramach zajęć wychowanie do życia, w szkole podstawowej oraz w szkole ponadpodstawowej uczeń m.in.:
Należy podkreślić, że każda szkoła i placówka w polskim systemie oświaty obowiązkowo realizuje program wychowawczo-profilaktyczny.
Program wychowawczo-profilaktyczny środowisko szkolne przygotowuje na podstawie analizy wyników corocznej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka[3], ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych oraz nowych substancji psychoaktywnych. Celem jego realizacji jest m.in. kształtowanie właściwych postaw uczniów, w tym prewencji zakażeń oraz akceptacji osób np. przewlekle chorych.
Program wychowawczo-profilaktyczny uchwala rada rodziców w porozumieniu z radą pedagogiczną. Wobec tego rodzice mają istotny wpływ na działania wychowawczo-profilaktyczne realizowane w szkole oraz na inne programy, projekty, przedsięwzięcia, inicjatywy także te realizowane we współpracy z organizacjami pozarządowymi.
Ze względu na fakt, że program wychowawczo-profilaktyczny obejmuje:
szkoła ma możliwość poszerzyć wiedzę z zakresu profilaktyki HIV/AiDS organizując spotkania z ekspertami. Jednocześnie należy pamiętać, że w szkołach realizowana jest przede wszystkim profilaktyka uniwersalna, która ma za zadanie wzmacniać czynniki chroniące i niwelować liczbę oraz wpływ czynników ryzyka. Profilaktyka selektywna i wskazująca do szkoły wkracza incydentalnie, tylko w przypadkach uzasadnionych.
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom zajmuje się popularyzowaniem wiedzy na temat profilaktyki uniwersalnej, selektywnej i wskazującej opartej na naukowych podstawach i potwierdzonej skuteczności. Do wyboru jest 29 programów o wysokiej jakości. Szczegółowe informacje dostępne są na stronie internetowej: https://programyrekomendowane.pl/
Ponadto, szkoły mają możliwość korzystania z propozycji działań, które wynikają z Porozumienia o współpracy w tworzeniu spójnej polityki profilaktyki narkomanii wśród dzieci i młodzieży pomiędzy: Ministrem Edukacji, Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, Komendantem Głównym Policji i Głównym Inspektorem Sanitarnym. Porozumienie koncentruje się na wzmocnieniu skuteczności współpracy, prowadzeniu spójnej polityki przeciwdziałania narkomanii w środowiskach lokalnych oraz wspieraniu szkoły w realizacji tych zadań.
Zgodnie z art. 3 ustawy - Prawo oświatowe, w działaniach służących podnoszeniu bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, system oświaty wspierają: organizacje pozarządowe, w tym organizacje harcerskie, instytuty badawcze, instytucje kultury, podmioty prowadzące statutową działalność w zakresie oświaty i wychowania, a także jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki innych właściwych służb. Współpraca ta odbywa się na zasadzie autonomicznych decyzji szkół.
Minister Edukacji, poprzez Ośrodek Rozwoju Edukacji (publiczną placówkę doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym, prowadzoną przez ministra edukacji) współpracuje z Ministrem Zdrowia przy realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS na lata 2022-2026. Koordynatorem Programu jest Krajowe Centrum ds. AIDS, które realizuje główne cele Krajowego Programu, tj.:
Minister Edukacji corocznie przekazuje sprawozdania do Krajowego Centrum ds. AIDS z wykonania zadań pozostających w kompetencji Ministra Edukacji. Zadania te przede wszystkim realizuje ORE, i tak w 2023 r. :
Mając na uwadze, że edukacja i zdrowie należą do najważniejszych obszarów odpowiedzialności państwa Minister Edukacji wraz z Ministrem Zdrowia oraz Ministrem Sportu i Turystyki w kwietniu 2024 r. powołali międzyresortowy zespół ds. edukacji zdrowotnej, którego koordynatorem został prof. Zbigniew Izdebski, doświadczony pedagog, seksuolog, nauczyciel akademicki. Prace trwają, eksperci przygotowują założenia i podstawy programowe przedmiotu edukacja zdrowotna, który zdrowie człowieka traktuje w sposób kompleksowy.
Edukacja zdrowotna będzie przedmiotem obowiązkowym, zastąpi wychowanie do życia w rodzinie. Przedmiot jest przewidziany dla uczniów klas IV-VIII szkół podstawowych, a także klas I-III szkół ponadpodstawowych – liceów ogólnokształcących, techników, branżowych szkół I stopnia. Będzie on obejmować zagadnienia zdrowia psychicznego, fizycznego, a także kwestie zdrowego odżywiania, profilaktyki, problemu uzależnień oraz edukacji seksualnej, co powinno przyczynić się do zwiększenia wiedzy wśród młodzieży dotyczącej unikania zagrożeń, w tym ograniczenia liczby zakażonych wirusem HIV i chorych na AiDS.
3 lipca 2024 r. odbyło się wysłuchanie publiczne dotyczące nowego przedmiotu szkolnego – edukacja zdrowotna z udziałem interesariuszy (tj. przedstawicieli uczelni, izb lekarskich, organizacji pozarządowych). Minister Edukacji wyraziła nadzieję, że przedmiot edukacji zdrowotnej będzie tym programem, który spełni oczekiwania wszystkich.
Z poważaniem
Z upoważnienia
Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu
[1] Dz. U. poz. 356, z późn. zm.
[2] Dz. U. poz. 467, z późn. zm.
[3] Art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737).