do ministra klimatu i środowiska
w sprawie pilnego skoordynowania działań na szczeblu rządowym dotyczących występowania zalewisk na terenie pow. olkuskiego (w związku z likwidacją kopalni ZGH Bolesław), w tym przygotowania specjalnego programu rządowego wsparcia dla samorządów gmin Olkusz, Bukowno, Bolesław, Klucze i pow. olkuskiego
Zgłaszający: Łukasz Kmita
Data wpływu: 28-06-2024
Od kilkunastu miesięcy na terenie gmin Olkusz, Bukowno, Bolesław i Klucze (powiat olkuski) obserwowany jest bardzo dynamiczny wzrost poziomu wód podziemnych. Jest to związane z faktem zakończenia wydobycia m.in. ród cynku i ołowiu na terenie ziemi olkuskiej. Sprywatyzowane Zakłady Górniczo-Hutnicze „Bolesław” zakończyły bowiem całkowicie wydobycie surowców za pomocą zlokalizowanych okolicznych kopalń. W efekcie likwidacji kopalń podjęto decyzję o wyłączeniu pomp odwadniających, co doprowadziło w pierwszej kolejności do wyschnięcia rzek (m.in. Sztoły) na wskazanym terenie, które były głównie sztucznie zasilane przez odpompowywanie wody kopalniane. Z każdym jednak dniem podnosi się poziom wód podziemnych - dziś szacuje się, że lustro wody podnosi się nawet o 3-5 cm dziennie. Proces ten był przewidywany przez ekspertów i geologów, ZGH Bolesław dysponowało specjalistycznymi opracowaniami w tym zakresie. Jednak nikt nie spodziewał się, że wody kopalniane będą podnosiły się w takim tempie, co powoduje ogromne uciążliwości dla mieszkańców już na tym etapie. Dochodzi bowiem do powstawania zapadlisk - także w pobliżu zabudowań. Część terenów leśnych została zamknięta i wprowadzono tam zakaz wstępu do lasów. Już teraz - w zagłębieniach m.in. po byłej kopalni piasku - pojawiły się wielohektarowe zalewiska - duże akweny wodne. W efekcie zrekultywowany teren po byłej kopalni piasku, na którym zasadzono sadzonki drzew iglastych - jest stopniowo zalewany, co wymusza konieczność prowadzenia wycinki lub likwidacji drzewostanu. Jednak władze gminy Bolesław k. Olkusza obawiają się również, że część domów może zostać podtopiona.
Przez lata lokalne samorządy pozwalały na zabudowę terenów, które jeszcze 50-60 lat temu były mokradłami lub terenami bagiennymi. W efekcie działania kopalni i uruchomienia pomp, powstał ogromny lej depresji. Teren w wyniku wieloletniego działania kopalni został osuszony. Dziś - po zamknięciu szybów i wyłączeniu pomp - woda powraca w miejsca, w których była widoczna jeszcze 50-60 lat temu. Tymczasem miejsca te zostały już zagospodarowane przez samorządy gmin i mieszkańców. Według szacunków ekspertów i przedstawicieli ZGH Bolesław, nowe zalewiska utworzą tzw. pojezierze olkuskie, które będzie zajmowało teren nawet 300 ha. To bez wątpienia duży problem, ale i szansa dla poprzemysłowego charakteru ziemi olkuskiej. Dlatego też niezbędnym jest stworzenie specjalnego międzyresortowego zespołu, który analizowałby sytuację, podejmował decyzje i wspierał samorządy w tym trudnym procesie.
20 lutego br. w Olkuszu gościł sekretarz stanu Miłosz Motyka, który obiecał władzom miasta Olkusza pomóc w tym zakresie. W ostatnim czasie ZGH Bolesław zorganizowały specjalistyczną konferencję w tym zakresie. „– Mamy pomysły, wiedzę i determinację do działania. To, czego nam trzeba, to wsparcie po stronie rządowej i szybkiego działania. Gmina Bolesław jest gotowa, aby być inwestorem, ale samodzielnie, w krótkim czasie, sobie nie poradzi – mówił Bogusław Ochab, prezes ZGH Bolesław. - Oczekiwania społeczne są takie, aby tworzone przez naturę zalewiska były miejscem odpoczynku i turystyki. W naszej ocenie jest to możliwe, ale wymaga zdecydowanych kroków już teraz, aby móc w przyszłości utworzyć miejsca atrakcyjne dla mieszkańców i turystów. Wskazujemy miejsca, które mają taki potencjał. Gdyby udało się rozwiązać problemy, o których mówimy, z całą pewnością będzie to z korzyścią dla przyrody i dla człowieka – dodał gospodarz konferencji”. Okazuje się jednak, że ze strony resortu brakuje konkretnych działań w tym zakresie, a mieszkańcy, samorządowcy i podmioty gospodarcze mają poczucie, że zostały pozostawione same sobie. ,,Z dyskusji zorganizowanej 11 maja przez ZGH Bolesław w Bukownie pod hasłem „Tworzące się zalewiska – szanse i wyzwania dla regionu” płynie jeden wniosek – najpierw należy zadbać o bezpieczeństwo mieszkańców, a bez wyraźnego i zdecydowanego wsparcia ze strony rządu oraz koniecznych zmian w prawie, lokalne samorządy nie będą w stanie dalej dźwigać problemu. Warto zwrócić szczególną uwagę na zbiorniki tworzące się w Hutkach. Dla lokalnej społeczności ważne byłoby zagospodarowanie tych terenów w taki sposób, aby uniknąć ryzyka ewentualnych podtopień głównie w trakcie anomalii pogodowych” - czytamy w materiałach organizatora konferencji.
Jako wojewoda małopolski w latach 2020-2023 aktywnie interesowałem się przedmiotową sprawą, uczestnicząc w wizji lokalnej, spotkaniach w terenie czy organizując w Nadleśnictwie Olkusz spotkania z przedstawicielami Wód Polskich, Lasów Państwowych, samorządów itp. Proces ten jednak wyraźnie zwolnił w obecnym czasie. Tymczasem skutki podnoszenia się wód podziemnych są b. szybkie i niepokojące. Dodam tylko, że w latach wcześniejszych wójt gminy Bolesław skutecznie aplikował o środki na budowę obwodnicy miejscowości, która zaledwie kilka miesięcy po powstaniu musiała zostać zamknięta z uwagi na powstające obok zapadliska. Dziś prognozuje się, że droga ta w przeciągu 2-3 lat może zostać zalana na jej fragmencie.
Wobec powyższego, jako mieszkaniec Małopolski oczekuję od Pana Premiera powołania międzyresortowego zespołu pod kierunkiem ministra klimatu i środowiska, który będzie koordynował prace i który pomoże samorządom w niwelacji negatywnych skutków podnoszenia wód podziemnych. Nadmieniam, że jest to także szansa na powstanie na tym obszarze zbiorników wodnych, które mogą być zagospodarowane i stanowić atrakcje dla mieszkańców Małopolski Zachodniej, Zagłębia Dąbrowskiego, Śląska, a nawet Krakowa. Temat ten jest niecierpiący zwłoki i premier polskiego rządu powinien wydać natychmiastowe dyspozycje w tym zakresie.
Wobec powyższego, proszę o udzielenie szczegółowych i wyczerpujących odpowiedzi i odniesienie się do tez zawartych w interpelacji:
1. Czy prezes Rady Ministrów powoła specjalny międzyresortowy zespół, który będzie koordynował powstawanie zalewisk na obszarze części powiatu olkuskiego - w tym będzie zlecał specjalistyczne ekspertyzy, badania dające odpowiedź, czy istnieje zagrożenie dla podtapiania nieruchomości i powstawania zagrożenia dla okolicznych mieszkańców?
2. Czy prezes Rady Ministrów powoła specjalny program rządowy (na wzór oświęcimskiego programu strategicznego), dzięki któremu możliwym będzie wydatkowanie środków na analizy, badania, wykonywanie prac zabezpieczających przed podtopieniami, rekultywację zalanych gruntów, tworzenie infrastruktury służącej kontrolowaniu powstawania zbiorników wodnych itp. Jaki będzie budżet ww. programu rządowego?
3. Jakie działania podjęło MKiŚ od połowy grudnia 2023 do dnia przygotowania odpowiedzi na interpelację w zakresie przeciwdziałania podtopieniom, retencji na terenach zalewiskowych, przygotowania zmian ustawowych i innych działań dotyczących wskazanego w niniejszej interpelacji obszaru? Proszę o szczegółowe wyjaśnienia, w tym podanie efektów wizyty ministra Miłosza Motyki w Olkuszu. Czy wizyta ta miała charakter wyborczy (przed wyborami samorządowymi) czy też w jej następstwie zintensyfikowano prace? Proszę o podanie dziennego harmonogramu działań MKiŚ w obszarze wskazanego problemu.
4. Czy według wiedzy MKiŚ i instytucji podległych i nadzorowanych, w chwili obecnej istnieje jakiekolwiek ryzyko wystąpienia niebezpieczeństwa zagrażającego zdrowiu, życiu i mieniu mieszkańców na tym obszarze, a związanego z zakończeniem procesu likwidacji kopalń? Jeśli tak, proszę o wskazanie konkretnych zagrożeń.
5. Czy MKiŚ oraz KPRM rozważa wsparcie z rezerwy i budżetu państwa dla samorządów z terenu powiatu olkuskiego na likwidację następstw likwidacji kopalń i występowania zalewisk i zapadlisk? Czy takie wnioski wpływały do resortu i KPRM w ostatnim czasie?
6. Jakie są wyniki - proszę o wskazanie całej dokumentacji w odpowiedzi na interpelacje - przygotowanej przez Centrum Geozagrożeń PIB, które były realizowane na terenie powiatu olkuskiego w związku z następstwami likwidacji kopalń, powstawania zapadlisk i zalewisk?
7. Czy gmina Bolesław występowała o środki na podjęcie prac naprawczych w ciągu obwodnicy m. Bolesław (w powiecie olkuskim) do KPRM? Czy może liczyć na rządowe wsparcie w przypadku opracowania dokumentacji/projektu i możliwości przywrócenia ruchu na tej drodze?