w sprawie nałożenia obowiązku szkolnego na uczniów - obywateli i obywatelki Ukrainy
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Joanna Mucha
Warszawa, 30-07-2024
Szanowny Panie Pośle,
w odpowiedzi na zamieszczone w interpelacji pytania, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
1. „Czy w związku z tak dużym napływem uczniów-obywateli Ukrainy do polskich szkół, ministerstwo opracowało plan działań lub rozwiązań, które należałoby wdrożyć w celu zapewnienia tej grupie odpowiednich, zrozumiałych warunków kształcenia?“
Rozwiązania dotyczące kształcenia dzieci obywateli Ukrainy przybywających do Polski od 24 lutego 2022 r. określają przepisy:
Rozwiązania przewidziane w ww. aktach prawnych będą kontynuowane.
Jednocześnie, w związku z tym, że od 1 września 2024 r. uczniowie z Ukrainy zobowiązani będą do uczęszczania do szkół w Polsce, spodziewany jest wzrost liczby uczniów w szkołach.
Mając na uwadze powyższe, w roku szkolnym 2024/2025 planuje się przywrócić w przepisach powszechnie obowiązujących[1] rozwiązanie, które umożliwi organom prowadzącym przedszkola i szkoły podstawowe zwiększenie liczebności oddziałów przedszkolnych i klas I-III szkół podstawowych, tj. modyfikację przepisów § 5 ust. 1 i 2 oraz 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 lutego 2019 r. w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i publicznych przedszkoli[2]. W przedszkolu i oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej liczba dzieci może być zwiększona o nie więcej niż 3 dzieci będących obywatelami Ukrainy. W oddziale klas I-III szkoły podstawowej liczba uczniów może być zwiększona o nie więcej niż 4, 3 lub 2 uczniów będących obywatelami Ukrainy, w zależności od tego, czy w oddziale klas I-III szkoły podstawowej liczba uczniów wynosi nie więcej niż 25 lub czy do oddziału klasy I, II lub III szkoły podstawowej, w okresie od rozpoczęcia do zakończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych, zostanie przyjęty z urzędu uczeń zamieszkały w obwodzie tej szkoły (wówczas liczba ta ulega modyfikacji odpowiednio, jeżeli oddział, do którego dołącza obywatel Ukrainy już funkcjonował ze zwiększoną liczbą uczniów, do 3 uczniów przy 26 uczniach w oddziale albo do 2 uczniów przy 27 uczniach w oddziale).
Taka organizacja pracy oddziału będzie mogła zostać utrzymana do zakończenia etapu edukacyjnego, który rozpoczęło dziecko (obywatela Ukrainy) przyjęte do oddziału.
Ponadto, przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa[3], w celu zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, umożliwiają:
2. Czy w najbliższym czasie ministerstwo planuje zwiększyć nakłady finansowe dla jednostek samorządu terytorialnego w celu tworzenia oddziałów przygotowawczych w szkołach?
W celu wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami będącymi obywatelami Ukrainy, w ustawie z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, przewidziano możliwość wsparcia finansowego dla jednostek samorządu terytorialnego z Funduszu Pomocy.
Środki zostały zaplanowane w funduszu w taki sposób, aby zapewnić finansowanie na spodziewaną większą od września 2024 r. liczbę uczniów w związku ze zmianami w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy. Wsparcie finansowe udzielane z Funduszu Pomocy jednostkom samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych związanych z kształceniem, wychowaniem i opieką nad dziećmi i uczniami z Ukrainy będzie kontynuowane również w 2025 r.
Transfery na to zadanie ze środków finansowych Funduszu Pomocy, za okres od 24 lutego 2022 r. do końca maja 2024 r. – w miesięcznych ratach – zostały już przekazane do samorządów. Kolejne – będą dokonywane analogicznie, tj. również w miesięcznych ratach. Łączna wysokość środków finansowych naliczonych na podstawie danych za okres od 24 lutego 2022 r. do końca czerwca 2024 r., z przeznaczeniem na realizację zadań oświatowych realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, wynosi ponad 5,7 mld zł.
Wysokość środków finansowych przekazanych z Funduszu Pomocy w roku budżetowym:
Wsparciem objęte zostały także zadania do tej pory niefinansowane z subwencji oświatowej – dofinansowanie wychowania przedszkolnego dzieci w wieku 2,5-5 lat oraz dofinansowanie dowożenia uczniów.
Środki przekazywane samorządom w celu wsparcia uczniów z Ukrainy są naliczone zgodnie z algorytmem, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w danym roku budżetowym na podstawie danych wykazanych w systemie informacji oświatowej, o którym mowa w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej[4] .
W algorytmicznym podziale części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w 2024 r. uwzględniono – w odniesieniu do uczniów oddziałów przygotowawczych – wagę P56 = 0,400, co oznacza w warunkach roku 2024 dodatkową kwotę w wysokości ok. 3,6 tys. zł.
3. Jakie konkretnie ustalenia poczyniono w temacie obowiązku szkolnego dla uczniów – obywateli i obywatelek Ukrainy na wspólnym spotkaniu ministrów edukacji Polski i Ukrainy, które odbyło się 28 marca 2024 r.? Czy strona ukraińska przedstawiła stronie polskiej dokładne statystyki dotyczące uczniów – obywateli i obywatelek Ukrainy uczących się dotychczas w systemie ukraińskim, a przebywających jednocześnie na terytorium RP?
Pani Barbara Nowacka, Minister Edukacji RP, i pan Oksen Lisovyi, Minister Edukacji i Nauki Ukrainy, w czasie polsko-ukraińskich konsultacji międzyrządowych w Warszawie w dniu 28 marca 2024 r., potwierdzili gotowość do kontynuowania współpracy w dziedzinie edukacji. Podkreślili konieczność zapewnienia wszystkim obywatelom Ukrainy możliwości uczęszczania do szkół w Polsce, a także nauki przez nich komponentu ukraińskiego.
Wg informacji przekazanych Ministerstwu Edukacji Narodowej przez Ambasadę Ukrainy w Warszawie (dane opracowane przez państwową instytucję naukową Instytut Analityki Edukacyjnej dla Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy na podstawie informacji departamentów oświaty obwodowych administracji państwowych Ukrainy), w roku szkolnym 2023/2024 w szkołach funkcjonujących w ukraińskim systemie oświaty z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość uczyło się 69 398 dzieci i młodzieży przybyłych z Ukrainy.
4. W jaki sposób ministerstwo planuje zachęcać dyrektorów szkół do zatrudniania tzw. nauczycieli wspomagających, o których mowa w art. 165 ust. 8 ustawy - Prawo oświatowe?
Stosownie do przepisów art. 165 ust. 8 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[5], osoby niebędące obywatelami polskimi, podlegające obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki, mają prawo do pomocy udzielanej przez osobę władającą językiem kraju pochodzenia, zatrudnioną w charakterze pomocy nauczyciela przez dyrektora szkoły. Pomocy tej udziela się nie dłużej niż przez okres 12 miesięcy.
Od 1 września 2024 r. w szkole będzie mógł być zatrudniony także asystent międzykulturowy, który będzie udzielał ww. uczniom pomocy w kontaktach ze środowiskiem szkolnym oraz współdziałał z ich rodzicami oraz ze szkołą.
O zatrudnieniu w szkole asystenta międzykulturowego oraz osoby władającej językiem kraju pochodzenia decyduje, w porozumieniu z organem prowadzącym, dyrektor szkoły, który stwierdzi potrzebę udzielenia uczniom przybyłym z zagranicy wsparcia w takiej formie.
5. Czy ministerstwo zamierza opracować program antydyskryminacyjny/edukacyjny do wykorzystania przez placówki oświatowe dla polskich uczniów i uczennic dotyczące obecności obywateli/obywatelek innych państw w polskim systemie edukacji?
Od 1 września 2019 r. obowiązkowo realizowany program wychowawczo-profilaktyczny szkoły jest opracowywany na podstawie wyników corocznej diagnozy w zakresie potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych z używaniem nowych substancji psychoaktywnych. Zatem, to środowisko szkolne decyduje o działaniach wychowawczych i profilaktycznych realizowanych w danej szkole na podstawie diagnozy, adekwatnie do potrzeb występujących w danym środowisku szkolnym.
Tematyka profilaktyki zachowań problemowych w szkole, w tym przeciwdziałanie agresji i przemocy jest w polskim systemie oświaty wpisana właśnie w działania programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły. Jego celem jest m.in. zapobieganie zachowaniom agresywnym oraz ich eskalacji i przeradzaniu się w proces przemocy. Są to działania uniwersalne, skierowane do wszystkich uczestników życia szkolnego – uczennic i uczniów oraz nauczycieli i rodziców. Z natury powinny mieć charakter długofalowy, ponieważ tworzą podstawy całego szkolnego systemu przeciwdziałania agresji i przemocy, a od nich zależy powodzenie podejmowanych interwencji. Obecnie istotą programu wychowawczo-profilaktycznego powinny być działania wpisujące się w obszar ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa w sytuacjach nadzwyczajnych, skierowane do uczniów, ich rodziców i nauczycieli oraz innych pracowników szkoły.
Jeżeli w szkole są uczniowie z Ukrainy i występuje konieczność modyfikacji działań profilaktycznych, wtedy dyrektor szkoły ma możliwość modyfikacji programu wychowawczo-profilaktycznego szkoły o treści i działania wychowawcze skierowane do uczniów i działania profilaktyczne skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców, w zależności od wyników przeprowadzonej diagnozy potrzeb rozwojowych uczniów, w tym czynników chroniących i czynników ryzyka[6]. Głównym celem jego realizacji jest kształtowanie właściwych postaw tolerancyjnych i wspierających uczniów oraz przyjaznego klimatu szkoły.
Regulacje dotyczące organizacji szkoły oraz zasad bezpieczeństwa uczniów określa statut szkoły[7]. Dyrektor odpowiadający za bezpieczeństwo uczniów powinien stworzyć skuteczne mechanizmy eliminowania zagrożeń na terenie szkoły. Statut szkoły powinien być zgodny z prawami oświatowego, tym w Konwencją o prawach dziecka.
W poszukiwaniu rozwiązań i sposobów na nauczanie w wielokulturowej klasie jest pomocna kontynuacja szkoleń i doskonalenie nauczycieli w zakresie wsparcia w rozwiązywaniu sytuacji trudnych, konfliktowych.
Dodatkowo informuję, że w szkole lub placówce są ustalane i przestrzegane procedury dotyczące bezpieczeństwa, w tym sposobów działania w sytuacjach trudnych i kryzysowych[8].
Natomiast nadzór pedagogiczny w szkole sprawuje dyrektor szkoły, a nad szkołami mającymi siedzibę na obszarze danego województwa – właściwy terytorialnie kurator oświaty, którzy nadzorują także przestrzeganie praw dziecka, ucznia i człowieka oraz upowszechniają te prawa.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Joanna Mucha
Sekretarz Stanu
[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2094) wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 59 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.).
[2] Dz. U. z 2023 r. poz. 2736.
[3] Art. 51, 55, 56, 56a, 58.
[4] Dz. U. z 2021 r. poz. 584 i 619
[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.
[6] Art. 26 ustawy - Prawo oświatowe.
[7] Art. 98 ust 1 pkt 4-7 ustawy - Prawo oświatowe.
[8] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań wobec szkół i placówek (Dz. U. z 2020 r. poz. 2198).