Interpelacja nr 374

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności

Zgłaszający: Adrian Witczak

Data wpływu: 27-12-2023

Szanowna Pani Ministro,

na podstawie art. 115 ust. 1 Konstytucji RP, art. 14 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 191 i 192 Regulaminu Sejmu RP zwracam się do Pani Ministry z interpelacją w sprawie nowych zadań nałożonych na wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności.

Zgłosili się do mnie przedstawiciele powiatowych zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i zwrócili uwagę na szereg problemów związanych z planowanym od dnia 1 stycznia 2024 roku wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym.

Ustawa była procedowana z naruszeniem standardów dotyczących konsultacji społecznych, w tym konsultacji z zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności, co może spowodować wiele problemów organizacyjnych i prawnych. Pierwsze spotkania konsultacyjne organizowane były przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych dopiero, gdy projekt ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) był już procedowany. Zgodnie z informacjami przekazywanymi przez organizacje osób z niepełnosprawnościami rozporządzenie wykonawcze, tj. rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023 r. poz. 2581), jest źle przygotowane, a organizacje zarzucają, że nie było z nimi konsultowane. Proponują, aby opóźnić wejście w życie tego zadania, czyli uchylić art. 65 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, aby dać czas na korektę tego rozporządzenia i czas zespołom na wdrożenie tego zadania w sposób rzetelny. Organizacje obawiają się, że wejście w życie przepisów na obecnie zapisanych w ustawie zasadach może spowodować chaos, który wywoła negatywne reakcje społeczne.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry o udzielenie wyjaśnień i odpowiedzi na następujące pytania:

  1. Czy ministerstwo rozważy wystąpienie z projektem uchylającym art. 65 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, aby dać czas na korektę rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023 r. poz. 2581) i czas zespołom na wdrożenie tego zadania w sposób rzetelny?
  2. Czy ministerstwo zdaje sobie sprawę, że w województwie łódzkim jest niewielu chętnych członków na specjalistów dokonujących oceny poziomu potrzeby wsparcia? Pierwsze szkolenia kandydatów odbyły się w listopadzie i grudniu br., a w dniu 21.12.2023 r. miały odbyć się szkolenia online przypominające w siedzibie wojewódzkich zespołów dla osób, które odbyły szkolenia, ale muszą być do tego czasu powołane, co nie jest możliwe, ponieważ następuje właśnie zmiana wojewodów, ponadto nie ma jednoznacznie ustalonych stawek dla specjalistów, co powinno być określone w zarządzeniu o powołaniu członków zespołu. Jak ministerstwo zamierza zareagować, by rozwiązać ten problem?
  3. Organizacje zgłaszają również problem braku precyzyjnego określenia, czy osoba - członek składu orzekającego, który ma być powołany jako specjalista do oceny ustalania poziomu potrzeby wsparcia, posiadająca kilka specjalności do orzekania, może w tych samych specjalnościach być powołana jako specjalista do ustalania poziomu potrzeby wsparcia, czy też może być powołania w jednej głównej specjalności. Czy ministerstwo zna ten problem i czy zamierza podjąć kroki w tej sprawie?
  4. Zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności informują także, że pracownicy etatowi wojewódzkich zespołów - członkowie składów, którzy też mają być powołani jako specjaliści dokonujący ustalenia poziomu potrzeby wsparcia, otrzymali informację, iż będą otrzymywać dodatkowe wynagrodzenie, poza etatem, natomiast brak regulacji prawnej w tym zakresie może uniemożliwić takie rozwiązanie. Czy ministerstwo zna ten problem i jakie kroki zamierza podjąć w tej sprawie?
  5. Postępowanie administracyjne z zasady jest dwuinstancyjne, w tym przypadku wojewódzki zespół będzie działał jako I i II instancja – skład ustalający wyda decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, która może być zaskarżona poprzez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wówczas sprawę rozpatruje inny skład osobowy, ale tego samego organu. Od tej decyzji będzie przysługiwało prawo do złożenia odwołania do rejonowego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych – sąd musi powołać biegłych zgodnie ze specjalnościami osób, które decyzje wydały, np. pedagog, psycholog, doradca zawodowy, fizjoterapeuta, pielęgniarka. Organizacje osób z niepełnosprawnościami pytają, czy ministerstwo ma wiedzę, czy sądy mają odpowiednich biegłych.
  6. Jak ministerstwo zamierza rozwiązać problem braków kadrowych w zakresie pracowników obsługi administracyjnej nowego zadania (środki finansowe zostały przekazane, ale przynajmniej w Łodzi nadal nie zostały ogłoszone nabory, choć zostały przygotowane opisy stanowisk)?
  7. Dodatkowe obciążenie pracowników obsługi administracyjnej dotyczy przepisów, które dopuszczają możliwość składania wniosków o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia nawet wówczas, gdy orzeczenie, na podstawie którego ma być wydana decyzja, jest nieprawomocne, lub razem z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co powoduje konieczność zawieszenia postępowania – przy dużej liczbie wniosków, jakiej się można spodziewać (kilka tysięcy jednorazowo), jest to niemożliwe do zrealizowania bez wpływu na terminowe wykonywanie zadań dotychczasowych i nowych, tym bardziej że decyzja o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia może być wydana również na podstawie orzeczeń ZUS, KRUS, MON, MSWiA. Zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności postulują zmianę przepisów w tym zakresie – wnioski składane tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia i bezpośrednio do wojewódzkiego zespołu, a nie również za pośrednictwem powiatowych zespołów. Jak ministerstwo odnosi się do tego postulatu?
  8. Nadal nie ma systemu elektronicznego, za pośrednictwem którego mogą być składane wnioski o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. Późne jego wprowadzenie spowoduje dodatkowe problemy. Czy znany jest termin, od kiedy ma ruszyć wspomniany system elektroniczny?
  9. Kwestionariusz samooceny zawarty w projekcie rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie wzoru wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem ma aż 11 stron. Zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności postulują jego uproszczenie i skrócenie. Czy ministerstwo zamierza podjąć kroki w tej sprawie?
  10. Z informacji uzyskiwanych z Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych wynika, że wnioski wraz z kwestionariuszami osoby niepełnosprawne będą mogły pobierać i składać w powiatowych zespołach do spraw orzekania o niepełnosprawności, natomiast w żadnym przepisie nie jest uregulowany sposób przyjmowania, weryfikacji i przekazywania tych wniosków do wojewódzkich zespołów. Nie jest również uregulowany sposób finansowania realizacji tego zadania przez powiatowe zespoły. Czy ministerstwo zamierza uzupełnić regulacje w tym zakresie?
  11. Z informacji uzyskiwanych z Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych wynika, iż posiedzenia zespołów określających poziom wsparcia będą mogły odbywać się w siedzibach PZOON. Jak wynika z dotychczasowych przepisów, powiatowe zespoły funkcjonują w strukturach powiatów. Nie ma również wskazania, w jaki sposób będą finansowane koszty funkcjonowania tych posiedzeń w budynkach administracji samorządowej. Do dnia dzisiejszego nie uzgodniono z powiatami zasad funkcjonowania wyżej wymienionych składów na terenie powiatów. Czy ministerstwo ma świadomość tego problemu i czy zamierza w tej kwestii podjąć działania?

Z wyrazami szacunku

Adrian Witczak
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej