do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej i postulatów rolniczych
Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski
Data wpływu: 12-07-2024
Gniezno, 12 lipca 2024 roku
Szanowny Panie Ministrze,
otrzymałem stanowisko IV Walnego Zgromadzenia Wielkopolskiej Izby Rolniczej VII kadencji z dnia 4 lipca 2024 r. w sprawie przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej i postulatów rolniczych.
Wielkopolska Izba Rolnicza od blisko 4 lat, zwraca uwagę na zagrożenia, które niesie ze sobą wdrażanie radykalnych rozwiązań zawartych w strategiach „Od pola do stołu” oraz „Bioróżnorodności”, które stanowią realizację tzw. Europejskiego Zielonego Ładu w unijnym rolnictwie. Protesty rolnicze, które rozlały się w tym roku po całej Europie pokazały, że w połączeniu z kryzysem na rynkach rolnych, wdrażanie tych strategii poskutkowało znaczącym spadkiem opłacalności produkcji rolniczej, destabilizacją finansów gospodarstw rolnych i utratą perspektyw rozwojowych. Rolnicy uczestniczący w protestach niestety potwierdzili to, co już od dawna przekazywała władzom Wielkopolska Izba Rolnicza oraz organizacje rolnicze. Założenia nowej Wspólnej Polityki Rolnej, które bardzo akcentowały ambitne cele klimatyczne nie sprawdziły się, szczególnie w warunkach trwającego już od dłuższego czasu kryzysu na rynkach rolnych.
Postulaty Wielkopolskiej Izby Rolniczej dotyczyły opóźnienia wdrażania tych strategii oraz związanego z nimi Krajowego Planu Strategicznego, który był źle przygotowany, znaczącej redukcji ilości ekoschematów do tych najbardziej logicznych z punktu widzenia praktyki rolniczej oraz podniesienia stawek za ekoschematy, które naszym zdaniem są zbyt niskie, aby zrekompensować rolnikom wyższe koszty lub obniżone przychody związane z ich stosowaniem. Wielkopolska Izba Rolnicza protestowała również w sprawie zbyt ambitnych celów dotyczących powierzchni upraw w rolnictwie ekologicznym czy redukcji stosowania środków ochrony roślin. Zwracaliśmy uwagę, że otwieranie rynku unijnego na import płodów rolnych z krajów trzecich, w tym z Ukrainy, na wiele lat zdestabilizuje unijny rynek rolny. Alarmowaliśmy także, że zaproponowane przez Komisję Europejską zmiany doprowadzą do zaburzenia możliwości wyżywienia ludności oraz podniesienia kosztów jej wytwarzania. Już wtedy podkreślaliśmy, że ambitne plany zaproponowane przez KE spowodują spadek konkurencyjności europejskiego rolnictwa na rzecz rolnictwa krajów, w których nie przestrzega się żadnych reguł związanych z bioróżnorodnością, ochroną środowiska, klimatu czy dobrostanem zwierząt. Do dzisiaj nie rozumiemy dlaczego instytucje unijne pomimo naszych interwencji, interwencji innych organizacji rolniczych takich jak chociażby COPA COGECA oraz merytorycznych analiz naukowców, między innymi z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, zdecydowały się na tak krótkowzroczną i szkodliwą politykę wobec rolnictwa unijnego. Dopiero protesty rolników w całej Europie oraz w Polsce, które jako Wielkopolska Izba Rolnicza wspieramy od samego początku uświadomiły decydentom skutki tych nierozważnych decyzji.
W obliczu tych wielu kryzysów i wyzwań, Walne Zgromadzenie Wielkopolskiej Izby Rolniczej apeluje o czas na przygotowanie nowej strategii rozwoju rolnictwa w Unii Europejskiej. Jej podstawą musi być solidne i stabilne finansowanie na poziomie zdecydowanie wyższym od obecnego. Koszty prowadzenia zrównoważonej gospodarki rolnej na terenie Unii Europejskiej są dzisiaj dużo wyższe od tych, ponoszonych przez rolników w krajach trzecich. Wielu konsumentów nawet w rozwiniętych krajach UE, nie jest w stanie pokryć tych wyższych kosztów, ale równocześnie oczekuje zdrowej żywności wysokiej jakości oraz bezpieczeństwa żywnościowego, które musi być oparte na produkcji naszych rolników. Nie zgadzamy się z tezą, że żywność sprzedawana w Europie może być tańsza dzięki importowi z krajów trzecich. Takie rozwiązanie stanowi olbrzymie zagrożenie dla dostępności żywności bezpiecznej i produkowanej na miejscu pod kontrolą służb sanitarnych i weterynaryjnych, jak to odbywa się w dniu dzisiejszym. Podstawową rolą budżetu Wspólnej Polityki Rolnej i opracowywanych programów pomocowych powinno być zagwarantowanie żywotności ekonomicznej unijnych gospodarstw rolnych, a nie walka ze zmianami klimatycznymi. Rolnictwo emituje jedynie 8% gazów cieplarnianych i nie tutaj należy szukać rozwiązania problemu poprawy klimatu i ochrony środowiska.
Walne Zgromadzenie Wielkopolskiej Izby Rolniczej zwraca uwagę, że rolnicy mogą podejmować działania na rzecz ochrony klimatu i środowiska, ale pod warunkiem ich odpowiedniego sfinansowania w ramach chociażby funduszu solidarności klimatycznej, który powinien stanowić drugie źródło wsparcia dochodów rolników. Wielkopolska Izba Rolnicza zwracała na to uwagę od samego początku tworzenia KPS-u, tym bardziej, że realizacja ekoschematu wymaga od rolnika poniesienia dodatkowych kosztów lub obniżenia poziomu produkcji. Wprowadzenie takiego systemu wymagać będzie jednak zmian legislacyjnych, które na poziomie Unii Europejskiej są bardzo powolne i wymagają ustaleń pomiędzy krajami członkowskimi, Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. Naszym zdaniem działania na rzecz ochrony klimatu i środowiska muszą być dobrowolne, a zachęty finansowe na odpowiednim poziomie pokrywającym wyższe koszty lub utracone dochody, pochodzące z innego źródła niż środki na dopłaty rolne. To jest niesłychanie ważne, ponieważ rolnik, jako najsłabsze ogniwo łańcucha spożywczego nie jest w stanie przenieść wyższych kosztów swojej działalności na inne podmioty w tym łańcuchu, a co więcej podlega niesłychanej wręcz presji cenowej, stosowanej dzisiaj przez sieci detaliczne oraz globalne koncerny skupujące płody rolne oraz sprzedające środki produkcji. Według analiz rolnicy otrzymują tylko około 15% ceny jaką konsument płaci w sklepie.
System wsparcia rolników oraz kontroli powinien być prosty i pozbawiony zbędnych barier biurokratycznych. Powinien on zostać wypracowany we współpracy naukowców i rolników tak, aby był skuteczny i akceptowany przez środowiska rolnicze w danym kraju czy regionie. W tym procesie zdecydowanie ważna będzie komunikacja, której kompletnie zabrakło w przypadku wdrażania obecnych rozwiązań. Jako Wielkopolska Izba Rolnicza zgłaszaliśmy i zgłaszamy wiele uwag, propozycji i opinii w procesie stanowienia prawa w ramach konsultacji społecznych, jednak z olbrzymią przykrością stwierdzamy, że rządzący w Polsce oraz Brukseli nie biorą ich pod uwagę. Konsultacje zawsze miały i mają charakter pozorny, spełniają pewne obowiązki formalne, a nie wysłuchują zainteresowanych stron. Nie byłoby dzisiejszych protestów, gdyby posłuchano opinii formułowanych przez organizacje rolnicze, w tym Wielkopolską Izbę Rolniczą. Wielkopolska Izba Rolnicza opiniowała bardzo krytycznie Krajowy Plan Strategiczny – zgłosiła do niego ponad 150 konkretnych uwag i jedną zasadniczą o przesunięcie jego wdrażania o kolejny rok i stopniowe, testowe wdrożenie jednego czy dwóch ekoschematów. Polski Krajowy Plan Strategiczny został zaakceptowany jako pierwszy, już w sierpniu 2022 roku. Zawierał niekorzystne dla rolników rozwiązania, w tym nowe, wzmocnione normy warunkowości, przeciwko którym dzisiaj protestują rolnicy w całej Unii Europejskiej.
W związku z powyższym, Walne Zgromadzenie Wielkopolskiej Izby Rolniczej apeluje o:
• powrót do celów i konstrukcji Wspólnej Polityki Rolnej, jaka obowiązywała do 2022 roku;
• wzmocnienie budżetu WPR i jego ustabilizowanie na dłuższy okres czasu;
• wypracowanie wspólnie z naukowcami i rolnikami nowych zasad tej polityki, szczególnie w zakresie dobrowolnych potencjalnych działań rolników na rzecz klimatu i środowiska, finansowanych z Funduszu Sprawiedliwości Klimatycznej;
• ochronę rynku unijnego przed napływem towarów rolniczych z krajów trzecich, które nie są produkowane, zgodnie ze standardami unijnymi;
• wydłużenie czasu obowiązywania ram pomocy wojennej po czerwcu 2024 roku, tak aby można było wdrażać programy finansowe rekompensujące rolnikom straty wynikające z destabilizacji rynków rolnych (na przykład na skutek działań Rosji);
• podjęcie działań mających na celu wzmocnienie pozycji rynkowej rolnika;
• zwiększenie kwoty pomocy de minimis;
• uruchomienie projektów, których celem będzie maksymalne zagospodarowanie zboża i kukurydzy w Polsce, takich jak program odbudowy pogłowia trzody chlewnej czy program budowy biogazowni oraz instalacji do produkcji dodatków do paliw z udziałem Krajowej Grupy Spożywczej i zainteresowanych rolników lub ich grup producenckich;
• poprawę jakości konsultacji publicznych, jako narzędzia wypracowania najlepszych rozwiązań prawnych;
• wzmocnienie kompetencji izb rolniczych poprzez nowelizację ustawy o izbach rolniczych w taki sposób aby w miejscu, gdzie jest mowa o opinii izb rolniczej dodać zdanie, że organ, który o taką opinię się zwraca jest zobowiązany do jej uwzględnienia. To samo powinno dotyczyć wniosków, rezolucji i apeli zgłaszanych przez izby rolnicze do organów różnych szczebli.
Mając na uwadze powyższe, uprzejmie proszę o odpowiedzi na pytania:
1. Jak Pan Minister odniesie się do kwestii przedstawionych przez Walne Zgromadzenie WIR w sprawie przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej i postulatów rolniczych?
2. Jakie działania dotychczas podjął rząd, a jakie są planowane w najbliższej przyszłości w przedstawionej sprawie?
Z wyrazami szacunku
Tadeusz Tomaszewski