w sprawie stosunków państwo-Kościół w trakcie pandemii
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Szczepański
Warszawa, 14-08-2024
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 3899 Pana Posła Michała Połuboczka w sprawie stosunków państwo-Kościół w trakcie pandemii, uprzejmie przedstawiam informacje pozostające w zakresie właściwości Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Omawiając działania państwa podejmowane w trakcie pandemii koronawirusa SARS-CoV-2 (2019-nCoV)[1], na wstępie wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.[2], każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a ponadto władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednocześnie warto przypomnieć, że wraz z pandemią koronawirusa społeczność całego świata stanęła wobec zdarzenia bez precedensu ze względu na zasięg i skalę zachorowań. Mając na uwadze fakt, że koronawirus jest biologicznym czynnikiem chorobotwórczym, który w pierwszych odmianach cechował się wysoką zakaźnością i zjadliwością, władze polskie, wzorem innych państw, w celu zmniejszenia liczby zachorowań, zdecydowały się na wprowadzenie daleko idących ograniczeń kontaktów pomiędzy osobami pochodzącymi z różnych gospodarstw domowych. W ww. okolicznościach zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego[3], a następnie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii.[4] Obecnie przedmiotowe zagadnienia są regulowane przepisami ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.[5]
Odnosząc się szerzej do kwestii obostrzeń w sferze kontaktów społecznych w czasie pandemii, w szczególności w kontekście poruszonych przez Pana Posła zagadnień, warto podkreślić, że przed wprowadzeniem pierwszych znaczących ograniczeń związanych z pandemią, 11 marca 2020 r., Prezes Rady Ministrów spotkał się z przedstawicielami kościołów i innych związków wyznaniowych celem poinformowania o podejmowanych działaniach i planowanych do wprowadzenia ograniczeniach, które miałyby wpływ na ich działalność. W ww. spotkaniu brał udział również przedstawiciel Kościoła Katolickiego.
Następnie, w sytuacji stale rosnącej liczby zachorowań na terenie kraju, na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii[6]. Przedmiotowa regulacja wprowadziła m.in. zakaz organizowania zgromadzeń w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. - Prawo o zgromadzeniach[7], innych zgromadzeń organizowanych w ramach działalności kościołów i innych związków wyznaniowych oraz imprez, spotkań i zebrań niezależnie od ich rodzaju (z wyłączeniami wymienionymi w § 13 ww. rozporządzenia w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii).
W tym miejscu warto zauważyć, że nakładane w omawianym okresie na obywateli ograniczenia, obowiązki, nakazy i zakazy ulegały dynamicznej zmianie stosownie do rozwoju sytuacji epidemicznej. W celu ograniczenia rozprzestrzeniania się pandemii wydano liczne rozporządzenia wprowadzające nowe lub modyfikujące istniejące obostrzenia w sferze życia społecznego. Wydawano również odpowiednie rozporządzenia zmieniające. Wskazane regulacje prawne dotyczyły wszystkich sfer życia obywateli, w tym m.in. zdrowotnej, oświatowej, społecznej, gospodarczej oraz wyznaniowej. Przy czym, co istotne, ograniczenia w sferze wyznaniowej nie odnosiły się wyłącznie do jednego, konkretnego kościoła, ale do wszystkich kościołów i innych związków wyznaniowych funkcjonujących w Polsce oraz ich wiernych.
Z kolei w kwestii wzajemnych relacji i współpracy państwa z Kościołem Katolickim, warto nadmienić, że na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej[8] działa Komisja Wspólna Przedstawicieli Rządu Rzeczypospolitej Polskiej (RP) i Konferencji Episkopatu Polski. Do zadań ww. Komisji należy m.in. omawianie problemów związanych z rozwojem stosunków między Państwem a Kościołem Katolickim w Polsce oraz spraw interpretacji i wykonywania ww. ustawy. Ostatnie posiedzenie Komisji odbyło się 7 listopada 2022 r.[9]
Podsumowując, warto przypomnieć, że zgodnie z art. 25 ust. 3 Konstytucji RP, stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Z kolei, stosownie do art. 53 ust. 1 Konstytucji RP, każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. Ponadto, Konstytucja RP stanowi, że wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób (art. 53 ust. 5 Konstytucji RP)[10].
W świetle przywołanych przepisów Konstytucji RP, omawiane wyżej działania władz polskich wpisują się w konstytucyjną zasadę określającą, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP).
Z poważaniem
z up. Wiesław Szczepański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dalej: koronawirus.
[2] Dz. U. Nr 78 poz. 483, z późn. zm., dalej: Konstytucja RP
[3] Dz. U. poz. 433, z późn. zm.
[4] Dz. U. z 2022 r. poz. 340.
[5] Dz. U. z 2024 r. poz. 924.
[6] Dz. U. poz. 878 i 904.
[7] Dz. U. z 2022 r. poz. 1389.
[8] Dz. U. z 2023 r. poz. 1966.
[9] Szczegóły posiedzenia są dostępne w Protokole z posiedzenia Komisji Wspólnej Przedstawicieli Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencji Episkopatu Polski z dnia 7 listopada 2022 r.: https://www.gov.pl/web/mswia/protokoly-z-posiedzen-komisji-wspolnych
[10] Ponadto, art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 1-3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2023 r. poz. 265).